Sáng 16/10 tại Hà Nội, Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức hội thảo “Phân bón giả - nhận diện, ngăn chặn và xử lý”, với chủ đề “Tăng cường phối hợp Nhà nước – Hiệp hội – Doanh nghiệp trong việc làm sạch thị trường phân bón Việt Nam”. Hội thảo tập trung nhận diện những bất cập trong công tác quản lý, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả và kém chất lượng.

Theo thống kê của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm về phân bón, với tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 3,63 tỷ đồng; đồng thời chuyển 4 vụ việc sang cơ quan điều tra. Những con số này cho thấy nỗ lực của lực lượng chức năng, song cũng phản ánh yêu cầu tiếp tục siết chặt quản lý đối với mặt hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của hàng triệu hộ nông dân.

Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho rằng phân bón giả, phân bón kém chất lượng không đơn thuần là hành vi vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh mà còn đe dọa trực tiếp quyền lợi của người nông dân, uy tín của doanh nghiệp chân chính và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Trên thực tế, việc sử dụng phân bón không bảo đảm chất lượng có thể khiến cây trồng sinh trưởng kém, giảm năng suất, ảnh hưởng đến chất lượng nông sản, thậm chí gây thiệt hại cả một vụ mùa. Không dừng lại ở đó, hàng giả và hàng kém chất lượng còn tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, gây bất lợi cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào công nghệ, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân phối.

Đáng lo ngại, các hành vi vi phạm ngày càng đa dạng, xuất hiện ở nhiều khâu từ sản xuất, đóng gói đến phân phối và tiêu thụ. Theo ông Tạ Quang Hậu, kiểm soát viên chính thị trường thuộc Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), những vi phạm phổ biến gồm kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng nhập lậu, hàng giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và sản phẩm có nhãn không đáp ứng đầy đủ các nội dung bắt buộc theo quy định.

Ở khâu sản xuất, các đối tượng có thể lập cơ sở trái phép, phối trộn tạp chất để tạo ra sản phẩm không đạt chất lượng công bố. Bao bì, nhãn mác của những thương hiệu lớn cũng có thể bị làm giả nhằm đánh lừa người mua. Trong khâu tiêu thụ, thủ đoạn được biến hóa theo nhiều hình thức như ký gửi hàng hóa, đưa ra mức chiết khấu cao để thu hút đại lý, mạo danh nhân viên tiếp thị để bán trực tiếp hoặc lợi dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử như Facebook, TikTok, Zalo để tiếp cận khách hàng, né tránh hoạt động kiểm tra trực tiếp của lực lượng chức năng.

Theo Tiến sĩ Trương Hợp Tác, chuyên gia về phân bón và cây trồng, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng phân bón giả, kém chất lượng vẫn diễn biến phức tạp là số lượng sản phẩm được cấp phép lưu hành tại Việt Nam quá lớn, hiện vượt 25.000 mã phân bón.

Bên cạnh đó, việc lợi dụng những kẽ hở trong khâu khảo nghiệm, đăng ký lưu hành cũng gây khó khăn cho công tác quản lý. Một số đối tượng có thể thay đổi tên sản phẩm hoặc điều chỉnh một tỷ lệ nhỏ thành phần vi lượng để đăng ký thành mã sản phẩm mới, khiến danh mục phân bón ngày càng phức tạp và tạo điều kiện cho sản phẩm kém chất lượng trà trộn trên thị trường.

Bất cập còn nằm ở quy trình kiểm tra, kiểm định và xử lý vi phạm. Việc lấy mẫu, gửi phòng kiểm nghiệm và chờ kết quả thường mất từ 15-30 ngày. Khoảng thời gian này có thể bị lợi dụng để tẩu tán hàng hóa, đưa các lô phân bón vi phạm ra thị trường, gây khó khăn cho việc truy xuất, thu hồi và xử lý. Những hạn chế trên cho thấy, bên cạnh tăng cường kiểm tra, việc hoàn thiện quy định quản lý, nâng cao năng lực kiểm nghiệm và rút ngắn thời gian xử lý cũng là yêu cầu cấp thiết để ngăn chặn vi phạm hiệu quả hơn.

Để từng bước làm sạch thị trường phân bón, đại diện Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp thực chất giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, thông tin do doanh nghiệp cung cấp cần được tiếp nhận kịp thời, phản ánh về vi phạm phải được xem xét và các hành vi sai phạm phải được xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Hiệp hội khẳng định sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối, phối hợp với cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và doanh nghiệp trong công tác phòng, chống phân bón giả, phân bón kém chất lượng. Mục tiêu không chỉ là xử lý các vụ việc đã xảy ra mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nông dân và doanh nghiệp chân chính.

Từ góc độ doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn trong lĩnh vực sản xuất phân bón, ông Nguyễn Văn Luyện, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý lưu hành sản phẩm phân bón; đồng thời nghiên cứu nâng mức xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả và hàng kém chất lượng.

Theo ông, chế tài cần tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm, qua đó tăng sức răn đe, hạn chế tình trạng tái phạm và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng trên thị trường. Cùng với việc nâng mức xử phạt, công tác hậu kiểm cần được tăng cường theo hướng chủ động, có trọng tâm. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh có dấu hiệu vi phạm hoặc nhận được phản ánh từ người dân, doanh nghiệp cần được đưa vào diện kiểm tra đột xuất. Hoạt động kinh doanh phân bón trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử cũng cần được giám sát chặt chẽ hơn, phù hợp với phương thức tiêu thụ đang ngày càng đa dạng.

Về phía doanh nghiệp, Vinachem đang thúc đẩy chuyển đổi số nhằm giúp người nông dân tiếp cận sản phẩm chính hãng thuận tiện hơn. Trong đó, VinachemMart là kênh thương mại điện tử phân phối chính thức các sản phẩm phân bón của những đơn vị thành viên, hỗ trợ người dân và đại lý đặt mua hàng trực tuyến với thông tin nguồn gốc rõ ràng, giá cả minh bạch. Bên cạnh đó, nền tảng Vinachem Nông nghiệp cung cấp hướng dẫn nhận biết phân bón chính hãng, góp phần nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm và hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Tạ Quang Hậu đề xuất bổ sung các quy định về thẩm quyền và chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phân bón, đồng thời nâng mức xử phạt nhằm tăng tính răn đe và phòng ngừa. Các quy định liên quan đến kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, lấy mẫu và thử nghiệm cũng cần được sửa đổi, hoàn thiện để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc xử lý vi phạm, bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp.

Đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có lĩnh vực phân bón. Đồng thời, cần xây dựng các quy định, quy trình và hướng dẫn chuyên ngành về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu hàng hóa, tiêu chuẩn và quy chuẩn phục vụ công tác phát hiện, xử lý phân bón giả, phân bón kém chất lượng.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phối hợp liên ngành giữa công an, quản lý thị trường, bộ đội biên phòng, hải quan và chính quyền địa phương trong phát hiện, thanh tra, kiểm tra, giám sát thị trường. Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế cảnh báo nhanh để các địa phương kịp thời kiểm tra, ngăn chặn việc tiếp tục lưu thông khi phát hiện một loại phân bón giả hoặc không bảo đảm chất lượng.

Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia sẽ tiếp tục theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, đồng thời tổng hợp khó khăn, vướng mắc để đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống sản xuất, kinh doanh phân bón giả trong tình hình mới.

Khi tình hình diễn biến phức tạp, cơ quan này sẽ tham mưu xây dựng các kế hoạch chuyên đề, đợt cao điểm hoặc đề xuất Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia ban hành chỉ thị, công điện chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm soát trên phạm vi cả nước.

Từ hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường hậu kiểm đến thúc đẩy chuyển đổi số và thiết lập cơ chế cảnh báo sớm, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, liên tục và thực chất. Đây không chỉ là yêu cầu đối với công tác quản lý thị trường mà còn là điều kiện quan trọng để bảo vệ người nông dân, củng cố niềm tin vào sản phẩm chính hãng và tạo nền tảng cho ngành phân bón phát triển lành mạnh, bền vững.