Cục Hải quan vừa ban hành Công văn số 23535/CHQ-GSQL về việc cập nhật danh sách cảnh báo các sản phẩm có nguy cơ bị điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Theo đó, Cục Hải quan chuyển Công văn số 8744/BCT-PVTM ngày 22/10/2026 của Bộ Công Thương cùng danh sách cảnh báo kèm theo đến các Chi cục Hải quan khu vực để triển khai thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ. Việc cập nhật nhằm hỗ trợ cơ quan hải quan tăng cường theo dõi, quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu và nhận diện sớm các nguy cơ liên quan đến xuất xứ.

Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động rà soát mặt hàng xuất khẩu, nguồn cung nguyên liệu, quy trình sản xuất và hồ sơ chứng minh xuất xứ, qua đó chuẩn bị trước nguy cơ bị cơ quan có thẩm quyền tại thị trường nhập khẩu điều tra, xác minh.

Danh sách cảnh báo bao gồm nhiều nhóm sản phẩm như gỗ và sản phẩm gỗ; thép và sản phẩm kim loại; vật liệu; sản phẩm công nghiệp chế tạo; hóa chất; nhựa và sản phẩm nhựa; xơ, sợi, hàng dệt cùng một số mặt hàng khác. Doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực này cần thường xuyên cập nhật diễn biến điều tra phòng vệ thương mại, chính sách nhập khẩu và quy định về xuất xứ tại từng thị trường.

Việc một mặt hàng xuất hiện trong danh sách cảnh báo không đồng nghĩa với việc hàng hóa đã vi phạm hoặc bị cấm xuất khẩu. Tuy nhiên, đây là tín hiệu để doanh nghiệp tăng cường kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, tính đầy đủ của hồ sơ sản xuất và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Đối với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu, khả năng truy xuất nguồn gốc từ đầu vào đến thành phẩm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các chứng từ nhập khẩu, hóa đơn mua nguyên liệu, định mức sản xuất, hồ sơ xuất - nhập - tồn và tài liệu thể hiện các công đoạn gia công, chế biến cần được lưu trữ đầy đủ, thống nhất. Những tài liệu này là cơ sở để doanh nghiệp giải trình khi phát sinh yêu cầu xác minh về xuất xứ hoặc quy trình sản xuất.

Trong bối cảnh nhiều thị trường tăng cường kiểm tra xuất xứ hàng hóa, doanh nghiệp cũng cần thận trọng với các hoạt động đưa hàng hóa qua Việt Nam, thay đổi bao bì hoặc thực hiện một số công đoạn gia công đơn giản. Những hoạt động này không mặc nhiên giúp hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam. Quy tắc xuất xứ phải được xác định theo từng sản phẩm và thị trường cụ thể. Doanh nghiệp cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện tương ứng trước khi khai báo xuất xứ hoặc đề nghị cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Bên cạnh rủi ro gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, hàng xuất khẩu còn có thể đối mặt với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại tại thị trường nhập khẩu. Trong quá trình xác minh, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, tỷ lệ giá trị gia tăng, hồ sơ giao dịch và các chứng từ liên quan đến xuất xứ. Nếu dữ liệu không đầy đủ hoặc thiếu nhất quán, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi giải trình, ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.

Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên đối chiếu mặt hàng xuất khẩu với danh sách cảnh báo; kiểm tra tính thống nhất giữa hồ sơ hải quan, chứng từ xuất xứ và dữ liệu sản xuất; đồng thời theo dõi sát những thay đổi về chính sách thương mại tại thị trường đích. Việc chủ động kiểm soát xuất xứ, hoàn thiện hồ sơ và minh bạch hóa chuỗi cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý, nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu và duy trì hoạt động xuất khẩu bền vững.