Hơn một thập kỷ sau khi đưa vào khai thác, trong bối cảnh công nghệ xây dựng hạ tầng giao thông liên tục phát triển, nhiều cây cầu quy mô lớn lần lượt xuất hiện, danh hiệu cầu có trụ cao nhất Việt Nam vẫn thuộc về cầu Pá Uôn (tỉnh Sơn La).

Khởi công năm 2007, công trình tạo tiếng vang khi toàn bộ các khâu từ thiết kế đến thi công đều do đội ngũ kỹ sư, công nhân trong nước đảm nhiệm. Đây được xem là một trong những dự án tiêu biểu mang dấu ấn “Made in Vietnam” của ngành cầu đường.

Lập kỷ lục cầu có trụ cao nhất Việt Nam

Cầu Pá Uôn bắc qua sông Đà, nằm trên Quốc lộ 279 tại lý trình Km250+143,59, thuộc địa phận Quỳnh Nhai, cách trung tâm Sơn La khoảng 70km. Công trình giữ vai trò tuyến giao thông quan trọng, kết nối Sơn La với các tỉnh Tây Bắc như Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai.

Tổng chiều dài cầu đạt 1.418m, trong đó phần cầu chính dài 918m, đường dẫn 2 đầu dài 500m. Mặt cầu rộng 9m, phần xe chạy 8m, bố trí 2 làn lưu thông. Toàn bộ kết cấu gồm 11 trụ bê tông cốt thép.

Trong số này, trụ cao nhất đạt 98,6m; tính từ đáy sông đến mặt cầu cao khoảng 103,8-105m. Thông số này đưa cầu Pá Uôn trở thành công trình có trụ cầu cao nhất Việt Nam, đồng thời từng đứng đầu khu vực Đông Nam Á về chiều cao trụ tại thời điểm hoàn thành.

Cầu được hợp long ngày 18/4/2010 và khánh thành vào tháng 8/2010. Tổng mức đầu tư khoảng 740 tỷ đồng, do CTCP Tập đoàn Cienco4 thi công. Năm 2015, công trình được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục trụ cầu cao nhất cả nước. Cầu Pá Uôn còn có thêm "kỷ lục" là cây cầu có giá thành cao nhất thời bấy giờ. Trước đó, cầu nhận “Cúp Vàng chất lượng xây dựng Việt Nam 2010”.

Đây là giải thưởng mang tính quốc gia lần đầu tiên, dành cho các công trình xây dựng đạt chất lượng cao tiêu biểu trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế giai đoạn đổi mới 2000-2010.

Theo Tổng công ty Tư vấn thiết kế Giao thông vận tải (TEDI), giai đoạn đầu, phương án cầu dây văng được đưa vào xem xét. Sau quá trình đánh giá các yếu tố kỹ thuật, điều kiện địa hình và yêu cầu đảm bảo an ninh - quốc phòng, phương án kết cấu bê tông cốt thép với trụ cao được lựa chọn.

Công trình được thiết kế đáp ứng tiêu chuẩn thông thuyền cấp 1 với khẩu độ tối thiểu 80m, tĩnh không 10m, đồng thời bảo đảm khả năng chịu động đất cấp 8-9. Bài toán kỹ thuật đặt ra là xây dựng hệ trụ cao gần 100m trong điều kiện lòng sông sâu, dòng chảy mạnh, địa chất phức tạp.

Giải pháp được áp dụng là kết cấu trụ chữ H dạng tường bản bằng bê tông cốt thép, gồm 2 nhánh liên kết bằng giằng ngang, bảo đảm độ cứng và khả năng chịu dao động. Các kỹ sư sử dụng gối thép di động có khả năng dịch chuyển ±250mm, kết hợp liên kết chốt cường lực tại các vị trí quan trọng nhằm tăng khả năng chống động đất.

Bên cạnh đó, nhiều vật liệu và thiết bị được nội địa hóa, góp phần giảm chi phí và phù hợp với điều kiện thi công thực tế.

Quá trình thi công cầu Pá Uôn diễn ra trong điều kiện phức tạp. Do lòng sông Đà sâu, dòng chảy lớn, không có lớp phủ ổn định, việc đóng cọc gặp nhiều trở ngại. Các đơn vị thi công phải triển khai từ 2 bờ ra giữa sông, sử dụng bè phao, rọ đá để giữ nền, tận dụng thời điểm mực nước thấp.

Mùa lũ năm 2007 từng cuốn trôi hệ thống bè phao, buộc nhà thầu phải tổ chức lắp đặt lại với quy mô lớn hơn. Đồng thời, các tuyến đường công vụ và hai trạm biến áp 750KVA được xây dựng ở 2 bờ sông nhằm cung cấp điện cho toàn bộ công trường.

Đối với thân trụ cao gần 100m, các đơn vị áp dụng công nghệ ván khuôn leo và ván khuôn trượt. Cần cẩu tháp cao trên 116m được sử dụng để lắp dựng cốt thép, vận chuyển vật liệu và đổ bê tông theo từng đốt. Hệ thống máy bơm công suất lớn đảm nhiệm việc bơm bê tông liên tục lên cao. Phần dầm cầu chính được thi công theo phương pháp đúc hẫng cân bằng.

Công trường huy động hơn 400 công nhân chia ra thành 4 kíp, mỗi kíp 6 tiếng, làm liên tục trong 24 giờ. Vì điều kiện thi công ở trên cao nên mỗi người một ngày chỉ làm việc 6 tiếng để bảo đảm sức khỏe cũng như sự an toàn. Mỗi trụ cầu đều được lắp đặt thang máy, đưa công nhân lên thẳng đỉnh trụ. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nhiệt độ có thời điểm lên tới 40 độ C, gió lớn trên cao ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thi công. Mặc dù quá trình thi công đầy phức tạp, nhưng không có sự cố nào xảy ra trong 3 năm thực hiện dự án.

Từ dải đất đồi trống khu đầu cầu đến mảnh “đất vàng” cho du lịch

Tháng 8/2010, cầu chính thức khánh thành và đưa vào khai thác, góp phần hoàn thiện tuyến giao thông quan trọng trên quốc lộ 279.

Khu vực Quỳnh Nhai là địa bàn xa trung tâm, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Trước thời điểm có cầu, việc di chuyển phụ thuộc lớn vào phà, trong khi tuyến đường từ Thuận Châu đến khu vực này dài hơn 60km, địa hình đồi núi phức tạp. Việc đưa cầu Pá Uôn vào sử dụng đã thay đổi căn bản điều kiện đi lại, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và kết nối liên vùng giữa Sơn La với Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai.

Công trình cũng gắn với bối cảnh tái định cư phục vụ dự án thủy điện Sơn La. Việc hình thành cây cầu góp phần ổn định đời sống, mở rộng cơ hội phát triển kinh tế - xã hội cho người dân khu vực.

Cùng với vai trò giao thông, cầu Pá Uôn tạo điều kiện thúc đẩy du lịch lòng hồ sông Đà. Từ khi đưa vào khai thác, khu vực quanh cầu từng bước hình thành các hoạt động dịch vụ như tham quan bằng thuyền, lưu trú, ẩm thực địa phương. Theo ước tính, Quỳnh Nhai đón trên 100.000 lượt khách mỗi năm.

Không gian 2 đầu cầu và vùng lòng hồ trở thành điểm tổ chức các hoạt động văn hóa, trong đó có lễ hội đua thuyền truyền thống diễn ra vào ngày 10 tháng Giêng Âm lịch hằng năm. Sự kiện này kết hợp với các hoạt động như thi ẩm thực, giới thiệu sản vật địa phương, trò chơi dân gian của đồng bào dân tộc Thái, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Thực tế cho thấy, từ một khu vực còn nhiều quỹ đất chưa được khai thác hiệu quả, khu vực quanh cầu Pá Uôn đã bắt đầu thu hút đầu tư vào lĩnh vực du lịch, dịch vụ. Hạ tầng lưu trú, nhà hàng từng bước được hình thành, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương.

Trong tổng thể phát triển của tỉnh Sơn La, cầu Pá Uôn giữ vai trò là điểm kết nối hạ tầng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa, cảnh quan vùng Tây Bắc tới du khách trong và ngoài nước.