Tiếp tục chương trình nghị sự của Quốc hội ngày 31/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm liên quan đến tình hình kinh tế vĩ mô, hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp và các giải pháp điều hành tài chính, ngân sách trong thời gian tới. Theo Bộ trưởng, bên cạnh những kết quả tích cực về tăng trưởng, xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư, nền kinh tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là kiểm soát lạm phát, nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư xã hội và bảo đảm nguồn lực cho các lĩnh vực y tế, giáo dục, nhà ở.

Đánh giá tình hình kinh tế 9 tháng năm 2026, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết GDP tăng 9,01%, phản ánh sự mở rộng của hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại và đầu tư. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Sản xuất công nghiệp tiếp tục là điểm sáng khi chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 12,33%, mức cao nhất kể từ năm 2015. Kết quả này có sự đóng góp của các giải pháp bảo đảm nguồn cung, ổn định giá điện và chính sách miễn, giảm thuế, phí xăng dầu, giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất.

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%. Giải ngân vốn đầu tư công đạt gần 643.000 tỷ đồng, tương đương 62,9% kế hoạch. Trong khi đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện ước đạt 21,1 tỷ USD, tăng 12,1%. Đáng chú ý, quá trình tháo gỡ các dự án tồn đọng đã đạt những kết quả bước đầu. Trong tổng số 3.557 dự án được rà soát, 855 dự án với tổng mức đầu tư 323.000 tỷ đồng đã được đưa vào sử dụng. Hơn 2.100 dự án khác, có quy mô gần 1,8 triệu tỷ đồng, đang được đẩy nhanh tiến độ triển khai. Việc xử lý cơ sở nhà đất dôi dư cũng hoàn thành hơn 69% khối lượng công việc, góp phần khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Hoạt động thương mại tiếp tục tăng trưởng mạnh. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng đạt khoảng 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ. Đến ngày 29/10, kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD. Ở thị trường trong nước, tiêu dùng tăng 13,4%, trong khi lượng khách quốc tế đạt 17,7 triệu lượt, mức cao nhất từ trước đến nay. Doanh thu doanh nghiệp trong 9 tháng tăng 20%, góp phần cải thiện nguồn thu ngân sách.

Tăng trưởng kinh tế cũng tạo thêm việc làm và cải thiện thu nhập. Số người có việc làm tăng gần 684.000 người, thu nhập bình quân người lao động đạt 9,1 triệu đồng/tháng. Các chính sách an sinh xã hội tiếp tục được triển khai, trong đó có việc nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội, tăng lương cơ sở 8% và khánh thành 107 điểm trường tại các xã biên giới. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, những kết quả tích cực về quy mô kinh tế chưa đồng nghĩa với việc sức khỏe của cộng đồng doanh nghiệp đã được cải thiện vững chắc.

Mặc dù quy mô vốn đăng ký bình quân của doanh nghiệp thành lập mới đạt 12,6 tỷ đồng/doanh nghiệp, riêng quý III đạt 14 tỷ đồng/doanh nghiệp, khả năng tạo doanh thu và sinh lời vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Theo dữ liệu quản lý thuế, trong 8 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ doanh nghiệp thành lập mới và doanh nghiệp quay trở lại hoạt động có phát sinh doanh thu lần lượt chỉ đạt 33,7% và 25%. Điều này cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tổ chức hoạt động kinh doanh sau khi gia nhập hoặc quay trở lại thị trường.

Đáng chú ý, có khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Phần lớn là doanh nghiệp quy mô nhỏ, hoạt động dưới 5 năm, tập trung trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ. Hơn một nửa số doanh nghiệp giải thể cho biết nguyên nhân xuất phát từ tình trạng kinh doanh kém hiệu quả kéo dài. Trong khi đó, lạm phát 9 tháng ở mức 4,52%, cùng áp lực chi phí đầu vào gia tăng, tiếp tục ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có các chính sách hỗ trợ sát thực tiễn, giúp doanh nghiệp ổn định dòng tiền, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trước những khó khăn trên, Bộ Tài chính đang tham mưu Chính phủ điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng hợp lý, chủ động và hiệu quả, bảo đảm các chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, đúng thời điểm. Trong 9 tháng năm 2026, tổng quy mô các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế, phí ước đạt 245.600 tỷ đồng. Dự kiến cả năm, con số này có thể lên khoảng 360.000 tỷ đồng.

Một số chính sách đáng chú ý là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng và bổ sung quy định miễn thuế cho doanh nghiệp có doanh thu dưới 1 tỷ đồng từ tháng 1/2026. Các giải pháp này giúp giảm nghĩa vụ thuế gần 19.000 tỷ đồng, tạo thêm dư địa tài chính cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Cùng với việc hỗ trợ khu vực sản xuất, kinh doanh, Bộ Tài chính cho biết vẫn bảo đảm các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia. Thu ngân sách Nhà nước 9 tháng đạt khoảng 2,2 triệu tỷ đồng. Cơ cấu thu tiếp tục chuyển dịch theo hướng bền vững, trong đó thu nội địa dự kiến chiếm 87,7% tổng thu ngân sách năm 2026.

Trên thị trường vốn, hoạt động huy động vốn trung và dài hạn có những chuyển biến tích cực. Từ cuối năm 2025 đến nay, có 10 doanh nghiệp thực hiện phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), huy động khoảng 60.900 tỷ đồng, cao gấp 9 lần so với giai đoạn 4 năm trước đó. Dư nợ tín dụng tính đến giữa tháng 10 tăng 11,5%. Cùng với kỳ vọng nâng hạng thị trường chứng khoán, những chuyển biến này được kỳ vọng tạo thêm động lực thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước, giảm sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng thẳng thắn nhìn nhận tình trạng giải ngân đầu tư công tại một số dự án chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác chuẩn bị đầu tư còn kéo dài, thủ tục nội bộ nhiều tầng nấc, vướng mắc giải phóng mặt bằng và thiếu hụt vật liệu thi công tiếp tục là những điểm nghẽn cần xử lý. Để khắc phục, Chính phủ đang khẩn trương trình Quốc hội các dự án luật liên quan đến ngân sách Nhà nước, đấu thầu và sửa đổi Luật Đất đai nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Bộ trưởng nhấn mạnh, yếu tố quyết định vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Các bộ, ngành và địa phương cần nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục nhưng vẫn bảo đảm chất lượng dự án. Bộ Tài chính sẽ đánh giá tiến độ giải ngân, báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án điều chuyển vốn; đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Định hướng điều hành thời gian tới, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Bộ Tài chính sẽ tham mưu Chính phủ tập trung vào 6 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, điều hành chính sách tài khóa phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng với chính sách tiền tệ, vừa hỗ trợ tăng trưởng vừa kiểm soát lạm phát và giữ ổn định kinh tế vĩ mô.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả đầu tư công, phát huy vai trò vốn mồi để thu hút đầu tư tư nhân. Việc giao kế hoạch vốn cần được thực hiện sớm, đồng thời đẩy nhanh giải ngân và gắn với công tác thu hồi vốn tạm ứng.

Thứ ba, tiếp tục giảm chi phí, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh thông qua các chính sách thuế, phí và cải thiện môi trường kinh doanh.

Thứ tư, phát triển thị trường vốn, đa dạng hóa các kênh huy động vốn trung và dài hạn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất.

Thứ năm, nâng cao chất lượng thu hút FDI, ưu tiên các dòng vốn có công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao và khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Thứ sáu, nâng cao chất lượng công tác thống kê, dự báo và khai thác dữ liệu thuế, hải quan, phục vụ công tác hoạch định chính sách và điều hành kinh tế kịp thời, sát thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, nền kinh tế đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng thách thức phía trước vẫn rất lớn, đặc biệt là yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao đi đôi với kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Việc điều hành tài khóa linh hoạt, kết hợp cải thiện môi trường đầu tư, phát triển thị trường vốn và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp được xem là những giải pháp quan trọng để củng cố nội lực nền kinh tế, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.