Người tiêu dùng dễ bị dẫn dắt bởi “niềm tin thần tượng”

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội đã biến người nổi tiếng, KOL và influencer trở thành “cầu nối” quảng bá sản phẩm đầy sức ảnh hưởng. Chỉ với một bài đăng, video hay livestream, hàng nghìn đơn hàng có thể được chốt trong thời gian ngắn.

Đáng lo ngại, nhiều người tiêu dùng lựa chọn mua hàng không phải vì hiểu rõ chất lượng sản phẩm mà xuất phát từ niềm tin dành cho người quảng bá. Tâm lý “tin thần tượng” khiến các chiến dịch tiếp thị bằng người nổi tiếng ngày càng phổ biến tại Việt Nam, từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc giảm cân đến đồ gia dụng và thời trang.

Tuy nhiên, đi cùng sức lan tỏa lớn là nguy cơ quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng hoặc thiếu trách nhiệm với cộng đồng.

Chị Đặng Phương Anh (30 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) cho biết từng mua một sản phẩm giảm cân sau khi xem livestream của nữ KOL nổi tiếng trên mạng xã hội. Tin vào những lời quảng cáo như “giảm cân nhanh”, “an toàn tuyệt đối”, “không cần ăn kiêng”, chị đã chi gần 2 triệu đồng để mua liệu trình sử dụng.

Sau hơn hai tuần, cân nặng không giảm mà chị còn gặp tình trạng mất ngủ, tim đập nhanh và cơ thể mệt mỏi kéo dài. Khi phản ánh với đơn vị bán hàng, chị chỉ nhận được câu trả lời rằng “hiệu quả tùy cơ địa”.

Thực tế, đây không còn là trường hợp cá biệt. Thời gian qua, nhiều vụ việc người nổi tiếng quảng cáo sản phẩm kém chất lượng, sai công dụng hoặc gây hiểu lầm đã bị cơ quan chức năng xử lý. Thậm chí, một số trường hợp còn bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Lệ Thủy, người tiêu dùng thường bị tác động mạnh bởi cảm xúc và niềm tin vào hình ảnh người nổi tiếng.

“Khi người nổi tiếng chia sẻ trải nghiệm cá nhân, khán giả dễ tin đó là sự thật vì cảm giác gần gũi và chân thực. Nhưng nếu những hình ảnh đó chỉ nhằm mục đích quảng cáo, hành vi này không chỉ thiếu trung thực mà còn có thể gây tổn hại đến tâm lý và quyền lợi người tiêu dùng”, bà Thủy nhận định.

Nghị định mới tăng mạnh trách nhiệm pháp lý

Trong bối cảnh quảng cáo trên nền tảng số phát triển nhanh nhưng thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả, Nghị định 87/2026/NĐ-CP được xem là bước đi cần thiết nhằm siết chặt trách nhiệm của người nổi tiếng khi tham gia quảng cáo.

Theo quy định mới, người có ảnh hưởng sẽ bị phạt từ 40 - 80 triệu đồng nếu quảng cáo mà không xác minh độ tin cậy của đơn vị quảng cáo, không kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo nội dung quảng bá.

Đặc biệt, mức phạt từ 80 - 100 triệu đồng sẽ áp dụng đối với trường hợp người nổi tiếng chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm nhưng vẫn giới thiệu tới công chúng.

Ngoài xử phạt hành chính, cá nhân vi phạm còn có thể bị buộc tháo gỡ nội dung quảng cáo, thu hồi sản phẩm quảng bá, nộp lại khoản lợi bất hợp pháp và công khai xin lỗi người tiêu dùng.

Những quy định này cho thấy quan điểm quản lý đã thay đổi rõ rệt: quyền tự do quảng cáo phải đi kèm trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp.

Luật gia Trần Văn Hiếu, Chi hội Luật gia - Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng việc siết trách nhiệm người nổi tiếng là cần thiết để đưa hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội vào khuôn khổ sau thời gian dài tồn tại nhiều biểu hiện thiếu kiểm soát.

“Quy định buộc người nổi tiếng phải trải nghiệm hoặc tìm hiểu kỹ sản phẩm trước khi quảng cáo sẽ góp phần hạn chế tình trạng quảng bá bất chấp vì lợi nhuận. Khi có hiểu biết thực tế về sản phẩm, nội dung quảng cáo sẽ có độ xác thực cao hơn, giảm nguy cơ gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng”, ông Hiếu nhận định.

Tuy nhiên, theo ông, để quy định phát huy hiệu quả, cần có cơ chế giám sát thực chất nhằm tránh tình trạng đối phó hoặc hợp thức hóa quảng cáo sai sự thật.

Cùng với Nghị định 87/2026/NĐ-CP, dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự cũng đang đề xuất tăng mức xử phạt đối với hành vi quảng cáo gian dối, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng.

Việc đồng thời siết trách nhiệm hành chính và hình sự cho thấy quyết tâm lập lại trật tự trong môi trường quảng cáo số, nơi danh tiếng cá nhân đang trở thành công cụ thương mại có sức ảnh hưởng lớn đến cộng đồng.

Trong bối cảnh niềm tin của công chúng có thể bị lợi dụng để phục vụ mục đích kinh doanh, người nổi tiếng không chỉ cần giữ gìn hình ảnh cá nhân mà còn phải nhận thức rõ trách nhiệm xã hội đối với mỗi phát ngôn quảng cáo của mình.