Quý I/2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế khi đạt mức tăng trưởng 3,58%, đóng góp 5,60% vào GDP. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, kết quả này góp phần duy trì đà tăng trưởng chung, với GDP cả nước ước tăng 7,83%, cao hơn cùng kỳ năm trước.

Ngay từ đầu năm, yêu cầu tăng trưởng cao đã được đặt ra, trong đó ngành nông nghiệp không chỉ là “trụ đỡ” mà còn được kỳ vọng trở thành động lực mới, hướng tới mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030.

Sản xuất nông nghiệp ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Nhóm cây lâu năm tăng trưởng khá, đặc biệt là sầu riêng, mít và thanh long. Chăn nuôi tiếp tục phục hồi, với tổng đàn lợn và gia cầm đều tăng, sản lượng thịt lợn hơi đạt 1,44 triệu tấn, tăng gần 5% so với cùng kỳ.

Hoạt động xuất khẩu cũng duy trì đà tăng. Tổng kim ngạch nông, lâm, thủy sản đạt 16,69 tỷ USD trong ba tháng đầu năm, tăng 5,9%. Toàn ngành xuất siêu 4,78 tỷ USD, với các mặt hàng chủ lực như gỗ, cà phê, tôm tiếp tục đóng góp lớn. Đáng chú ý, rau quả nổi lên như điểm sáng khi đạt 1,54 tỷ USD, tăng hơn 32%.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là nghịch lý đáng lưu ý: nhiều mặt hàng tăng sản lượng nhưng giá trị lại giảm. Cà phê tăng mạnh về lượng xuất khẩu nhưng kim ngạch giảm do giá bình quân đi xuống. Gạo gần như không tăng về sản lượng nhưng giá trị xuất khẩu lại giảm đáng kể.

Diễn biến này phản ánh áp lực giảm giá trên thị trường quốc tế đang gia tăng, buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận. Tăng trưởng dựa vào sản lượng không còn bền vững, trong khi yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Thị trường xuất khẩu cũng đang có dấu hiệu phân hóa. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm, trong khi một số thị trường khác tăng trưởng nhờ nhu cầu phục hồi. Các rào cản thương mại, đặc biệt trong lĩnh vực thủy sản, tiếp tục tạo sức ép lớn lên doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, một trong những hướng đi chiến lược là nâng cao giá trị sản phẩm gắn với phát triển bền vững. Đề án phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long được xem là bước đi quan trọng trong tái cơ cấu ngành lúa gạo.

Việc chuyển đổi theo hướng sinh thái, giảm phát thải, kết hợp truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi không chỉ nâng cao giá trị hạt gạo mà còn đáp ứng các cam kết quốc tế về môi trường.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đối mặt nhiều thách thức. Chi phí đầu vào tăng cao gây áp lực lên doanh nghiệp và nông dân, trong khi giá bán chưa cải thiện tương ứng. Rủi ro khí hậu, đặc biệt nguy cơ thiếu nước do El Niño, tiếp tục là yếu tố bất định đối với sản xuất.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong nông nghiệp vẫn còn chậm, thiếu đồng bộ. Nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ chưa tiếp cận được công nghệ, trong khi doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn và thông tin thị trường.

Một điểm nghẽn khác là vấn đề khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), đang ảnh hưởng đến uy tín và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, đặc biệt là châu Âu.

Để tháo gỡ các khó khăn, ngành nông nghiệp xác định cần tập trung hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và mở rộng các chính sách hỗ trợ như bảo hiểm nông nghiệp.

Định hướng cơ cấu lại ngành tiếp tục được triển khai theo chuỗi giá trị, gắn với chỉ dẫn địa lý và liên kết giữa các chủ thể. Đồng thời, các giải pháp điều hành thị trường sẽ được tăng cường nhằm ổn định tiêu thụ, nhất là trong các giai đoạn cao điểm thu hoạch.

Năm 2026, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu đạt 73–74 tỷ USD, trong đó nhóm nông sản khoảng 40 tỷ USD. Rau quả được kỳ vọng tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng, nhờ lợi thế sản xuất xanh và đẩy mạnh chế biến sâu.

Trong dài hạn, bài toán lớn nhất của ngành vẫn là chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Từ “chạy theo sản lượng” sang “tạo giá trị”, từ tăng trưởng nhanh sang phát triển bền vững không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

Những kết quả đạt được trong quý I là nền tảng quan trọng, nhưng cũng là lời nhắc rằng nếu không thay đổi kịp thời, lợi thế hiện tại có thể nhanh chóng bị thu hẹp trong một thị trường toàn cầu ngày càng cạnh tranh và biến động.