Nghịch lý tiềm năng lớn nhưng khai thác vẫn mang tính tự phát

Khu vực Nhơn Lý từ lâu đã được tỉnh Gia Lai xác định là vùng du lịch biển trọng điểm nhờ sự hòa quyện giữa cảnh quan thiên nhiên và bề dày lịch sử văn hóa làng chài. Tuy nhiên, theo đánh giá thực tế từ UBND tỉnh Gia Lai, các hoạt động đón khách và khai thác dịch vụ tại đây hiện nay chủ yếu vẫn mang tính tự phát. Thực trạng này dẫn đến việc thiếu định hướng quản lý đồng bộ và chưa tổ chức được các quy trình bài bản để nâng tầm thương hiệu du lịch địa phương.

Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, nhận định rằng không gian làng chài và các lễ hội truyền thống tại Nhơn Lý là những tài sản quý giá nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Hiện nay, Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý đã được xếp hạng di tích và đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2025. Thế nhưng, các công trình tâm linh liên quan như Lăng Ông Nam Hải tại địa phương vẫn chưa được lập hồ sơ để xem xét xếp hạng di tích theo đúng quy định hiện hành.

Sự thiếu sót về mặt pháp lý và quy hoạch hạ tầng khiến các giá trị văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng ngư dân chưa thực sự trở thành đòn bẩy cho kinh tế du lịch. Tỉnh Gia Lai nhìn nhận việc khai thác các giá trị này gắn với phát triển du lịch cần phải được nghiên cứu và tổ chức phù hợp hơn trong tương lai gần. Điều này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn tạo ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương vốn gắn bó bao đời với nghề biển, đồng thời tránh tình trạng khai thác kiệt quệ tài nguyên.

Bên cạnh giá trị văn hóa, Nhơn Lý còn sở hữu sức hút kỳ diệu từ thiên nhiên đại dương, khi từng chứng kiến sự xuất hiện của cá voi Bryde vào tháng 7/2025. Những khoảnh khắc cá voi khổng lồ ngụp lặn bắt mồi ngay sát bờ đã thu hút sự chú ý của đông đảo du khách và giới nhiếp ảnh gia trên cả nước. Tuy nhiên, sự đổ về quá đông của con người cũng gây ra những lo ngại về việc bảo toàn môi trường sống tự nhiên của các loài sinh vật biển quý hiếm này trong tương lai.

Anh Nguyễn Ngọc Thiện, kỹ sư và nhiếp ảnh gia đại dương cư trú tại TP.HCM, chia sẻ rằng cuộc chạm trán cá voi tại Nhơn Lý vào ngày 6/7/2025 là một khoảnh khắc kỳ diệu của thiên nhiên. Theo anh Thiện, hình ảnh cá voi ngoi lên mặt nước nhiều lần trong ngày và tung những cú đớp uy lực đã tạo nên một cảnh tượng lý thú giữa lòng biển miền Trung. Những giá trị thiên nhiên thuần khiết này chính là minh chứng cho sức hấp dẫn đặc biệt của vùng biển Nhơn Lý, song cần có một chiến lược quản lý chuyên nghiệp để khai thác bền vững.

Đứng trước thực tế đó, lãnh đạo tỉnh Gia Lai cho rằng cần nghiên cứu xây dựng mô hình cảng cá kết hợp phát triển du lịch, nhằm hình thành các sản phẩm đặc trưng. Những sản phẩm này phải gắn liền với không gian làng chài, lễ hội truyền thống và các hoạt động trải nghiệm biển đảo đa dạng. Đây là bước đi cần thiết để chuyển đổi từ mô hình kinh tế thuần túy sang kinh tế tích hợp, vừa bảo tồn văn hóa, vừa phát triển thương hiệu du lịch bền vững cho khu vực Nhơn Lý và Nhơn Hải.

Xây dựng mô hình cảng cá du lịch gắn với bảo tồn di sản

Để hiện thực hóa mô hình cảng cá du lịch, UBND tỉnh Gia Lai đã thống nhất chủ trương giao các sở ngành rà soát toàn bộ quy hoạch hạ tầng. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, các đơn vị liên quan cần đề xuất sản phẩm du lịch cụ thể tại khu vực Nhơn Lý và Nhơn Hải, đồng thời chú trọng khai thác không gian làng chài cổ. Việc này nhằm từng bước mở rộng quy mô tổ chức các hoạt động văn hóa truyền thống gắn liền với kế hoạch phát triển thường niên, tạo điểm nhấn cho Năm Du lịch quốc gia 2026.

Về phía lãnh đạo tỉnh, ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, đã thống nhất thực hiện tái hiện Lễ hội Cầu ngư kết hợp trình diễn thuyền thúng và tàu cá tại Lễ Khai mạc Năm Du lịch quốc gia 2026. Đây được xem là bước đi chiến lược để quảng bá hình ảnh Nhơn Lý đến với khoảng 50.000 người tham dự trực tiếp tại sự kiện trọng đại này. Chương trình không chỉ dừng lại ở yếu tố nghệ thuật mà còn là cách để tôn vinh bản sắc cộng đồng ngư dân vùng biển Quy Nhơn Đông một cách tinh tế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai hiện đang chủ trì rà soát quy hoạch hệ thống cảng cá cùng các điểm neo đậu tàu thuyền để tham mưu Đề án xây dựng cảng cá du lịch. Cơ quan này có nhiệm vụ nghiên cứu định hướng phát triển mô hình kinh tế biển dài hạn, đảm bảo việc khai thác du lịch không gây xung đột với hoạt động đánh bắt của ngư dân. Song song đó, các phương án quản lý và vận hành cảng cá theo tiêu chuẩn mới cũng được đề xuất nhằm phù hợp với xu hướng phát triển chung.

Trong khi đó, Sở Xây dựng chịu trách nhiệm rà soát quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng bến thủy, đảm bảo sự đồng bộ khi chuyển đổi công năng từ một cảng cá thuần túy. Việc công bố, cấp phép và quản lý hệ thống tuyến bến thủy nội địa sẽ làm cơ sở pháp lý vững chắc cho mô hình cảng cá du lịch đi vào hoạt động. Điều này giúp hạ tầng giao thông biển trở nên minh bạch và chuyên nghiệp hơn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách quốc tế và nội địa khi đến với Nhơn Lý.

Trong bối cảnh Nhơn Lý và Nhơn Hải đã sáp nhập thành phường Quy Nhơn Đông, việc thống nhất các hình thức thực hành tín ngưỡng thờ cá Ông là nhiệm vụ rất quan trọng. UBND tỉnh đã giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoàn thiện hồ sơ ghi danh bổ sung Lễ hội Cầu ngư Nhơn Hải vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Điều này giúp tạo nên một chỉnh thể văn hóa thống nhất, làm nền tảng vững chắc cho các sản phẩm du lịch tâm linh và cộng đồng đặc sắc tại địa phương.

Ông Trần Việt Quang, Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông, khẳng định địa phương đang phối hợp chặt chẽ với các sở ngành để triển khai mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống. Ông Quang cho biết khu vực Nhơn Lý hiện có lượng khách tham quan khá đông nhưng chưa khai thác hết tiềm năng sẵn có do thiếu sự đầu tư bài bản về hạ tầng dịch vụ. Với sự quan tâm chỉ đạo từ tỉnh, chính quyền phường cam kết sẽ thực hiện tốt phương án quản lý môi trường, nhằm đưa cảng cá Nhơn Lý trở thành điểm đến mới hấp dẫn.