Biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu, kéo theo rủi ro gia tăng đối với các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam. Tại hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng” ngày 9/4 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải tái định hình chiến lược năng lượng theo hướng dài hạn và chủ động hơn.

Theo Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, những diễn biến gần đây cho thấy rủi ro từ sự phụ thuộc vào các nguồn cung tập trung. Khi xảy ra biến động tại các “điểm nóng”, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà lan rộng tới toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Để nâng cao khả năng chống chịu, ông Thập đề xuất cần sớm tháo gỡ các vướng mắc để đưa các dự án năng lượng tái tạo đã hoàn thành vào vận hành, đồng thời hoàn thiện hạ tầng như cảng, kho chứa và hệ thống logistics năng lượng.

Các chuyên gia cũng đưa ra lộ trình ba giai đoạn. Ngắn hạn là điều hành linh hoạt và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Trung hạn là xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng, phát triển chuỗi khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Dài hạn là rà soát quy hoạch, giảm phụ thuộc nhập khẩu và gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo.

Một trong những giải pháp trọng tâm là xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, đa dạng hóa đối tác thông qua ngoại giao năng lượng nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Ở góc độ nghiên cứu, Hà Huy Ngọc cho rằng thị trường năng lượng ngày càng nhạy cảm với biến động địa chính trị. Chỉ một gián đoạn tại các tuyến vận tải chiến lược cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá năng lượng, tỷ giá và chi phí tài chính.

Với Việt Nam, tác động này càng rõ nét do mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng còn lớn. Vì vậy, vấn đề không chỉ là bảo đảm đủ nguồn cung, mà còn là nâng cao khả năng làm chủ hệ thống năng lượng, từ dự trữ, phân phối đến điều tiết thị trường.

Các ngành kinh tế như vận tải, hàng không, logistics, sản xuất điện, thép hay hóa chất đều chịu tác động lan tỏa từ biến động năng lượng, đặt ra yêu cầu kiểm soát tốt hơn thị trường, hạn chế đầu cơ và giảm thiểu biến động giá.

Về dài hạn, xu hướng chuyển dịch năng lượng tiếp tục được khẳng định. Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển điện gió, điện mặt trời, song song với nâng cấp hạ tầng truyền tải và hệ thống lưu trữ để bảo đảm tính ổn định của hệ thống.

Ở góc độ doanh nghiệp, Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 cho biết các doanh nghiệp đang chủ động thích ứng bằng cách tối ưu chi phí, tiết kiệm năng lượng và đầu tư vào năng lượng tái tạo. Việc triển khai điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực chi phí và đáp ứng tiêu chuẩn trong chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh, nhận định mô hình điện mặt trời tự sản - tự tiêu kết hợp lưu trữ là hướng đi phù hợp, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện trong bối cảnh rủi ro thiếu điện gia tăng. Tuy nhiên, giải pháp này cần đi cùng các nguồn điện nền để bảo đảm tính ổn định.

Các chuyên gia thống nhất rằng bài toán năng lượng không thể giải bằng một giải pháp đơn lẻ. Thay vào đó, cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng cân bằng, đa dạng nguồn cung và linh hoạt trong điều hành – nền tảng then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng và tăng trưởng bền vững trong dài hạn.