Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, trong 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cua của Việt Nam đạt 231 triệu USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, riêng tháng 8, xuất khẩu cua đạt 41 triệu USD, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất kể từ đầu năm. Kết quả này cho thấy nhu cầu tại các thị trường quốc tế tiếp tục duy trì tích cực, mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp khai thác nguồn cung cua biển trong nước.

Xét theo thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch đạt 146 triệu USD, tăng 37% so với cùng kỳ và chiếm gần 63% tổng kim ngạch xuất khẩu cua của Việt Nam. Đây vẫn là thị trường có ảnh hưởng lớn đến hoạt động tiêu thụ, giá cả và định hướng xuất khẩu của ngành hàng.

Trong khi đó, Mỹ đang nổi lên như một điểm sáng với tốc độ tăng trưởng đáng chú ý. Kim ngạch xuất khẩu cua sang thị trường này đạt 24 triệu USD trong 8 tháng, tăng tới 250% so với cùng kỳ năm trước, đưa Mỹ trở thành thị trường lớn thứ ba, chiếm khoảng 10% tổng kim ngạch.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu cua sang Nhật Bản giảm 15%, xuống còn 53 triệu USD. Dù vậy, Nhật Bản vẫn là thị trường lớn thứ hai, chiếm gần 23% tổng kim ngạch xuất khẩu cua của Việt Nam. Bên cạnh các thị trường chủ lực, nhiều thị trường khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Xuất khẩu cua sang Singapore tăng 89%, Đài Loan (Trung Quốc) tăng 62%, Canada tăng 57% và Hong Kong (Trung Quốc) tăng 72%.

Sự khởi sắc tại nhiều thị trường cho thấy cua Việt Nam đang có thêm cơ hội mở rộng hiện diện quốc tế. Tuy nhiên, để biến đà tăng trưởng ngắn hạn thành kết quả bền vững, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc xây dựng mạng lưới khách hàng, duy trì chất lượng sản phẩm và bảo đảm nguồn cung ổn định.

Trong bức tranh đó, cua Cà Mau có nhiều lợi thế nhờ chất lượng đặc trưng và thương hiệu đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Nếu được tổ chức sản xuất và tiêu thụ bài bản, sản phẩm này có thể tạo thêm giá trị cho ngành thủy sản địa phương, đồng thời đóng góp tích cực vào tăng trưởng xuất khẩu cua của cả nước.

Từ lâu, cua biển đã trở thành một trong những đặc sản nổi tiếng của Cà Mau nhờ thịt chắc, vị ngọt và chất lượng được người tiêu dùng đánh giá cao. Tùy loại cua, kích cỡ và thời điểm tiêu thụ, giá thu mua tại vuông nuôi có thể dao động từ vài trăm nghìn đồng đến gần một triệu đồng mỗi kg; vào những dịp cao điểm, cua loại lớn có thể đạt mức 1-1,2 triệu đồng/kg, thậm chí cao hơn.

Cà Mau hiện có hơn 365.000 ha nuôi cua biển, sản lượng trên 36.000 tấn mỗi năm, tạo sinh kế cho hơn 45.000 hộ dân. Với quy mô sản xuất lớn và điều kiện tự nhiên đặc thù, cua biển không chỉ là nguồn thu nhập quan trọng của người dân mà còn là sản phẩm thủy sản chủ lực, góp phần tạo dựng hình ảnh và thương hiệu cho địa phương.

Đặc biệt, cua Cà Mau đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2022. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương phát triển thương hiệu gắn với nguồn gốc, chất lượng và đặc trưng sản phẩm. Tuy nhiên, việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới là bước khởi đầu; để thương hiệu thực sự tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, cần có hệ thống sản xuất, kiểm soát chất lượng và phân phối tương xứng.

Ông Nguyễn Hoàng Ân, Chủ tịch HĐQT HTX Cua Cái Bát (Cà Mau), cho biết giá thu mua cua thịt loại vừa và nhỏ, khoảng 4 con/kg, hiện dao động từ 300.000-400.000 đồng/kg. Với cua thịt loại lớn như Y3, Y5, Y7, giá phổ biến ở mức 350.000-550.000 đồng/kg, tùy độ chắc và chất lượng. Vào các dịp lễ, Tết, cua Cà Mau loại lớn có thể đạt mức 1-1,2 triệu đồng/kg trở lên.

Mức giá cao phản ánh giá trị của sản phẩm, nhưng chưa đồng nghĩa người nuôi luôn có đầu ra ổn định. Theo ông Ân, dù cua Cà Mau có sức hút trên thị trường, người nuôi vẫn phải thấp thỏm trước những biến động của hoạt động thu mua và tiêu thụ.

Bên cạnh hệ thống vựa và doanh nghiệp trong nước, thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp và thương lái Trung Quốc trực tiếp đến các vùng nuôi tại Cà Mau tìm mua cua. Hoạt động này mở thêm kênh tiêu thụ cho người dân, song cũng cho thấy giá cua địa phương chịu ảnh hưởng đáng kể từ diễn biến của thị trường Trung Quốc.

Khi một thị trường chiếm tỷ trọng lớn trong đầu ra, những thay đổi về nhu cầu, giá thu mua hoặc điều kiện nhập khẩu đều có thể tác động đến người nuôi. Trong khi đó, sản xuất cua phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, thời gian nuôi và chất lượng từng lứa thu hoạch, khiến việc cân đối cung cầu không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Bài toán đặt ra vì vậy không chỉ là bán được cua với giá cao ở một thời điểm, mà còn là duy trì đầu ra ổn định, bảo đảm lợi ích cho người nuôi và giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu. Muốn vậy, các khâu từ tổ chức vùng nuôi, thu gom, phân loại, bảo quản đến phân phối cần được kết nối chặt chẽ hơn.

Theo ông Nguyễn Hoàng Ân, để mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng sức cạnh tranh, cua Cà Mau cần tiếp tục được chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch thông tin nguồn gốc và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp phân phối. Đây cũng là điều kiện quan trọng để sản phẩm khai thác hiệu quả hơn lợi thế chỉ dẫn địa lý, đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường và từng bước giảm sự phụ thuộc vào các kênh tiêu thụ truyền thống.

Một trong những hướng đi được quan tâm là tổ chức lại sản xuất thông qua hợp tác xã, xây dựng vùng nuôi đạt chuẩn, áp dụng truy xuất nguồn gốc và kết nối trực tiếp với doanh nghiệp. Khi sản lượng, chất lượng và quy trình nuôi được quản lý tốt hơn, cua Cà Mau sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại cũng như những thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao.

Thực tế, cua Cà Mau đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 70% tổng sản lượng xuất khẩu của địa phương. Tỷ trọng này cho thấy vai trò quan trọng của thị trường Trung Quốc, đồng thời đặt ra yêu cầu mở rộng thêm các kênh tiêu thụ để hạn chế rủi ro khi thị trường chủ lực biến động.

Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), mức tăng trưởng 27% của kim ngạch xuất khẩu cua trong 8 tháng đầu năm tạo thêm dư địa phát triển cho ngành hàng. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, việc mở rộng thị trường cần song hành với nâng cao chất lượng, củng cố chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu.

Trước hết, doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội tại những thị trường đang tăng trưởng nhanh như Mỹ, đồng thời tiếp tục khai thác các thị trường tiềm năng khác. Việc đa dạng hóa đầu ra sẽ giúp giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường lớn, hạn chế tác động khi nhu cầu hoặc chính sách nhập khẩu thay đổi.

Tuy nhiên, mở rộng thị trường không chỉ là tìm thêm người mua. Mỗi thị trường có những yêu cầu riêng về chất lượng, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, quy cách đóng gói và phương thức bảo quản. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu tiêu chuẩn nhập khẩu, hoàn thiện quy trình sản xuất và xây dựng phương án cung ứng phù hợp với từng đối tác.

Đối với cua Cà Mau, lợi thế về chất lượng tự nhiên và chỉ dẫn địa lý cần được chuyển hóa thành giá trị thương mại thông qua một chiến lược phát triển đồng bộ. Thương hiệu địa phương chỉ thực sự tạo ra khác biệt khi người tiêu dùng nhận diện được nguồn gốc, doanh nghiệp bảo đảm chất lượng ổn định và chuỗi phân phối có khả năng đưa sản phẩm đến thị trường đúng thời điểm.

Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa người nuôi, hợp tác xã, cơ sở thu mua và doanh nghiệp xuất khẩu sẽ giúp giảm tình trạng sản xuất phân tán, nâng cao khả năng điều tiết nguồn cung và cải thiện sức thương lượng của người nuôi. Khi các bên cùng tham gia chuỗi giá trị, lợi ích từ hoạt động xuất khẩu có cơ hội được phân bổ hài hòa hơn, thay vì chỉ tập trung ở một số khâu trung gian.

Đà tăng trưởng của xuất khẩu cua Việt Nam đang mở ra triển vọng tích cực cho những vùng nuôi trọng điểm như Cà Mau. Song, để cơ hội ấy trở thành động lực phát triển lâu dài, ngành cua cần đi xa hơn việc khai thác lợi thế sẵn có, hướng tới tổ chức sản xuất chuyên nghiệp, đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu. Khi chất lượng được bảo đảm, nguồn gốc được minh bạch và đầu ra được kết nối bền vững, cua Cà Mau không chỉ có thêm cơ hội chinh phục những thị trường mới mà còn giúp người nuôi yên tâm hơn với nghề, từng bước đưa đặc sản địa phương phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có.