Chính phủ vừa trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung mức thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.

Dự án luật được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Quốc hội sáng 23/10. Theo kế hoạch, Quốc hội xem xét, thông qua dự án luật tại kỳ họp thứ hai; luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Tăng thuế để hạn chế tình trạng lãng phí đất đai

Theo Chính phủ, chính sách thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã có những quy định liên quan đến việc sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định riêng mức thuế suất đối với đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.

Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định: “Đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, chậm đưa vào sử dụng áp dụng mức thuế suất 0,2% và không áp dụng hạn mức”. Việc xác định các loại đất thuộc diện chịu thuế được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai.

Đề xuất trên nhằm tiếp tục thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 21 của Trung ương về nghiên cứu xây dựng chính sách tài chính, thuế theo lộ trình phù hợp, hướng tới sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời tập trung khắc phục tình trạng đất bị bỏ hoang, chậm đưa vào khai thác và nghiên cứu chính sách thuế cao hơn đối với những trường hợp này.

Việc tăng thuế suất được kỳ vọng tạo thêm động lực để tổ chức, cá nhân và chủ đầu tư chủ động đưa đất vào sử dụng đúng mục đích, hạn chế tình trạng nắm giữ đất nhưng không khai thác hiệu quả, qua đó phát huy nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Lo ngại chồng chéo nghĩa vụ tài chính

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra tán thành chủ trương bổ sung quy định về thuế suất đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng và chậm đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, dự thảo hiện còn những điểm chưa thống nhất với pháp luật về thuế và đất đai, cần được rà soát trước khi ban hành.

Theo cơ quan thẩm tra, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã quy định mức thuế suất 0,15% đối với đất chưa sử dụng theo đúng quy định. Về bản chất, nhóm đất này có thể liên quan đến các trường hợp không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.

Do đó, nếu bổ sung mức thuế suất 0,2% như đề xuất của Chính phủ mà chưa xác định rõ phạm vi và điều kiện áp dụng, một diện tích đất có thể bị hiểu là thuộc hai nhóm chịu thuế với hai mức thuế suất khác nhau. Điều này gây khó khăn cho quá trình thực hiện và có thể phát sinh cách hiểu không thống nhất giữa cơ quan quản lý thuế với người nộp thuế.

Một vấn đề khác là dự thảo dẫn chiếu việc xác định đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng và đất chậm đưa vào sử dụng theo pháp luật về đất đai. Trong khi đó, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mới quy định khái niệm đất bỏ hoang và các trường hợp thu hồi đất bỏ hoang do vi phạm pháp luật về đất đai.

Sự khác biệt này khiến căn cứ xác định đối tượng chịu thuế chưa thực sự rõ ràng. Theo cơ quan thẩm tra, cần làm rõ các khái niệm, điều kiện nhận diện và phạm vi áp dụng để bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật.

Cần tránh thu hai lần đối với cùng một hành vi

Đáng chú ý, đối với đất thực hiện dự án đầu tư nhưng không sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã có phương án xử lý về tài chính.

Theo đó, ngoài tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất phải nộp, chủ đầu tư có thể phải nộp khoản tiền tăng thêm được tính lũy tiến hằng năm. Trường hợp quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi đất theo quy định dự kiến.

Khoản tiền tăng thêm này thuộc nguồn thu ngân sách từ đất đai, gắn với nghĩa vụ tài chính về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất. Trong khi đó, đề xuất áp thuế suất 0,2% cũng hướng đến các trường hợp dự án đầu tư không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng nếu không có cơ chế phân định rõ ràng, cùng một diện tích đất dự án có thể vừa phải nộp khoản tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm, vừa phải chịu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp với mức thuế suất 0,2%.

Việc áp dụng đồng thời các nghĩa vụ này có nguy cơ dẫn đến trùng lặp nghĩa vụ tài chính đối với cùng một hành vi. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ làm rõ mối quan hệ giữa mức thuế suất dự kiến và các khoản tiền phải nộp theo pháp luật về đất đai, bảo đảm không thu trùng nhưng cũng không làm giảm nghĩa vụ tài chính của những trường hợp đang áp dụng thuế suất 0,15%.

Bổ sung đánh giá tác động trước khi áp dụng

Bên cạnh vấn đề pháp lý, cơ quan thẩm tra nhận định hồ sơ dự án luật chưa đánh giá đầy đủ tác động đến thu ngân sách nhà nước. Một trong những nguyên nhân là dữ liệu về các loại đất thuộc diện dự kiến áp thuế chưa được thống kê đầy đủ trên hệ thống quản lý của cơ quan thuế.

Ngoài ra, dự thảo chưa quy định rõ việc loại trừ thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng và trường hợp dự án đầu tư được phê duyệt theo phân kỳ. Nếu thiếu các quy định này, chính sách có thể ảnh hưởng đến những trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng do nguyên nhân khách quan, không xuất phát từ việc cố tình bỏ hoang hoặc chậm triển khai dự án.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý dự thảo đang đề xuất áp dụng cùng mức thuế suất 0,2% đối với cả đất bỏ hoang và đất chậm đưa vào sử dụng, nhưng chưa làm rõ căn cứ xác định mức thuế cũng như lộ trình triển khai phù hợp.

Từ những vấn đề trên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo, làm rõ đối tượng chịu thuế, điều kiện áp dụng, mối quan hệ với các nghĩa vụ tài chính về đất đai và cơ chế xử lý đối với những trường hợp đặc thù. Đồng thời, cần bổ sung đánh giá tác động đối với ngân sách nhà nước, người nộp thuế và khả năng tổ chức thực hiện.

Việc xây dựng chính sách thuế đối với đất bỏ hoang không chỉ nhằm tăng thu ngân sách mà còn hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai. Do đó, quy định cần đủ rõ ràng, thống nhất và có tính khả thi để vừa hạn chế tình trạng lãng phí đất, vừa tránh phát sinh gánh nặng tài chính không phù hợp đối với các trường hợp có lý do chính đáng.