Giữa nhịp sống hiện đại, nơi nhiều nghề truyền thống dần mai một, làng mộc Chợ Thủ (xã Long Điền, tỉnh An Giang) vẫn đều đặn vang lên tiếng cưa, tiếng đục và mùi gỗ mới đặc trưng. Hơn 100 năm qua, những người thợ nơi đây không chỉ làm ra những sản phẩm gỗ tinh xảo mà còn gìn giữ một di sản nghề nghiệp được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hôm nay, trước những thay đổi của thị trường, làng nghề tiếp tục chuyển mình bằng cách kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại để khẳng định vị thế.

Dọc tuyến Quốc lộ 80B, những xưởng mộc nằm san sát với quy mô không quá lớn nhưng luôn nhộn nhịp tiếng máy cưa, tiếng đục, tiếng bào. Chính từ những mái nhà giản dị ấy, thương hiệu mộc Chợ Thủ đã được gây dựng và trở thành một trong những làng nghề chạm khắc gỗ nổi tiếng của vùng Tây Nam Bộ.

Theo ông Trần Minh Đoàn, đại diện làng nghề mộc Chợ Thủ, nghề mộc theo chân những lưu dân từ miền Bắc vào Nam khai phá vùng đất mới. Ban đầu, người dân chỉ sản xuất các vật dụng phục vụ sinh hoạt như bàn, ghế, giường, tủ. Theo thời gian, nhờ sự khéo léo và óc sáng tạo, những sản phẩm ấy ngày càng được nâng tầm với các họa tiết chạm khắc tinh xảo, tạo nên dấu ấn riêng của làng nghề.

Điều làm nên sức sống của mộc Chợ Thủ không chỉ là kỹ thuật chế tác mà còn là truyền thống nối nghề trong từng gia đình. Nhiều dòng họ đã gắn bó với nghề qua ba, bốn, thậm chí năm thế hệ, truyền lại cho con cháu từng kinh nghiệm chọn gỗ, xử lý nguyên liệu và từng đường chạm khắc.

Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua hàng chục công đoạn từ chọn gỗ, cưa xẻ, bào, lắp ráp đến chạm khắc và hoàn thiện. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác, tính kiên nhẫn và kinh nghiệm lâu năm. Những họa tiết rồng, phượng, mai, lan, cúc, trúc hay các hoa văn truyền thống hiện lên mềm mại trên từng thớ gỗ là kết quả của sự tỉ mỉ, óc thẩm mỹ và tình yêu nghề được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Năm 2006, làng mộc Chợ Thủ được công nhận là làng nghề truyền thống của tỉnh An Giang. Đến nay, nghề mộc đã lan tỏa sang nhiều địa phương lân cận, góp phần hình thành vùng sản xuất đồ gỗ lớn của khu vực Tây Nam Bộ.

Giữ nghề là một chuyện, nhưng để nghề tồn tại và phát triển trong cơ chế thị trường lại là bài toán không đơn giản. Giá nguyên liệu tăng cao, nguồn gỗ ngày càng khan hiếm, trong khi các sản phẩm công nghiệp sản xuất hàng loạt có giá thành thấp đã tạo ra sức ép không nhỏ đối với các cơ sở sản xuất truyền thống.

Để thích ứng, nhiều cơ sở tại làng mộc Chợ Thủ đã chủ động đổi mới phương thức sản xuất. Theo ông Trần Minh Đoàn, sản phẩm của làng nghề ngày càng đa dạng, từ đồ nội thất gia đình, cầu thang, bao lam, phù điêu đến tượng gỗ và các sản phẩm đặt theo yêu cầu, với giá trị từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.

Song song với đổi mới công nghệ, nhiều cơ sở cũng tích cực xây dựng thương hiệu, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, phát triển website, quảng bá trên mạng xã hội, tham gia hội chợ triển lãm và kết nối với các doanh nghiệp nội thất. Nhờ đó, sản phẩm của làng nghề không chỉ tiêu thụ tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long mà còn có mặt tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Theo bà Lê Trần Minh Hiếu, Chủ tịch UBND xã Long Điền, hiện làng nghề có hơn 2.000 hộ theo nghề với khoảng 3.000 lao động, thu nhập bình quân đạt từ 5–7 triệu đồng/người/tháng. Không chỉ tạo việc làm và nâng cao thu nhập, làng mộc Chợ Thủ còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Để bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề, chính quyền địa phương đang triển khai nhiều giải pháp như hỗ trợ liên kết sản xuất, tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn khuyến công, đào tạo truyền nghề, khuyến khích ứng dụng khoa học – công nghệ, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường.

Trong hành trình phát triển mới, làng mộc Chợ Thủ đang chứng minh rằng truyền thống và đổi mới không đối lập mà có thể song hành. Chính sự kết hợp giữa đôi bàn tay tài hoa của người thợ với công nghệ hiện đại đang mở ra cơ hội để thương hiệu mộc Chợ Thủ tiếp tục gìn giữ bản sắc và vươn xa trên thị trường.