Ngày 19/3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chính thức công bố thực hiện thành công ca ghép gan domino (Domino Liver Transplantation) đầu tiên tại Việt Nam. Đây là phương pháp ghép tạng theo chuỗi, trong đó người vừa nhận tạng lại tiếp tục hiến chính tạng của mình cho một bệnh nhân khác. Thành tựu này đánh dấu vị thế của y học Việt Nam khi trở thành quốc gia đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á làm chủ được kỹ thuật ghép tạng vô cùng phức tạp này.

Khởi nguồn từ một nghĩa cử nhân văn

Chuỗi phép màu y học bắt đầu vào trưa ngày 11/3, khi một người phụ nữ 42 tuổi không may gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng. Mặc dù được cấp cứu tích cực, bệnh nhân đã rơi vào tình trạng hôn mê sâu, mất hoàn toàn phản xạ ánh sáng và được chẩn đoán chết não. Vượt lên trên nỗi đau mất mát, gia đình bệnh nhân đã đồng ý hiến tạng cho y học.

Từ quyết định nhân văn này, các bác sĩ đã tiến hành lấy tim, gan, hai thận và một số mô để ghép cho các bệnh nhân đang mòn mỏi chờ đợi trong tình trạng nguy kịch. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất của ca hiến này là nó đã trở thành điểm khởi đầu cho một hiệu ứng "domino" cứu sống nhiều người bệnh.

Kỹ thuật domino: Bài toán tối ưu hóa nguồn tạng hiến

Trong danh sách chờ ghép, có một nam bệnh nhân 53 tuổi mắc bệnh lý di truyền hiếm gặp Amyloidosis (thoái hóa bột). Căn bệnh này khiến cơ thể sản sinh ra các protein bất thường, lắng đọng và phá hủy đa cơ quan, đặc biệt là gây thâm nhiễm cơ tim dẫn đến suy tim tiến triển nặng nề.

PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, chia sẻ: "Chúng tôi đã thực hiện một ca ghép đa tạng đặc biệt, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam triển khai thành công kỹ thuật ghép gan domino - phương pháp tối ưu hóa nguồn tạng hiến vốn còn khan hiếm".

Để giải quyết triệt để căn bệnh Amyloidosis, việc chỉ thay thế trái tim bị hỏng là chưa đủ. PGS.TS Dương Đức Hùng giải thích thêm: "Tuy nhiên nếu chỉ ghép tim mà không thay gan, bệnh sẽ tiếp tục tái phát do gan vẫn sản xuất protein bất thường. Vì vậy giải pháp tối ưu là ghép đồng thời cả tim và gan".

Ngày 13/3, ca đại phẫu đồng thời thay tim và gan cho bệnh nhân 53 tuổi được diễn ra. "Đây là chỉ định phức tạp, hiếm gặp trên thế giới và đòi hỏi sự phối hợp ở trình độ rất cao. Ca ghép tim - gan được tiến hành đồng thời trong ngày 13.3. Sau khoảng 7 giờ phẫu thuật liên tục, tim ghép đã đập trở lại ngay trên bàn mổ, trong khi gan ghép nhanh chóng tiết mật - dấu hiệu cho thấy, tạng hoạt động tốt. Bệnh nhân được rút nội khí quản sau 12 giờ và hồi phục nhanh chóng trong những ngày tiếp theo. Điều đặc biệt chưa dừng lại ở đó. Gan của chính bệnh nhân mắc amyloidosis dù mang đột biến lại có cấu trúc và chức năng gần như bình thường", ông Hùng thông tin.

Thay vì loại bỏ lá gan sản sinh protein lỗi của bệnh nhân 53 tuổi, các bác sĩ quyết định sử dụng chính lá gan này để ghép cho một người đàn ông 64 tuổi đang bị ung thư gan trên nền xơ gan do viêm gan B.

Đây chính là bản chất của kỹ thuật domino: Biến "gan có khiếm khuyết" thành "cơ hội vàng". Lá gan của người bệnh Amyloidosis dù sản xuất protein bất thường nhưng vẫn có chức năng hoạt động rất tốt trong nhiều năm. Nguy cơ phát bệnh ở người nhận mới phải mất từ 10 - 30 năm. Trong khi đó, với bệnh nhân ung thư gan giai đoạn cuối, nếu không được ghép, tiên lượng sống chỉ tính bằng tháng. Khi được nhận lá gan này, tuổi thọ của bệnh nhân có thể kéo dài thêm 7-10 năm hoặc lâu hơn nữa.

Nhấn mạnh về quyết định mang tính chiến lược này, PGS.TS Dương Đức Hùng cho biết: "Việc sử dụng nguồn tạng này không chỉ không lãng phí mà còn mang lại lợi ích rất lớn cho người bệnh".

Khẳng định vị thế y tế Việt Nam

Sự kiện y học này đòi hỏi trình độ kỹ thuật phẫu thuật và năng lực điều phối tạng ở mức xuất sắc, khi phải vận hành song song nhiều ê-kíp để đảm bảo lá gan khi lấy ra không chỉ nhằm loại bỏ nguồn bệnh mà còn phải được bảo quản nguyên vẹn cấu trúc để tiếp tục ghép thành công.

Đến nay, cả hai bệnh nhân nhận tạng đều có diễn biến hậu phẫu rất thuận lợi. "Kết quả bước đầu rất khả quan. Các bệnh nhân sau ghép đã có thể tự thở sau khoảng 12 giờ. Sau 5 ngày đã vận động, ăn uống bình thường. Dự kiến có thể xuất viện trong khoảng một tuần nếu diễn biến thuận lợi", Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thông tin thêm.

Ca phẫu thuật không chỉ phá vỡ giới hạn y khoa truyền thống mà còn thay đổi hoàn toàn tư duy về điều phối tạng. "Như vậy, từ một người hiến tạng, nhiều bệnh nhân đã có cơ hội được cứu sống, thay vì mô hình 'một người hiến - một người nhận' như trước đây", PGS.TS Dương Đức Hùng đúc kết.

Nhận định về bước tiến này, TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), đánh giá: "Hiệu ứng domino được hiểu là khi một sự kiện xảy ra sẽ kéo theo một chuỗi các sự kiện liên tiếp. Trong ghép tạng cũng vậy từ một ca ghép ban đầu có thể tạo điều kiện cho các ca ghép tiếp theo được thực hiện. Với sự thành công của ca ghép tạng domino này, hy vọng sẽ mở thêm nhiều cơ hội cho bệnh nhân đang chờ ghép tạng khác".

Thành công của ca ghép đa tạng domino đầu tiên không chỉ tiếp tục khẳng định năng lực làm chủ những kỹ thuật y khoa khó nhất thế giới của các y bác sĩ Việt Nam mà còn truyền tải một thông điệp vô cùng sâu sắc: từ một mất mát không thể bù đắp, trí tuệ y học và tình người đã tạo ra những vòng lặp liên hoàn của sự sống.