Tại Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường” khu vực miền Bắc, tổ chức ngày 27/10 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương), ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, cho biết địa phương đang tích cực triển khai các giải pháp đưa cà phê Arabica tiếp cận những thị trường có giá trị cao.

Theo đó, qua làm việc với các đối tác, Sơn La đã thống nhất định hướng đưa cà phê Arabica của tỉnh lên sàn đấu giá tại Hawaii, Mỹ vào tháng 11/2026. Tỉnh đồng thời phấn đấu đến quý II/2027 đưa cà phê Arabica Sơn La cùng cà phê Arabica Việt Nam tham gia sàn giao dịch của Mỹ, qua đó nâng cao vị thế thương hiệu cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Sơn La xác định truy xuất nguồn gốc là một trong những nền tảng quan trọng nhằm tổ chức lại vùng nguyên liệu, xác định rõ ranh giới các thửa đất trồng cà phê và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Trong đó, tỉnh tập trung triển khai các quy định của Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR), đồng thời chuẩn bị điều kiện để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng khác.

Đến nay, tỉnh đã xác định được 158.451 thửa đất trồng cà phê, với dữ liệu bước đầu cho thấy diện tích cà phê Arabica khoảng 65.000 ha. Trên cơ sở đó, địa phương tiếp tục rà soát, phân loại và xác định những vùng trồng đáp ứng tiêu chuẩn EUDR cũng như các yêu cầu liên quan của thị trường nhập khẩu.

Theo ông Nguyễn Thành Công, cà phê đang đóng góp đáng kể vào tăng trưởng nông nghiệp của Sơn La. Năm 2025, cây cà phê đóng góp 26,6% điểm tăng trưởng của ngành. Năm 2026, sản lượng cà phê toàn tỉnh dự kiến đạt khoảng 75.000 tấn. Trong khi tăng trưởng nông nghiệp 9 tháng đầu năm đạt 5,26%, Sơn La đặt mục tiêu cả năm đạt 8,4%.

Những con số này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của cà phê Arabica bên cạnh các loại cây ăn quả chủ lực trong cơ cấu nông nghiệp địa phương. Tỉnh kỳ vọng thương hiệu Arabica Sơn La cùng với Robusta sẽ đóng góp tích cực hơn vào sự phát triển của ngành cà phê Việt Nam.

Không chỉ tập trung vào cà phê, Sơn La đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao giá trị nông sản và đa dạng hóa sản phẩm. Hiện tỉnh có khoảng 85.500 ha cây ăn quả tập trung, với nhiều loại cây chủ lực như cà phê, nhãn, xoài, thanh long, bơ và dâu tây.

Địa phương cũng nghiên cứu, đưa các giống cây trồng mới vào sản xuất và bước đầu đạt kết quả tích cực, trong đó có việc trồng thành công kiwi tại Mộc Châu. Đây là một trong những minh chứng cho khả năng ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để đa dạng hóa cây trồng, khai thác lợi thế điều kiện tự nhiên và mở rộng hướng phát triển nông nghiệp.

Song song với việc lựa chọn giống cây trồng, Sơn La chú trọng thu hút đầu tư vào chế biến nông sản nhằm nâng cao giá trị sau thu hoạch. Thời gian qua, tỉnh đã thu hút nhiều doanh nghiệp, tập đoàn đầu tư vào lĩnh vực này, trong đó có nhà máy chế biến rau quả DOVECO Sơn La.

Nhà máy ứng dụng dây chuyền công nghệ chế biến, tiệt trùng và đóng gói sản phẩm trong hộp giấy, góp phần nâng cao chất lượng và khả năng bảo quản. Sản phẩm được định hướng phục vụ những thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao như Mỹ và Nhật Bản.

Việc hình thành các cơ sở chế biến, kết hợp với tổ chức vùng nguyên liệu và ứng dụng công nghệ, đã góp phần mở rộng đầu ra cho nông sản địa phương. Đến nay, trái cây Sơn La đã xuất khẩu sang 21 quốc gia, trong khi các sản phẩm chế biến sâu được đưa tới hơn 50 quốc gia. Kết quả này cho thấy vai trò của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đầu tư công nghệ trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, để tiếp tục mở rộng thị trường, Sơn La cho rằng cần tăng cường khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ từ cả trong nước lẫn quốc tế, trên cơ sở phù hợp với nhu cầu sản xuất. Tại hội nghị, ông Nguyễn Thành Công đề xuất các nhà khoa học, bộ, ngành Trung ương quan tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ bảo quản sau thu hoạch, giúp duy trì chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị nông sản.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường phối hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong xây dựng cơ sở dữ liệu, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Thực tế triển khai tại Sơn La cho thấy, khi doanh nghiệp cùng tham gia, quá trình xây dựng dữ liệu vùng trồng và đáp ứng yêu cầu EUDR có thể được đẩy nhanh hơn.

Đối với ngành cà phê, các doanh nghiệp đã hỗ trợ chuyển giao dữ liệu từ những nhà máy chế biến cho tỉnh. Khi kết hợp với dữ liệu hiện có, thông tin được tập trung và đối chiếu, giúp quá trình xác định vùng trồng đáp ứng tiêu chuẩn diễn ra thuận lợi hơn. Việc chia sẻ dữ liệu cũng góp phần hạn chế tình trạng phân tán thông tin, nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động xuất khẩu.

Từ thực tiễn đó, Sơn La mong muốn cơ sở dữ liệu nông nghiệp được xây dựng theo hướng đúng, đủ, sạch, sống, có khả năng dùng chung và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia. Đây được xem là điều kiện quan trọng để tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả quản lý vùng nguyên liệu và tạo thuận lợi cho quá trình đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Việc đưa cà phê Arabica Sơn La lên sàn đấu giá tại Hawaii, nếu được triển khai theo kế hoạch, sẽ mở thêm cơ hội quảng bá chất lượng và thương hiệu cà phê địa phương. Xa hơn, khi truy xuất nguồn gốc, dữ liệu vùng trồng, công nghệ chế biến và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn được hoàn thiện đồng bộ, nông sản Sơn La sẽ có thêm nền tảng để gia tăng giá trị, mở rộng thị trường và đóng góp vào mục tiêu nâng tầm thương hiệu nông sản Việt Nam.