Từ “vệ tinh” đến trung tâm chuỗi giá trị

Sau gần 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn vai trò. Từ chỗ được thừa nhận là một thành phần kinh tế năm 1986, đến năm 2016 trở thành một động lực quan trọng, và đến năm 2025 được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất theo Nghị quyết 68-NQ/TW, vị thế của khu vực này ngày càng được khẳng định rõ nét.

Nếu năm 2016 cả nước có khoảng 488 nghìn doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả, thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên khoảng 940 nghìn. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tiệm cận 1,1 triệu, cùng với hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể. Khu vực tư nhân đóng góp khoảng 50–51% GDP và tạo việc làm cho hơn 80% lực lượng lao động.

Không chỉ mở rộng về số lượng, doanh nghiệp tư nhân còn có bước chuyển quan trọng về chất. Từ vị trí “thầu phụ”, nhiều doanh nghiệp đã tham gia giải các bài toán lớn của nền kinh tế như công nghiệp chế biến, công nghệ cao, hạ tầng và dịch vụ hiện đại.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư dài hạn, xây dựng hệ sinh thái và từng bước làm chủ chuỗi giá trị. Xu hướng chuyển dịch từ gia công sang sáng tạo, từ “làm thuê” sang “làm chủ” giá trị gia tăng đang ngày càng rõ nét.

Trong lĩnh vực hạ tầng và đô thị, khu vực tư nhân cũng đóng vai trò ngày càng lớn khi tham gia vào các dự án quy mô lớn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hình ảnh quốc gia.

Đáng chú ý, trong hơn 560 dự án lớn triển khai năm 2025, khu vực tư nhân chiếm hơn 74% tổng vốn đầu tư, tương đương khoảng 3,84 triệu tỷ đồng – cho thấy vai trò dẫn dắt ngày càng rõ rệt.

Tuy nhiên, khu vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế như quy mô doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số, năng lực quản trị còn hạn chế, khả năng chống chịu chưa cao và liên kết còn yếu, gây khó khăn khi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thể chế dẫn lối, doanh nghiệp bứt phá

Sự phát triển của kinh tế tư nhân hiện nay gắn chặt với vai trò của thể chế, đặc biệt là Nghị quyết 68-NQ/TW – được xem là cú hích chiến lược.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có khoảng 2 triệu doanh nghiệp, hình thành ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, khu vực tư nhân đóng góp 55–58% GDP và tạo việc làm cho 84–85% lao động.

Để đạt mục tiêu này, bốn trụ cột được xác định gồm: hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn lực, nâng cao chất lượng nhân lực và xây dựng văn hóa kinh doanh.

Thực tế cho thấy, môi trường kinh doanh đã có chuyển biến tích cực. Riêng năm 2025 có hơn 300 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, với tổng vốn đăng ký hơn 6 triệu tỷ đồng – mức cao kỷ lục, phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy vậy, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt với nhiều rào cản như khó tiếp cận tín dụng, hạn chế về công nghệ, thiếu nhân lực chất lượng cao và vướng mắc trong thực thi chính sách.

Đặc biệt, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang trở thành yêu cầu bắt buộc trong hội nhập, nhưng khung pháp lý vẫn chưa hoàn thiện, khiến doanh nghiệp gặp khó trong triển khai.

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực kiến tạo tương lai, cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về vốn, đất đai, công nghệ và thể chế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới tư duy phát triển, tăng cường liên kết, đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn là yếu tố quan trọng giúp kéo theo các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Việc hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt trong lĩnh vực ESG, cùng với cải thiện môi trường kinh doanh sẽ là điều kiện then chốt để khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững và đóng góp hiệu quả hơn cho nền kinh tế.