Với quy mô dân số hơn 450 triệu người và GDP khoảng 19.000-20.000 tỷ USD mỗi năm, Liên minh châu Âu (EU) là một trong những thị trường tiêu thụ hàng dệt may lớn trên thế giới. Theo ước tính, dung lượng thị trường dệt may châu Âu đạt khoảng 350 tỷ USD mỗi năm, trong đó giá trị nhập khẩu từ các quốc gia ngoài EU27 khoảng 140 tỷ USD trong năm 2025.

Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang EU năm 2025 đạt khoảng 4,9 tỷ USD, tương đương hơn 3% thị phần. Khoảng cách giữa năng lực tiêu thụ của thị trường và tỷ trọng xuất khẩu hiện tại cho thấy dư địa phát triển của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Đáng chú ý, trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu hàng dệt may của EU có dấu hiệu suy giảm, xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng. Tính đến hết tháng 7/2026, tổng giá trị nhập khẩu hàng dệt may của EU đạt khoảng 80,5 tỷ USD, giảm 5,3% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, trong 9 tháng, xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 3,9 tỷ USD, tăng 6,6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Hiện Việt Nam đứng thứ năm về thị phần hàng dệt may tại EU, sau Trung Quốc, Bangladesh, Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ. Những kết quả này cho thấy hàng dệt may Việt Nam vẫn có khả năng cải thiện vị thế, ngay cả khi sức mua chung của thị trường chưa thực sự phục hồi.

Theo TS. Hoàng Xuân Hiệp, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội, chuyên gia ngành dệt may, cơ hội phát triển tại thị trường châu Âu còn rất lớn. Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng thị phần, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời đáp ứng tốt các quy định về xuất xứ và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Trong đó, quy tắc xuất xứ hai công đoạn của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) là một trong những yêu cầu quan trọng. Theo quy định này, hàng dệt may muốn được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang EU phải đáp ứng quy tắc xuất xứ từ vải trở đi. Vải sử dụng trong sản xuất phải được sản xuất tại Việt Nam hoặc tại quốc gia được phép cộng gộp xuất xứ với Việt Nam theo quy định của hiệp định, chẳng hạn như Hàn Quốc.

Đây cũng là điểm nghẽn lớn của ngành dệt may trong nhiều năm qua khi nguồn nguyên phụ liệu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu khoảng 28 tỷ USD nguyên phụ liệu dệt may, bao gồm cả nguyên liệu phục vụ sản xuất hàng tiêu thụ trong nước và hàng xuất khẩu.

Theo TS. Hoàng Xuân Hiệp, hiện khoảng 70% nguyên liệu đầu vào của ngành dệt may vẫn phải nhập khẩu, trong đó có một tỷ trọng đáng kể đến từ các thị trường nằm ngoài phạm vi được hưởng ưu đãi xuất xứ theo EVFTA. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng điều kiện hưởng thuế suất ưu đãi, qua đó hạn chế khả năng khai thác hiệu quả những lợi thế mà hiệp định mang lại.

Không chỉ có quy tắc xuất xứ, thị trường EU còn ngày càng chú trọng tính minh bạch của chuỗi cung ứng và các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, các công đoạn sản xuất, thành phần sản phẩm cũng như những thông tin liên quan đến quá trình sử dụng lao động và trách nhiệm xã hội.

Trước yêu cầu này, TS. Hoàng Xuân Hiệp cho rằng, trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần tập trung vào hai nhiệm vụ quan trọng. Thứ nhất là xây dựng hệ thống quản trị và cơ sở dữ liệu nguyên phụ liệu theo từng mã hàng. Việc lựa chọn nguyên liệu, thiết kế sản phẩm và tổ chức chuỗi cung ứng cần được tính toán cụ thể ngay từ đầu, thay vì quản lý chung cho toàn bộ hoạt động sản xuất.

Bởi mỗi mã hàng xuất khẩu sang EU có thể thuộc mã HS khác nhau, tương ứng với mức thuế và quy định xuất xứ riêng. Do đó, doanh nghiệp cần quản trị nguồn nguyên liệu gắn với từng mã hàng, từng mã HS để xác định chính xác khả năng đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan.

Thứ hai là minh bạch hóa dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp cần xác định rõ vải được sản xuất từ nhà máy kéo sợi nào, công đoạn dệt và nhuộm được thực hiện ở đâu, thành phần nguyên liệu ra sao và các công đoạn sản xuất được tổ chức như thế nào.

Những thông tin này cần được xây dựng thành hệ thống dữ liệu thống nhất, có khả năng truy xuất và chia sẻ với người mua hàng. Đây không chỉ là điều kiện để đáp ứng yêu cầu của thị trường EU mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, tạo dựng niềm tin với các đối tác quốc tế.

Về dài hạn, bài toán căn cơ đối với ngành dệt may vẫn là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và từng bước hình thành chuỗi sản xuất khép kín tại Việt Nam. Chiến lược phát triển ngành dệt may Việt Nam đến năm 2035 cũng đặt ra yêu cầu tăng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu trong nước, đặc biệt là vải và các loại phụ liệu phục vụ sản xuất hàng may mặc.

Theo TS. Hoàng Xuân Hiệp, một trong những hướng đi quan trọng là thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp để hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu và sản xuất trong nước. Trong đó, sản phẩm dệt kim có điều kiện tương đối thuận lợi để tổ chức chuỗi sản xuất, qua đó từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Đối với sản phẩm dệt thoi, doanh nghiệp cũng có thể nghiên cứu phát triển chuỗi cung ứng trong nước ở những nhóm nguyên liệu không đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật quá phức tạp. Các sản phẩm như vải kaki, vải denim là những nhóm có tiềm năng hình thành chuỗi sản xuất và cung ứng nguyên liệu ngay tại Việt Nam.

Có thể thấy, EVFTA không chỉ mở ra cơ hội tiếp cận thị trường EU với những ưu đãi về thuế quan mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới đối với ngành dệt may. Việc chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch chuỗi cung ứng sẽ là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn lợi thế hiệp định, từng bước gia tăng giá trị trong nước và mở rộng thị phần tại thị trường châu Âu.