Ngày 23/6/2014, Quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình) chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới. Sau hơn một thập kỷ, Tràng An vẫn là di sản hỗn hợp duy nhất của Đông Nam Á đáp ứng đồng thời các tiêu chí nổi bật về giá trị văn hóa và thiên nhiên, trở thành niềm tự hào không chỉ của Ninh Bình mà còn của Việt Nam trên bản đồ di sản thế giới.

Sự kiện được UNESCO công nhận đã tạo nên bước ngoặt lớn cho ngành du lịch Ninh Bình. Năm 2014, toàn tỉnh mới đón khoảng 4,3 triệu lượt khách với doanh thu hơn 940 tỷ đồng. Đến năm 2024, lượng khách tăng gấp đôi, đạt 8,7 triệu lượt, trong khi doanh thu tăng gần 10 lần, lên hơn 9.170 tỷ đồng.

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu bước phát triển đột phá của du lịch Ninh Bình khi địa phương đón hơn 19,4 triệu lượt khách, trong đó riêng Tràng An thu hút trên 6 triệu lượt khách. Tổng doanh thu du lịch đạt 21.278 tỷ đồng, tăng 26,7% so với năm trước.

Những con số trên cho thấy du lịch Ninh Bình đang chuyển dịch từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Ninh Bình hiện nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về doanh thu du lịch, đồng thời liên tục được các tổ chức quốc tế vinh danh là điểm đến thân thiện và hấp dẫn hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển, Tràng An cũng phải đối mặt với thách thức lớn trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm sinh kế cho người dân và yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt của UNESCO.

Tháng 4/2025, các tổ chức nghiên cứu quốc tế công bố kết quả lượng giá kinh tế - văn hóa của Quần thể danh thắng Tràng An lên tới 213 tỷ USD. Đáng chú ý, hiện nay khu di sản mới chỉ khai thác chưa đến 0,5% tổng giá trị tiềm năng, cho thấy dư địa phát triển vẫn còn rất lớn nếu được quản lý và khai thác theo hướng thông minh, bền vững.

Tháng 8/2025, tại hội thảo khoa học quốc tế tổ chức ở Ninh Bình, “Văn kiện Tràng An” đã được thông qua với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước. Văn kiện nhấn mạnh việc lồng ghép di sản vào quy hoạch và chiến lược phát triển cấp tỉnh, cấp quốc gia, đưa Tràng An trở thành hình mẫu quốc tế về phát triển kinh tế và du lịch bền vững.

Theo Quy hoạch tỉnh Ninh Bình thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, địa phương định hướng phát triển theo mô hình “xanh, bền vững và hài hòa”, lấy du lịch và công nghiệp văn hóa làm động lực tăng trưởng, phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng là một “Đô thị di sản thiên niên kỷ” và thành phố sáng tạo. Trong chiến lược đó, Di sản Thế giới Tràng An được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, vừa là giá trị cốt lõi cần được bảo tồn và trao truyền cho các thế hệ tương lai.

Tràng An được các nhà khoa học quốc tế đánh giá là một trong những cảnh quan tháp karst nhiệt đới đẹp nhất thế giới, hình thành từ hơn 250 triệu năm trước. Hệ thống núi đá vôi, hang động xuyên thủy, dấu tích biển cổ cùng hệ sinh thái đa dạng đã tạo nên một “bảo tàng địa chất ngoài trời” độc đáo hiếm có.

Không chỉ sở hữu giá trị thiên nhiên đặc biệt, Tràng An còn là cái nôi cư trú và tiến hóa liên tục của người Việt cổ từ cách đây ít nhất 23.000 năm. Hơn 50 di tích khảo cổ học được phát hiện trong quần thể đã góp phần làm sáng tỏ quá trình thích ứng của con người với biến đổi môi trường qua hàng nghìn năm lịch sử.

Đỉnh cao của dòng chảy lịch sử ấy là Cố đô Hoa Lư – kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến tập quyền Việt Nam, nơi đặt nền móng cho quốc gia độc lập cách đây hơn một thiên niên kỷ.

Hơn 10 năm qua, Tràng An được UNESCO đánh giá là một trong những mô hình tiêu biểu nhất trên thế giới về sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế và du lịch bền vững. Thành công của Tràng An cho thấy văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực quan trọng, là động lực cho phát triển, trong đó con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm và môi trường không bị đánh đổi lấy tăng trưởng đơn thuần.

Với những giá trị nổi bật toàn cầu cùng tầm nhìn phát triển dài hạn, Tràng An đang từng bước khẳng định vai trò là hạt nhân kiến tạo “Đô thị di sản thiên niên kỷ”, trở thành biểu tượng cho khát vọng phát triển xanh, bền vững và giàu bản sắc của Ninh Bình trong tương lai.