Khai mở giá trị dược liệu bản địa

Cao Bằng từ lâu được biết đến với cảnh quan hùng vĩ cùng bản sắc văn hóa đặc sắc. Bên cạnh tiềm năng du lịch, đây còn là vùng đất giàu các loài cây dược liệu quý. Trên những triền núi cao, các nương rẫy hay những vùng sinh thái đặc trưng của địa phương, nhiều loài cây thuốc đã gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào các dân tộc qua nhiều thế hệ. Trong đó, hà thủ ô đỏ nổi lên như một dược liệu tiêu biểu, có giá trị sử dụng lâu đời và ngày càng được quan tâm trong xu hướng tiêu dùng xanh hiện nay.

Hà thủ ô đỏ tại Cao Bằng được khai thác từ hai nguồn nguyên liệu chính, gồm củ mọc tự nhiên và hà thủ ô đỏ được trồng tại địa phương. Từ nguồn nguyên liệu quý này, người dân và các cơ sở sản xuất đã phát triển nhiều dòng sản phẩm đa dạng như củ hà thủ ô đỏ khô, cao hà thủ ô đỏ, các loại trà thảo dược cùng nhiều sản phẩm sơ chế, chế biến phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người tiêu dùng trong nước.

Theo các bài thuốc y học cổ truyền, hà thủ ô đỏ được xem là vị thuốc quý có tác dụng bồi bổ cơ thể hiệu quả. Dược liệu này thường được sử dụng trong các bài thuốc hỗ trợ dưỡng huyết, bổ gan thận, tăng cường sức khỏe và làm chậm quá trình lão hóa. Với đặc tính là dược liệu bản địa gắn liền với điều kiện tự nhiên vùng cao, hà thủ ô đỏ không chỉ mang lại giá trị đối với sức khỏe mà còn lưu giữ tri thức dân gian cùng kinh nghiệm khai thác quý báu của cộng đồng.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng ưa chuộng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và minh bạch, hà thủ ô đỏ Cao Bằng đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển. Sản phẩm có dư địa lớn để trở thành hàng hóa đặc trưng của địa phương. Vì vậy, việc mở rộng vùng nguyên liệu kết hợp với chuẩn hóa quy trình thu hái và sơ chế là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao giá trị dược liệu. Khi giá trị kinh tế được cải thiện, điều này không chỉ tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao mà còn góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên bản địa quý giá.

Tuy nhiên, dù sở hữu nhiều tiềm năng, hà thủ ô đỏ Cao Bằng hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn trên hành trình khẳng định vị thế. Hoạt động sản xuất và tiêu thụ vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ trồng, thu hái đến tiêu thụ. Phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô, khiến giá trị gia tăng chưa thực sự tương xứng với chất lượng vốn có. Bên cạnh đó, sự đa dạng của các sản phẩm cùng loại trên thị trường cũng tạo áp lực cạnh tranh lớn, đòi hỏi phải có công cụ nhận diện và bảo vệ uy tín một cách bài bản.

Chuẩn hóa thương hiệu để phát triển

Trước thực tế đó, nhằm nâng cao giá trị và xây dựng dấu hiệu nhận diện thống nhất cho sản phẩm, ngày 24/12/2024, UBND tỉnh Cao Bằng đã ban hành Quyết định số 1862/QĐ-UBND phê duyệt nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh về việc tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận cho hà thủ ô đỏ. Công ty TNHH Nghiên cứu và Đầu tư S&D được giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ. Đây được xem là bước đi chiến lược, góp phần xác lập cơ sở pháp lý vững chắc cho sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Việc triển khai nhiệm vụ đã tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý chất lượng, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường. Trong quá trình thực hiện, đơn vị chủ trì đã tổ chức nhiều đợt điều tra, khảo sát hiện trạng sản xuất tại các vùng nguyên liệu. Trên cơ sở đó, các chuyên gia xác định những đặc tính và chất lượng đặc thù của hà thủ ô đỏ Cao Bằng để xây dựng bộ hồ sơ đăng ký nhãn hiệu hoàn chỉnh. Đồng thời, bộ nhận diện nhãn hiệu cùng hệ thống văn bản quản lý và tem nhãn truy xuất nguồn gốc cũng từng bước được hoàn thiện.

Để đưa dự án vào thực tiễn, các hội nghị triển khai và hội nghị lấy ý kiến đối với bộ hồ sơ đăng ký đã được tổ chức với quy mô phù hợp. Đây là diễn đàn để các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan trao đổi, đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện hệ thống công cụ quản lý nhãn hiệu. Cùng với đó, các hoạt động tập huấn về sở hữu trí tuệ cũng được chú trọng. Việc hướng dẫn người dân sử dụng nhãn hiệu chứng nhận trong quá trình sản xuất, kinh doanh đã góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ và phát triển thương hiệu dược liệu địa phương theo hướng chuyên nghiệp.

Đến ngày 12/02/2026, hồ sơ đăng ký nhãn hiệu chứng nhận “Hà thủ ô đỏ Cao Bằng” đã chính thức được nộp tại Cục Sở hữu trí tuệ. Đơn đăng ký đã được chấp nhận hợp lệ và công bố trên Công báo sở hữu công nghiệp số 459, tập A ngày 15/05/2026. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm dược liệu đặc trưng của tỉnh.

Trong thời gian tới, cùng với việc hoàn thiện các điều kiện để được cấp văn bằng bảo hộ, nhãn hiệu chứng nhận sẽ trở thành công cụ quan trọng trong quản lý và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây cũng là tiền đề để các sản phẩm từ hà thủ ô đỏ Cao Bằng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Từ một loài cây gắn bó với đời sống vùng cao, hà thủ ô đỏ đang đứng trước cơ hội phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững. Nhãn hiệu chứng nhận sẽ là cầu nối quan trọng giữa tài nguyên bản địa, tri thức truyền thống của người dân và nhu cầu ngày càng lớn của thị trường đối với các sản phẩm dược liệu sạch.