Sau 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam đã ghi dấu những thành tựu mang tính lịch sử. Từ một quốc gia thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu lương thực, Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản quan trọng của thế giới, đồng thời tạo dựng nền tảng vững chắc cho ổn định kinh tế - xã hội và phát triển bền vững.

Bứt phá mạnh mẽ từ nền nông nghiệp truyền thống

Trước thời kỳ đổi mới, sản xuất nông nghiệp chủ yếu dựa vào phương thức canh tác thủ công, năng suất thấp và thiếu động lực phát triển. Những cải cách về cơ chế quản lý, đặc biệt là việc trao quyền chủ động sản xuất cho người nông dân, đã tạo nên bước ngoặt quan trọng, giải phóng sức sản xuất và khơi dậy tinh thần sáng tạo của hàng triệu hộ nông dân trên cả nước.

Năm 1989, Việt Nam lần đầu tiên xuất khẩu khoảng 1,4 triệu tấn gạo, mở ra một giai đoạn phát triển mới cho ngành nông nghiệp. Từ dấu mốc đó, Việt Nam liên tục nâng cao vị thế trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Đến nay, nhiều mặt hàng như gạo, cà phê, hồ tiêu, điều nhân, thủy sản, rau quả và gỗ đã khẳng định được thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt mốc 70 tỷ USD - mức cao nhất từ trước tới nay, cho thấy sự chuyển dịch thành công từ nền nông nghiệp tự cung tự cấp sang nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại, hội nhập sâu rộng với chuỗi giá trị toàn cầu. Không chỉ đóng góp lớn cho xuất khẩu, ngành nông nghiệp còn nhiều lần khẳng định vai trò là "trụ đỡ" của nền kinh tế trong những giai đoạn khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hay biến động kinh tế thế giới.

Song hành với sự phát triển của ngành nông nghiệp là sự thay đổi mạnh mẽ về vị thế của người nông dân. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống, ngày càng nhiều nông dân đã trở thành chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã, doanh nhân nông thôn và những người tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.

Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số đang được nhân rộng trên khắp cả nước. Nhiều hộ nông dân đạt doanh thu từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ đồng mỗi năm, tham gia sâu hơn vào các khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.

Phong trào "Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi" tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ, góp phần hình thành đội ngũ nông dân năng động, sáng tạo và có tư duy kinh tế hiện đại. Hơn 3,4 triệu hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp đã trở thành lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế nông thôn.

Trong quá trình đó, Hội Nông dân Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hội viên tiếp cận vốn, khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề, chuyển đổi số và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Diện mạo nông thôn đổi thay toàn diện

Những thành tựu về kinh tế nông nghiệp đã tạo động lực cho sự thay đổi sâu sắc ở khu vực nông thôn. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã góp phần nâng cấp đồng bộ hệ thống hạ tầng giao thông, điện, trường học, cơ sở y tế và các thiết chế văn hóa.

Nhiều vùng quê từng khó khăn nay trở thành những khu vực phát triển năng động với hạ tầng khang trang, môi trường sống được cải thiện và đời sống người dân ngày càng nâng cao. Thu nhập bình quân của cư dân nông thôn liên tục tăng, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh qua từng năm, khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị từng bước được thu hẹp. Đặc biệt, người dân đã thực sự trở thành chủ thể của quá trình xây dựng nông thôn mới khi tự nguyện đóng góp đất đai, công sức và nguồn lực để xây dựng các công trình phục vụ cộng đồng.

Những kết quả đạt được sau 40 năm đổi mới đã khẳng định vai trò chiến lược của nông nghiệp, nông dân và nông thôn đối với sự phát triển đất nước. Các nghị quyết lớn của Đảng về lĩnh vực "tam nông" tiếp tục xác định nông dân là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển; hướng tới xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và người nông dân văn minh.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, cùng với quá trình chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, khu vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo ra những đột phá mới, đóng góp quan trọng vào mục tiêu xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng.