Chiều 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Trong đó, đề xuất miễn thuế đối với một số hoạt động liên quan đến giáo dục và cung cấp suất ăn tại trường học, cơ sở khám, chữa bệnh nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu.

Các ý kiến thống nhất rằng chính sách ưu đãi thuế cần hướng tới mục tiêu an sinh xã hội, song phải có quy định cụ thể để xác định đúng đối tượng thụ hưởng, kiểm soát việc thực hiện và ngăn ngừa tình trạng lợi dụng chính sách nhằm giảm nghĩa vụ thuế cho các hoạt động kinh doanh không thuộc diện ưu đãi.

Đối với chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần làm rõ ba vấn đề: xác định đúng đối tượng được miễn thuế; quy định cụ thể tiêu chí xác định cơ sở hoạt động không vì lợi nhuận và cách xác định phần thu nhập được miễn thuế; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát, phòng ngừa hành vi gian lận, trốn thuế. Từ góc độ thực tiễn kinh doanh, đại biểu Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, đề nghị cân nhắc kỹ khái niệm cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận cũng như các điều kiện áp dụng ưu đãi thuế.

Theo đại biểu, việc thành lập trường học thường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Một số nhà đầu tư có thể thành lập trường với mục tiêu từ thiện hoặc dành nguồn lực phục vụ lợi ích xã hội. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên xác định mọi cơ sở giáo dục tư nhân đều hoạt động không vì lợi nhuận chỉ dựa trên mô hình tổ chức hoặc tuyên bố của đơn vị.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân cảnh báo, nếu các tiêu chí không được quy định rõ ràng, chính sách có thể bị lợi dụng để chuyển giá, trốn tránh nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng giữa các cơ sở giáo dục. Vì vậy, ông đề nghị làm rõ khái niệm “trường học không vì mục đích lợi nhuận”, bảo đảm có căn cứ pháp lý đủ chặt chẽ để phân biệt với các cơ sở hoạt động vì mục tiêu kinh doanh; trường hợp chưa thể xây dựng tiêu chí phù hợp thì cần cân nhắc lại quy định này.

Đối với chính sách miễn thuế liên quan đến hoạt động cung cấp suất ăn tại trường học và cơ sở khám, chữa bệnh, các đại biểu quan tâm đến khả năng doanh nghiệp mở rộng phạm vi áp dụng ưu đãi sang những hoạt động kinh doanh khác không thuộc diện được miễn thuế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gợi ý nghiên cứu cơ chế xác nhận của cơ sở giáo dục, cơ sở khám, chữa bệnh đối với hoạt động cung cấp suất ăn thực tế tại đơn vị. Trên cơ sở xác nhận này, cơ quan thuế xem xét miễn thuế theo quy định, trong khi các hoạt động kinh doanh bên ngoài vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế tương ứng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần có phương pháp xác định riêng doanh thu, chi phí và thu nhập từ hoạt động cung cấp suất ăn thuộc diện ưu đãi. Đây là cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra và xác định chính xác phần thu nhập được miễn thuế, nhất là đối với doanh nghiệp đồng thời triển khai nhiều loại hình kinh doanh.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm tra, hậu kiểm nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách, lách thuế và trốn thuế. Việc miễn thuế phải hướng đến hiệu quả thực chất, góp phần giảm chi phí, nâng cao chất lượng suất ăn và bảo đảm an toàn thực phẩm, thay vì chỉ tạo thêm lợi ích tài chính cho doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.

Đồng tình với mục tiêu cải thiện chất lượng bữa ăn học đường, đại biểu Nguyễn Văn Thân đề xuất cân nhắc một phương án khác: vẫn thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh suất ăn, sau đó sử dụng nguồn thu ngân sách để bố trí hỗ trợ trực tiếp cho bữa ăn của học sinh. Theo hướng tiếp cận này, nguồn lực hỗ trợ có thể được phân bổ trực tiếp vào đối tượng cần thụ hưởng, qua đó giúp tăng tính minh bạch và tạo điều kiện đánh giá rõ hơn hiệu quả của chính sách.

Một vấn đề được đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Vĩnh Long, đặt ra là đối tượng trực tiếp được hưởng ưu đãi thuế và đối tượng mà chính sách hướng đến chưa chắc trùng nhau. Theo đại biểu, doanh nghiệp và cá nhân cung cấp suất ăn là bên trực tiếp được hưởng lợi từ việc miễn thuế. Trong khi đó, học sinh và người bệnh có thực sự được hưởng lợi hay không còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp chuyển phần lợi ích từ ưu đãi thuế vào giá bán, khẩu phần và chất lượng bữa ăn.

Nếu giá suất ăn không giảm, khẩu phần không được cải thiện và các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm không được bảo đảm tốt hơn, khoản miễn thuế có thể chủ yếu làm tăng lợi nhuận của đơn vị cung cấp, thay vì mang lại lợi ích tương xứng cho người sử dụng dịch vụ. Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa đề nghị đánh giá kỹ hiệu quả của phương án miễn thuế so với phương án hỗ trợ trực tiếp vào suất ăn, hoặc kết hợp cả hai hình thức để đạt mục tiêu chính sách.

Trường hợp lựa chọn miễn thuế, cần xây dựng cơ chế theo dõi và đánh giá cụ thể thông qua các chỉ số như giá suất ăn, khẩu phần dinh dưỡng, chất lượng thực phẩm và mức độ bảo đảm an toàn thực phẩm. Qua đó, cơ quan quản lý có thể xác định ưu đãi thuế đã thực sự cải thiện điều kiện thụ hưởng của học sinh, người bệnh hay chưa.

Đại biểu nhấn mạnh, hiệu quả của chính sách cần được đánh giá dựa trên lợi ích thực tế mà học sinh và người bệnh nhận được, không chỉ căn cứ vào số lượng doanh nghiệp, tổ chức được hưởng ưu đãi thuế. Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, bên cạnh mục tiêu hỗ trợ giáo dục và chăm sóc sức khỏe, việc thiết kế chính sách thuế cần bảo đảm tính minh bạch, công bằng và khả năng giám sát. Quy định rõ phạm vi ưu đãi, xác định chính xác phần thu nhập được miễn thuế và xây dựng cơ chế đánh giá kết quả thực tế sẽ là những yếu tố quan trọng để chính sách phát huy hiệu quả, tránh thất thu ngân sách và bảo đảm nguồn lực hỗ trợ đến đúng đối tượng cần được thụ hưởng.