Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động khó lường, mỗi đợt tăng giá xăng dầu đều có thể tạo thêm áp lực lên chi phí sinh hoạt, vận tải và sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, việc Chính phủ xem xét đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, đồng thời yêu cầu xây dựng phương án giảm giá điện, được kỳ vọng sẽ góp phần chia sẻ khó khăn với người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Ngày 27/10/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về các kịch bản điều hành giá xăng dầu và điện. Sau khi nghe báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Bộ Tài chính cùng ý kiến của các bộ, cơ quan liên quan, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát cơ sở pháp lý, thẩm quyền, đánh giá đầy đủ tác động và tính khả thi của phương án giảm thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xăng về 0%.

Theo chỉ đạo, phương án dự kiến được áp dụng từ ngày 1/11/2026 đến hết ngày 31/3/2027. Bộ Tài chính có trách nhiệm báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định pháp luật, với thời hạn hoàn thành trước ngày 1/11/2026.

Diễn biến thị trường thời gian qua cho thấy áp lực giá nhiên liệu vẫn hiện hữu. Trong 7 kỳ điều hành gần đây, giá xăng trong nước tăng liên tiếp trong 5 kỳ và chỉ được điều chỉnh giảm tại hai kỳ ngày 15/10 và 22/10. Việc giá trong nước chịu tác động từ thị trường thế giới đã ảnh hưởng nhất định đến chi phí sinh hoạt của người dân và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Trước đó, từ cuối tháng 3 đến hết tháng 9/2026, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng đã được giảm về 0% nhằm góp phần kiềm chế đà tăng giá nhiên liệu. Việc tiếp tục xem xét giảm thuế, đồng thời nghiên cứu phương án giảm giá điện, cho thấy nỗ lực điều hành hướng đến nhiều nhóm chi phí thiết yếu của nền kinh tế. Xăng dầu tác động trực tiếp đến vận tải, logistics, phân phối hàng hóa và hoạt động của nhiều ngành sản xuất. Nếu phương án được thông qua và triển khai hiệu quả, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa kiểm soát chi phí, còn người dân có cơ hội giảm bớt gánh nặng chi tiêu.

Tác động của chính sách không chỉ nằm ở khoản tiền người tiêu dùng tiết kiệm được khi mua nhiên liệu. Với doanh nghiệp vận tải, chi phí xăng dầu ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành mỗi chuyến hàng. Đối với doanh nghiệp sản xuất, chi phí vận chuyển nguyên liệu và phân phối thành phẩm cũng là yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh. Khi chi phí đầu vào được giảm bớt, doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì hoạt động, hạn chế sức ép tăng giá hàng hóa và dịch vụ.

Theo số liệu Bộ Công Thương công bố tại kỳ điều hành ngày 22/10/2026, giá xăng E5 RON 92 giảm 1.610 đồng/lít, xuống mức tối đa 25.361 đồng/lít; xăng E10 RON 95-III giảm 1.816 đồng/lít, xuống mức tối đa 25.213 đồng/lít. Trong khi đó, dầu diesel tăng 444 đồng/lít, lên 29.550 đồng/lít; dầu mazut tăng 1.238 đồng/kg, lên 23.373 đồng/kg.

Diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng cho thấy áp lực từ thị trường năng lượng vẫn còn, đòi hỏi công tác điều hành phải linh hoạt theo từng thời điểm. Nếu phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt được thông qua, giá xăng có thể có thêm dư địa giảm. Theo phương án tính thuế tại kỳ điều hành ngày 22/10, phần thuế được loại bỏ có thể tương đương khoảng 1.700 đồng/lít đối với xăng E5 RON 92 và khoảng 1.500 đồng/lít đối với xăng E10 RON 95-III.

Bên cạnh các giải pháp từ phía Nhà nước, việc một số doanh nghiệp xăng dầu chủ động giảm giá bán trong thời gian gần đây cũng góp phần chia sẻ áp lực chi phí với thị trường. Theo thông tin được công bố tại kỳ điều hành ngày 15/10/2026, có 14 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu chủ động giảm thêm 300-350 đồng/lít hoặc kg so với mức giá điều hành. Trong đó, PVOIL, Long Hưng và Trường An giảm thêm 350 đồng/lít hoặc kg; 11 thương nhân khác, trong đó có Petrolimex, giảm thêm 300 đồng/lít hoặc kg.

Động thái này đáng chú ý bởi giá nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng đến khách hàng trực tiếp mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa. Petrolimex thông báo từ ngày 15/10 chủ động bán các mặt hàng xăng dầu thấp hơn 300 đồng/lít hoặc kg so với mức giá được xác định theo cơ chế điều hành, áp dụng tối thiểu đến ngày 29/10/2026. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, mức giảm tương ứng với khoản lợi nhuận định mức tối đa được tính trong giá cơ sở xăng dầu.

Việc doanh nghiệp chấp nhận giảm giá bán trong một khoảng thời gian nhất định thể hiện nỗ lực chia sẻ khó khăn với khách hàng. Đối với người lao động sử dụng phương tiện cá nhân, đơn vị vận tải, hộ kinh doanh nhỏ hay doanh nghiệp thường xuyên vận chuyển hàng hóa, khoản tiết kiệm nhiên liệu dù không lớn trong từng giao dịch vẫn có thể tạo ra tác động tích lũy khi tính trên quãng đường, số chuyến xe và thời gian hoạt động.

Đáng chú ý, giảm chi phí vận tải có thể góp phần hạn chế áp lực tăng giá trong các khâu lưu thông hàng hóa. Khi chi phí giao nhận và phân phối giảm, doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì giá bán, bảo vệ sức mua và ổn định hoạt động kinh doanh. Đây cũng là mối liên hệ cần được tính đến khi mục tiêu ổn định giá năng lượng gắn với kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, nhấn mạnh xăng dầu là đầu vào quan trọng của vận tải, sản xuất và phân phối hàng hóa. Nếu mức giảm thuế được phản ánh vào giá bán lẻ, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa duy trì hoạt động, ổn định sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, việc Chính phủ xem xét giảm thuế hoặc doanh nghiệp chủ động hạ giá trong một số kỳ không đồng nghĩa giá xăng dầu sẽ liên tục giảm. Giá nhiên liệu trong nước vẫn chịu ảnh hưởng của giá thế giới, tỷ giá, nguồn cung nhập khẩu và các yếu tố cấu thành giá cơ sở. Khả năng giảm giá thêm của từng doanh nghiệp cũng có giới hạn, phụ thuộc vào năng lực tài chính, chi phí vận hành và điều kiện thị trường.

Do đó, hiệu quả của chính sách cần được nhìn nhận trên cơ sở phối hợp giữa ba yếu tố: Nhà nước tạo dư địa thông qua công cụ thuế và điều hành giá; doanh nghiệp chủ động tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi ích với khách hàng; thị trường duy trì nguồn cung ổn định, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Khi các yếu tố này cùng phát huy tác dụng, hiệu quả hỗ trợ mới có thể lan tỏa rộng hơn đến người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh chi phí đầu vào tiếp tục là áp lực đối với nhiều ngành hàng, phương án đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, cùng việc xem xét giảm giá bán lẻ điện bình quân, được kỳ vọng sẽ hỗ trợ nền kinh tế trong giai đoạn cuối năm 2026 và những tháng đầu năm 2027. Nếu được cấp có thẩm quyền thông qua, triển khai đúng mục tiêu và phản ánh phù hợp vào giá bán, các chính sách này có thể góp phần giảm gánh nặng chi tiêu, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất, kinh doanh và hạn chế sức ép tăng giá lan truyền trong nền kinh tế.