Trên dòng sông Gianh, những bè tre nuôi hàu đại dương nối tiếp nhau theo con nước, mở ra hướng sinh kế mới cho người dân ven sông. Tận dụng nguồn nước tự nhiên và nguồn sinh vật phù du phong phú, nghề nuôi hàu đang từng bước phát triển, không chỉ mang lại thu nhập cho các hộ trực tiếp sản xuất mà còn tạo thêm việc làm trong các khâu sơ chế, chế biến và tiêu thụ.

Gia đình anh Nguyễn Quốc Trong, phường Bắc Gianh, là một trong những hộ tiên phong phát triển mô hình này tại địa phương. Bắt đầu nuôi hàu đại dương từ năm 2023, hiện gia đình anh có 5 bè nuôi trên diện tích mặt nước khoảng 3 ha. Mỗi lồng nuôi cần vốn đầu tư khoảng 350 triệu đồng. Từ tháng 7/2025, gia đình anh tiếp tục đầu tư làm bè, thả giống và tổ chức sản xuất theo hình thức cuốn chiếu.

Theo cách làm này, khu vực nào thu hoạch xong sẽ được thả giống lứa mới, giúp duy trì hoạt động sản xuất và tránh tình trạng thu hoạch tập trung trong cùng một thời điểm. Từ đầu năm 2026 đến nay, sản lượng hàu thu hoạch của gia đình đạt khoảng 10 tấn, gồm cả hàu nguyên vỏ và hàu thịt. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 50%. Anh Trong cho biết, nuôi hàu đòi hỏi người sản xuất thường xuyên theo dõi môi trường nước, quá trình sinh trưởng của hàu và chủ động ứng phó với biến động thời tiết. Đặc biệt, việc vệ sinh khu vực bè nuôi cần được chú trọng, nhất là trong mùa mưa lũ.

Qua thực tế sản xuất, hàu đại dương được đánh giá phù hợp với điều kiện nguồn nước và khí hậu trên sông Gianh, có sức sống tốt, ít bệnh và khả năng thích ứng với biến động môi trường cao hơn so với hàu sữa. Giống hàu được người dân mua từ các tỉnh phía Bắc, đã cấy giống sẵn, sau đó treo trên các thanh tre của lồng bè. Trong quá trình sinh trưởng, hàu sử dụng nguồn thức ăn tự nhiên là sinh vật phù du trong nước. Sau khoảng 12 - 18 tháng, hàu có thể đạt kích cỡ thu hoạch.

Không chỉ có lợi thế về điều kiện nuôi, sản phẩm còn bước đầu hình thành được thị trường tiêu thụ tương đối ổn định. Chị Trần Thị Song, tổ dân phố Thuận Bài, phường Bắc Gianh cho biết, trung bình mỗi ngày gia đình bán khoảng 2 tạ hàu; vào các dịp lễ, lượng tiêu thụ có thể tăng lên 6 - 7 tạ. Năm 2025, gia đình bán được hơn 130 tấn hàu, lợi nhuận đạt khoảng một nửa doanh thu. Sản phẩm hiện được tiêu thụ tại thị trường trong và ngoài tỉnh.

Theo UBND phường Bắc Gianh, tổng sản lượng hàu trên địa bàn ước đạt khoảng 900 tấn/năm, doanh thu khoảng 25 tỷ đồng/năm. Bình quân mỗi bè nuôi đạt sản lượng khoảng 30 tấn/năm. Hiện hàu đại dương nguyên vỏ có giá từ 30.000 - 35.000 đồng/kg tùy loại, trong khi hàu thịt đã làm sạch có giá khoảng 200.000 đồng/kg. Hiệu quả kinh tế từ mô hình không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn thể hiện qua khả năng mở rộng hoạt động dịch vụ và tạo việc làm tại địa phương.

Trong số những hộ nuôi quy mô lớn, anh Nguyễn Thế Anh hiện có 10 bè nuôi trên diện tích mặt nước khoảng 2 ha. Bắt đầu tham gia nghề từ năm 2024, đến nay anh đã từng bước mở rộng sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương. Khác với phương thức nuôi cuốn chiếu của một số hộ, gia đình anh Thế Anh thả giống vào đầu năm và dự kiến thu hoạch vào cuối năm để cung ứng cho thị trường dịp Tết. Theo anh, để nghề nuôi hàu phát triển ổn định và mở rộng quy mô, người dân rất cần được hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, đồng thời có chính sách xây dựng, quảng bá thương hiệu hàu đại dương Bắc Gianh trên thị trường cả nước.

Bên cạnh hoạt động nuôi trồng, khâu sơ chế và chế biến cũng mở thêm cơ hội việc làm cho lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ. Chị Nguyễn Thị Tuyết, thôn Tiền Phong, xã Nam Ba Đồn cho biết, công việc chế biến hàu mang lại thu nhập khoảng 400.000 đồng/ngày. Công việc tương đối ổn định quanh năm, giúp chị có thêm nguồn thu trang trải cuộc sống và chăm lo việc học hành của các con. Thực tế cho thấy, khi sản xuất được mở rộng, các hoạt động sơ chế, chế biến và phân phối cũng có điều kiện phát triển theo. Đây là yếu tố giúp giá trị kinh tế từ nghề nuôi hàu lan tỏa rộng hơn, thay vì chỉ tập trung ở các hộ trực tiếp đầu tư bè nuôi.

Từ những hộ nuôi riêng lẻ ban đầu, tháng 9/2026, người dân địa phương đã liên kết thành lập Hợp tác xã nuôi hàu đại dương phường Bắc Gianh với 8 thành viên. Việc hình thành hợp tác xã được kỳ vọng tạo đầu mối kết nối các hộ nuôi, chia sẻ kinh nghiệm, phối hợp tổ chức sản xuất và nâng cao khả năng tiêu thụ sản phẩm. Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Gianh Trần Ngọc Hương cho biết, trước đây người dân từng triển khai mô hình nuôi hàu sữa nhưng hiệu quả không cao. Đến khoảng đầu năm 2023, một số hộ bắt đầu tìm hiểu và phát triển mô hình nuôi hàu đại dương. Nhờ lợi thế nguồn nước, sinh vật phù du phong phú và vị trí giáp cửa biển, mô hình bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế tích cực. Lợi nhuận của người nuôi có thể đạt khoảng 50% so với vốn đầu tư.

Nhận thấy tiềm năng, ngày càng có nhiều hộ dân tham gia góp vốn, mở rộng quy mô bè nuôi. Thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ phối hợp với Liên minh Hợp tác xã và các ngành chức năng cấp tỉnh định hướng phát triển hàu đại dương sông Gianh thành sản phẩm OCOP đạt từ 3 - 5 sao.

Cùng với nâng cao chất lượng và quảng bá sản phẩm, địa phương định hướng thu hút đầu tư nhà máy cấp đông nhằm mở rộng khả năng bảo quản, phân phối hàu đến các tỉnh, thành phố. Việc phát triển cơ sở chế biến sâu và nghiên cứu tái chế vỏ hàu cũng được đặt ra nhằm đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng phụ phẩm và gia tăng giá trị kinh tế.

Một yêu cầu quan trọng khác là phát triển nghề nuôi phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Người nuôi cần duy trì vệ sinh bè, hạn chế rác thải và các nguồn gây ô nhiễm, bảo đảm chất lượng nước phục vụ quá trình sinh trưởng của hàu. Việc tổ chức sản xuất cũng cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, tránh phát triển nóng gây áp lực lên môi trường và nguồn lợi thủy sản.

Từ những bè nuôi ban đầu đến sản lượng khoảng 900 tấn mỗi năm, nghề nuôi hàu đại dương đang từng bước trở thành một hướng phát triển kinh tế có triển vọng trên sông Gianh. Khi các hộ nuôi được tổ chức thành hợp tác xã, sản phẩm có thương hiệu, thị trường tiêu thụ được mở rộng và hoạt động chế biến được đầu tư bài bản, hàu đại dương Bắc Gianh có cơ hội nâng cao giá trị, tạo sinh kế ổn định và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương.