Công nghiệp chế biến, chế tạo nhiều năm qua luôn là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Cùng với sự mở rộng của hoạt động sản xuất và dòng vốn đầu tư nước ngoài, ngành này đã đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu cũng như quá trình công nghiệp hóa đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước vẫn là thách thức lớn. Theo Cục Thống kê, tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành công nghiệp trọng điểm như điện tử, cơ khí chế tạo và ôtô hiện mới đạt khoảng 15-25%, cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn rất lớn.

Các chuyên gia cho rằng phần lớn doanh nghiệp trong nước hiện vẫn tập trung ở các khâu sản xuất và lắp ráp - những công đoạn tạo ra giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, các khâu mang lại giá trị cao hơn như nghiên cứu phát triển sản phẩm (R&D), thiết kế, xây dựng thương hiệu và phân phối vẫn chủ yếu do các tập đoàn lớn nắm giữ.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng tiếp tục diễn ra, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động đầu tư máy móc hiện đại, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các đối tác quốc tế.

Ông Phạm Văn Khanh, Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Vinatech Việt Nam cho biết, để trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp không chỉ cần hệ thống thiết bị hiện đại mà còn phải có năng lực thiết kế khuôn mẫu, nghiên cứu phát triển sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Theo ông Khanh, quá trình này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn trong khi khả năng tích lũy của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế. Do đó, nhu cầu tiếp cận các nguồn vốn trung và dài hạn với chi phí hợp lý vẫn là vấn đề được nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ quan tâm.

Bên cạnh nguồn vốn, chất lượng nguồn nhân lực cũng là yếu tố quyết định khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ. Đại diện một doanh nghiệp sản xuất linh kiện nhựa kỹ thuật cao tại Bắc Ninh cho biết, nhiều đối tác FDI sẵn sàng chia sẻ hoặc chuyển giao công nghệ, nhưng để tiếp nhận và phát triển công nghệ hiệu quả cần đội ngũ kỹ sư có trình độ chuyên môn cao.

Theo các chuyên gia kinh tế, để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu cần có những giải pháp mang tính hệ thống. Trong đó, việc phát triển các cụm công nghiệp chuyên ngành, trung tâm kỹ thuật dùng chung với sự tham gia của Nhà nước, các viện nghiên cứu và trường đại học được xem là hướng đi phù hợp nhằm giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng tiếp cận công nghệ mới cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới cũng cần chú trọng thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, khuyến khích chuyển giao công nghệ và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng.

Các cơ quan quản lý hiện đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm cùng các giải pháp tín dụng dành cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho quá trình đổi mới công nghệ và phát triển sản xuất.

Các chuyên gia nhận định, nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư bền bỉ về công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Cùng với nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, việc hoàn thiện chính sách và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với khu vực nghiên cứu, đào tạo và FDI sẽ góp phần thúc đẩy ngành chế biến, chế tạo phát triển theo hướng tự chủ, hiệu quả và bền vững hơn trong thời gian tới.