Tại Hội nghị “Việt Nam - Panama: Tiềm năng xuất khẩu và cơ hội hợp tác doanh nghiệp” do Thương vụ Việt Nam tại Mexico tổ chức gần đây ở thủ đô Panama City, phía Panama đã khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tìm hiểu cơ hội đầu tư vào hệ thống khu chế xuất của nước này. Đây được xem là một trong những hướng hợp tác thiết thực nhằm tận dụng lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế, đồng thời mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Trước đó, trong chuyến thăm chính thức Việt Nam hồi đầu tháng 10/2026, Tổng thống Panama José Raúl Mulino nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của mạng lưới giao thông và logistics Panama, đặc biệt là Kênh đào Panama. Theo ông, Panama có thể trở thành cửa ngõ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường châu Mỹ, trong khi Việt Nam đóng vai trò cầu nối quan trọng tại châu Á.

Phát biểu tại hội nghị, bà Cristina Danello, Cố vấn Tổng cục Khu Chế xuất thuộc Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama, cho biết các khu chế xuất được thành lập theo khuôn khổ pháp lý ban hành năm 2011, với mục tiêu thu hút đầu tư nước ngoài và tạo việc làm. Các khu có ranh giới xác định, được rào kín và có thể đặt tại bất kỳ địa điểm nào trên lãnh thổ Panama, với diện tích tối thiểu 2 ha và vốn đầu tư từ 250.000 USD.

Theo bà Danello, đây là mức vốn đầu tư ban đầu tương đối thấp so với nhiều mô hình đầu tư sản xuất khác. Sau hơn 15 năm phát triển, Panama hiện có 27 khu chế xuất, trong đó 20 khu đang hoạt động và 7 khu trong quá trình phát triển, thu hút 201 doanh nghiệp với 282 hoạt động.

Gần một nửa số hoạt động tại các khu chế xuất thuộc lĩnh vực logistics, dịch vụ và chế biến thành phẩm hoặc bán thành phẩm. Một số mô hình tiêu biểu có thể kể đến Panaparc, khu chế xuất lớn nhất hiện nay, nằm gần sân bay quốc tế Tocumen, và Khu Chế xuất Thủy sản, chuyên xuất khẩu hải sản với lợi thế nằm cạnh cảng biển.

Giai đoạn 2019-2025, hệ thống khu chế xuất Panama thu hút tổng vốn đầu tư hơn 365 triệu USD, tạo khoảng 8.000 việc làm trực tiếp. Các nhà đầu tư dự kiến tiếp tục tạo thêm 23.359 việc làm trong thời gian tới. Riêng năm 2025, tổng vốn đầu tư vào các khu đạt hơn 109 triệu USD, cho thấy sức hút ngày càng lớn của mô hình này.

Doanh nghiệp hoạt động tại các khu chế xuất được phép triển khai nhiều lĩnh vực như sản xuất, lắp ráp, chế biến, phát triển công nghệ cao, cung cấp dịch vụ, logistics và kinh doanh cho thuê bất động sản. Tuy nhiên, Panama không cho phép doanh nghiệp chỉ thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu thuần túy mà không có công đoạn chuyển đổi hàng hóa. Với trường hợp nhập hàng vào kho để tái xuất, doanh nghiệp phải sử dụng dịch vụ của đơn vị khai thác logistics.

Một trong những điểm đáng chú ý là chính sách ưu đãi dành cho nhà đầu tư. Theo bà Danello, doanh nghiệp không phải đáp ứng yêu cầu về mức vốn tối thiểu theo cơ chế được giới thiệu tại hội nghị. Giấy phép được cấp miễn phí, thời gian xử lý tối đa 90 ngày kể từ khi nộp hồ sơ và có hiệu lực vô thời hạn, đi kèm nghĩa vụ báo cáo hằng năm.

Doanh nghiệp nước ngoài còn được miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất tại Panama, miễn thuế thu nhập từ hoạt động xuất khẩu và được hưởng cơ chế miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) 7% khi mua nguyên liệu trong nước theo chính sách áp dụng tại các khu chế xuất.

Đổi lại, doanh nghiệp phải xuất khẩu một tỷ lệ nhất định sản phẩm ra thị trường nước ngoài; tại một số doanh nghiệp, tỷ lệ này đạt 40-60%. Phần hàng hóa tiêu thụ tại thị trường Panama phải chịu thuế theo quy định. Đối với những băn khoăn về thủ tục sau khi dự án được phê duyệt, như thẩm định môi trường, phòng cháy chữa cháy hay thẩm định bản vẽ, đại diện phía Panama cho biết Bộ Thương mại và Công nghiệp có thẩm quyền can thiệp, hỗ trợ và đồng hành cùng nhà đầu tư sau khi giấy phép được cấp. Đây là yếu tố được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai dự án, nhất là với những nhà đầu tư coi trọng tiến độ thực hiện.

Bên cạnh chính sách ưu đãi, quy tắc xuất xứ cũng là vấn đề cần được doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu kỹ, đặc biệt nếu có kế hoạch đưa thành phẩm từ Panama sang Mỹ. Theo đại diện Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama, hàng hóa phải đáp ứng các quy định về xuất xứ của thị trường nhập khẩu. Việc được sản xuất hoặc hoàn thiện tại Panama không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên được công nhận xuất xứ Panama.

Do đó, hoạt động đầu tư cần gắn với nguồn cung nguyên liệu và công đoạn sản xuất thực chất tại địa phương, chẳng hạn nuôi trồng, chế biến và đóng hộp thủy sản, thay vì chỉ phụ thuộc vào linh kiện hoặc nguyên liệu nhập từ nước thứ ba. Tổng cục Khu Chế xuất là cơ quan quản lý hoạt động của các khu, không phải cơ quan quyết định việc truy xuất nguồn gốc. Đối với sản phẩm muốn mang nhãn “Made in Panama”, tỷ lệ giá trị gia tăng tại Panama cần được xem xét cụ thể.

Ngoài ưu đãi về thuế và hoạt động sản xuất, Panama còn đưa ra một số cơ chế thuận lợi về cư trú và lao động. Theo thông tin được chia sẻ tại hội nghị, chủ sở hữu và cổ đông có thể được xem xét cấp quyền cư trú thường trú ngay từ đầu, trong khi nhà đầu tư đến khảo sát thị trường có thể được cấp thị thực 9 tháng. Chế độ lao động tại các khu chế xuất cũng có những quy định linh hoạt hơn so với Bộ luật Lao động thông thường, như cho phép chia nhỏ thời gian nghỉ phép và áp dụng mức tính tiền làm thêm giờ cố định theo cơ chế tương ứng.

Với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc đưa hàng hóa sang Panama tiêu thụ mà còn ở khả năng tận dụng quốc gia này làm điểm trung chuyển, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng mạng lưới phân phối tại khu vực Mỹ Latinh. Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về sản xuất và xuất xứ, doanh nghiệp cũng có thể nghiên cứu khả năng tiếp cận các thị trường xa hơn.

Một số hướng hợp tác tiềm năng được gợi mở là đưa công nghệ, kinh nghiệm nuôi trồng thủy sản của Việt Nam sang Panama, kết hợp với điều kiện nuôi trồng tại địa phương để phát triển nguồn nguyên liệu, sau đó chế biến và hoàn thiện sản phẩm tại khu chế xuất. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể xem xét đưa sản phẩm gỗ, đồ nội thất sang Panama để thực hiện các công đoạn hoàn thiện trước khi phân phối đến những thị trường phù hợp, trên cơ sở bảo đảm hồ sơ truy xuất nguồn gốc đầy đủ.

Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tìm kiếm những thị trường mới và phương thức mở rộng xuất khẩu linh hoạt hơn, các khu chế xuất Panama có thể trở thành một lựa chọn đáng quan tâm. Tuy nhiên, để biến ưu đãi thành lợi thế kinh doanh thực chất, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ chi phí đầu tư, nguồn nguyên liệu, quy định xuất xứ và nhu cầu thị trường, đồng thời lựa chọn mô hình hợp tác phù hợp với năng lực và chiến lược phát triển dài hạn.