Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 31/10 về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 và kế hoạch phát triển năm 2027, đại biểu Trần Trí Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) phản ánh một nghịch lý kéo dài trong sản xuất nông nghiệp: giá vật tư đầu vào và các chi phí liên quan liên tục tăng, nhưng giá bán nông sản lại ở mức thấp, khiến thu nhập của người nông dân thiếu ổn định.

Dẫn ý kiến cử tri, đại biểu cho rằng, thực trạng này đang ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng tái đầu tư của người sản xuất. Nếu chỉ đánh giá kết quả phát triển nông nghiệp thông qua diện tích, năng suất, sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu mà chưa tính đến lợi nhuận thực tế của người nông dân thì chưa phản ánh đầy đủ chất lượng tăng trưởng của ngành.

Theo đại biểu, thời gian qua, nhiều chủ trương như tổ chức lại sản xuất, phát triển kinh tế tập thể, xây dựng chuỗi liên kết giá trị, đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường đã được triển khai. Tuy nhiên, tình trạng được mùa mất giá, chi phí đầu vào tăng cao và đầu ra thiếu ổn định vẫn chưa được giải quyết căn cơ.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với những biến động của thị trường nông sản. Thông tin dự báo cần được cung cấp đến người dân trước khi xuống giống hoặc mở rộng diện tích sản xuất, thay vì chỉ đưa ra khuyến cáo khi nông sản bước vào mùa thu hoạch và giá đã giảm sâu. Đồng thời, cần xác lập các ngưỡng cảnh báo cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan và xây dựng phương án ứng phó khi giá nông sản giảm mạnh hoặc hoạt động tiêu thụ gặp khó khăn.

Một trong những giải pháp quan trọng được đại biểu nhấn mạnh là tổ chức lại thị trường tiêu thụ theo hướng minh bạch, giảm chi phí trung gian và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia chuỗi cung ứng. Cùng với đó, cần tăng cường theo dõi giá thu mua tại vùng nguyên liệu, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, vi phạm quy định về cạnh tranh.

Đặc biệt, hiệu quả chính sách phát triển nông nghiệp cần được đánh giá bằng thu nhập và lợi nhuận thực tế mà người nông dân nhận được. Đại biểu đề nghị Quốc hội tăng cường giám sát, chú trọng kết quả sau mỗi vụ mùa, xem xét người sản xuất còn lại bao nhiêu lợi nhuận, có đủ điều kiện tái đầu tư và cải thiện đời sống hay không.

Chia sẻ thêm với phóng viên Báo Công Thương bên lề Quốc hội về giải pháp khắc phục tình trạng được mùa mất giá, đại biểu Trần Trí Cường cho rằng, cần thiết lập cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu thường xuyên giữa Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương thông qua một hệ thống thông tin thị trường dùng chung.

Đại biểu cũng đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm tổ chức lại thị trường tiêu thụ nông sản. Trong đó, trước hết là minh bạch giá cả trong toàn bộ chuỗi phân phối, giúp người sản xuất nắm bắt được giá trị sản phẩm và hạn chế tình trạng chênh lệch bất hợp lý giữa giá thu mua tại vườn với giá bán đến người tiêu dùng.

Tiếp đó, cần tổ chức lại các kênh tiêu thụ, giảm những tầng nấc trung gian không tạo ra giá trị tương xứng. Việc đầu tư kho lạnh, cơ sở sơ chế, trung tâm logistics và hệ thống vận tải kết nối vùng sản xuất với thị trường cũng cần được đẩy mạnh nhằm giảm chi phí lưu thông và tổn thất sau thu hoạch. Bên cạnh đó, tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi thông đồng ấn định giá, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để áp đặt giá mua bất hợp lý; đồng thời ngăn chặn gian lận về nguồn gốc, chất lượng và đo lường.

Giải pháp cuối cùng là xây dựng các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả điều hành thị trường. Bộ Công Thương có thể lựa chọn một số mặt hàng nông sản chủ lực để theo dõi tỷ lệ giá trị người sản xuất thực nhận so với giá bán lẻ, chi phí lưu thông, tỷ lệ hao hụt và tỷ trọng nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết. Kết quả cần được đánh giá, công khai định kỳ để làm cơ sở điều chỉnh chính sách.

Cùng tham gia thảo luận về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) đề cập đến vai trò và những đóng góp đặc thù của vùng Trung du và miền núi phía Bắc đối với sự phát triển chung của đất nước.

Theo đại biểu, đây là khu vực có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh, sở hữu diện tích rừng lớn và nhiều lưu vực sông quan trọng. Hệ thống rừng đầu nguồn không chỉ điều tiết dòng chảy, hạn chế xói mòn, sạt lở mà còn góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt và hoạt động của các công trình thủy điện.

Tuy nhiên, những đóng góp về môi trường và hệ sinh thái này chưa phải lúc nào cũng được phản ánh đầy đủ trong các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế của từng địa phương. Vì vậy, khi xây dựng chính sách phát triển vùng, cần quan tâm đúng mức đến giá trị mà khu vực mang lại, đồng thời tạo thêm sinh kế và nguồn thu nhập ổn định cho người dân tham gia bảo vệ rừng.

Đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và các quy định về dịch vụ hấp thụ, lưu giữ carbon của rừng. Việc đánh giá mức độ hưởng lợi thực tế của cộng đồng và những người trực tiếp bảo vệ rừng cần được chú trọng, bảo đảm nguồn thu được quản lý, sử dụng công khai, minh bạch.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là đầu tư hạ tầng giao thông gắn với nhu cầu phát triển sản xuất và thu hút doanh nghiệp. Thực tế, nhiều địa phương miền núi có tiềm năng phát triển nông nghiệp hàng hóa nhưng gặp khó khăn trong thu hút đầu tư vào bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm do chi phí vận chuyển cao, vùng nguyên liệu phân tán, thiếu kho lạnh và dịch vụ logistics.

Do đó, đầu tư giao thông cần được tính toán đồng bộ với quy hoạch sản xuất và khả năng thu hút doanh nghiệp. Trong đó, ưu tiên các công trình kết nối vùng nguyên liệu với cơ sở sơ chế, bảo quản, chế biến, cửa khẩu và các thị trường tiêu thụ. Đồng thời, triển khai hiệu quả các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn khu vực miền núi.

Đối với không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch bảo đảm thống nhất với quy hoạch vùng và Quy hoạch tổng thể quốc gia. Việc lựa chọn dự án đầu tư cần tập trung vào những công trình thực sự cần thiết, có tính kết nối và mang lại hiệu quả thiết thực.

Những kiến nghị trên cho thấy, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp không chỉ nằm ở việc gia tăng sản lượng mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức thị trường, giảm chi phí và hoàn thiện hạ tầng. Khi đầu ra được bảo đảm, chuỗi phân phối minh bạch và lợi ích được phân chia hài hòa, người nông dân mới có thể yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập và đóng góp bền vững hơn cho tăng trưởng kinh tế.