Trong văn bản ngày 18/10 về điều hành hoạt động ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng không chạy đua tăng lãi suất huy động, tránh cạnh tranh thiếu lành mạnh gây bất ổn thị trường tiền tệ. Trước mắt, các ngân hàng phải giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm đối với lãi suất tiền gửi tiết kiệm niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên.

Ở chiều cho vay, cơ quan quản lý yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất từ 1,5-2 điểm phần trăm mỗi năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Đây được xem là giải pháp nhằm giảm chi phí tài chính, tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì hoạt động, mở rộng đầu tư và giúp người dân tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn.

Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước cho biết những tổ chức tín dụng không tuân thủ yêu cầu giảm lãi suất có thể bị xem xét điều chỉnh hạn mức tín dụng còn lại trong năm nay, giao chỉ tiêu tín dụng thấp hơn vào năm tới hoặc áp dụng tỷ lệ an toàn cao hơn.

Thông điệp này cho thấy yêu cầu hạ lãi suất không chỉ dừng ở khuyến nghị mà còn gắn với các biện pháp điều hành tín dụng. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm nguồn lực để thúc đẩy tăng trưởng, việc đưa mặt bằng lãi suất về mức hợp lý trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng của hệ thống ngân hàng.

Chỉ đạo được đưa ra khi lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng vẫn ở mức cao, trong khi chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân chưa giảm tương ứng. Từ cuối tháng 4, lãi suất niêm yết cao nhất hệ thống, không tính các khoản tiền gửi lớn hoặc khách hàng VIP, đã tăng lên vùng 7,6-7,8%/năm. Mức lãi suất ưu đãi thực tế tại một số ngân hàng dao động khoảng 8,5-9,5%/năm.

Ở chiều cho vay, số liệu của Ngân hàng Nhà nước cho thấy lãi suất cho vay bình quân tháng 8 đạt 10,7%/năm, tăng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước và cao hơn khoảng 3 điểm phần trăm so với lãi suất của các khoản vay được giải ngân cách đó một năm. Trên thực tế, lãi suất cho vay có thể lên tới 12-13%/năm, tùy thuộc vào thời hạn vay, mục đích sử dụng vốn, tài sản bảo đảm và lịch sử tín dụng của khách hàng.

Mặt bằng lãi suất cao khiến chi phí vốn trở thành gánh nặng đáng kể đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là những đơn vị cần bổ sung vốn lưu động hoặc vay vốn để mở rộng sản xuất. Khi chi phí tài chính tăng, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp, kế hoạch đầu tư bị trì hoãn và khả năng cạnh tranh cũng chịu ảnh hưởng.

Yêu cầu điều chỉnh lãi suất được đưa ra sau cuộc họp về điều hành chính sách tiền tệ ngày 16/10. Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá mặt bằng lãi suất cho vay vẫn ở mức cao, ảnh hưởng đến chi phí vốn, hoạt động sản xuất, kinh doanh và khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp, người dân.

Trong khi đó, diễn biến kinh tế thế giới còn phức tạp, tạo áp lực lên công tác điều hành lãi suất, tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Những rủi ro liên quan đến nợ xấu và an toàn hệ thống ngân hàng cũng tiếp tục là vấn đề cần được theo dõi chặt chẽ.

Trước tình hình này, Phó Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước đánh giá, rút kinh nghiệm trong việc thực hiện các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất thời gian qua, đồng thời sớm triển khai biện pháp giảm lãi suất cho vay. Mức giảm được yêu cầu là 1,5-2 điểm phần trăm mỗi năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp, người dân giảm bớt áp lực chi phí vốn.

Phó Thủ tướng cũng giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về hiệu quả các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, giảm lãi suất cho vay và bảo đảm thanh khoản cho các ngân hàng. Yêu cầu đặt ra là cần tìm được sự cân bằng giữa mục tiêu giảm chi phí vốn cho nền kinh tế và bảo đảm an toàn hoạt động của hệ thống tín dụng. Việc hạ lãi suất cần đi cùng với điều hành thanh khoản hợp lý, kiểm soát rủi ro và duy trì khả năng cung ứng vốn cho những lĩnh vực có nhu cầu thực chất.

Sau chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, một số ngân hàng thương mại nhà nước đã công bố các chương trình giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ khách hàng. BIDV triển khai chương trình tín dụng ưu đãi trên toàn hệ thống từ ngày 15/10, với lãi suất cho vay từ 6%/năm, thấp hơn tối đa 2 điểm phần trăm so với mức thông thường. Chương trình áp dụng đối với các khoản vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam, tập trung vào những ngành, lĩnh vực ưu tiên.

Trong khi đó, Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng cho biết ngân hàng cam kết giảm tối thiểu 2 điểm phần trăm mỗi năm lãi suất cho vay từ nay đến cuối năm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn.

Mới đây, Agribank cũng thông báo triển khai chương trình giảm lãi suất cho vay từ ngày 19/10, với mức giảm tối đa 2 điểm phần trăm mỗi năm so với mức thông thường. Chương trình tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên và khách hàng sản xuất, kinh doanh. Ngân hàng dự kiến dành khoảng 2.000 tỷ đồng để hỗ trợ khách hàng giảm chi phí vốn. Những động thái này cho thấy các ngân hàng đang từng bước cụ thể hóa yêu cầu điều hành thành các chương trình tín dụng ưu đãi. Tuy nhiên, mức lãi suất thực tế mà khách hàng được hưởng còn phụ thuộc vào điều kiện vay vốn, thời hạn vay, lĩnh vực hoạt động và chính sách của từng ngân hàng.

Việc giảm lãi suất cho vay có ý nghĩa thiết thực đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh vẫn lớn. Chi phí vay thấp hơn có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, duy trì dòng tiền, bổ sung vốn lưu động và mạnh dạn hơn trong các kế hoạch đầu tư.

Đối với người dân, mặt bằng lãi suất hợp lý cũng góp phần cải thiện khả năng tiếp cận vốn phục vụ các nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng phù hợp. Khi dòng vốn được khơi thông, hoạt động kinh tế có thêm điều kiện phục hồi và phát triển.

Dù vậy, việc giảm lãi suất cũng đặt ra những yêu cầu đối với hoạt động quản trị nguồn vốn của các ngân hàng. Các tổ chức tín dụng cần cân đối chi phí huy động, nhu cầu thanh khoản, chất lượng tài sản và khả năng sinh lời để duy trì hoạt động ổn định. Trong trường hợp chi phí đầu vào còn cao, việc giảm nhanh lãi suất cho vay có thể tạo sức ép lên biên lãi ròng và hiệu quả kinh doanh.

Bởi vậy, điều hành lãi suất cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp quản lý thanh khoản, kiểm soát rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Về phía ngân hàng, bên cạnh việc điều chỉnh lãi suất, cần tăng cường tiết giảm chi phí hoạt động, cải thiện quy trình cấp tín dụng và ưu tiên nguồn vốn cho các phương án sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.

Đối với doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn cũng gắn liền với năng lực tài chính, tính minh bạch và phương án sử dụng vốn. Những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, quản trị tốt và kế hoạch kinh doanh khả thi sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn khi làm việc với ngân hàng.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế đòi hỏi sự đồng hành của cả chính sách tiền tệ và khu vực doanh nghiệp, giảm lãi suất không chỉ là câu chuyện điều chỉnh giá vốn mà còn là yêu cầu nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Khi chi phí vay được kéo giảm hợp lý, nguồn vốn được đưa đến đúng đối tượng và rủi ro hệ thống được kiểm soát, chính sách lãi suất sẽ phát huy tốt hơn vai trò hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.