Thị trường năng lượng bước vào giai đoạn cao điểm với áp lực lớn từ nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Nền nhiệt cao kéo dài trong những tháng đầu mùa khô khiến phụ tải điện liên tục lập đỉnh mới, đặt ra thách thức không nhỏ đối với hệ thống cung ứng điện quốc gia.

Theo ghi nhận, trong quý I/2026, nhu cầu sử dụng điện tại các tỉnh phía Nam tiếp tục tăng so với cùng kỳ năm trước, tập trung ở các khu vực công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Một số địa phương ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý như Tây Ninh, Cà Mau, Lâm Đồng… phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của hoạt động sản xuất và tiêu dùng.

Bước sang tháng 4, nắng nóng đến sớm và kéo dài trên diện rộng, đặc biệt tại miền Đông Nam Bộ, nơi nhiều ngày ghi nhận nhiệt độ vượt 36°C. Điều này khiến nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng đột biến, kéo theo công suất tiêu thụ điện liên tục gia tăng.

Theo đại diện ngành điện, công suất cực đại của hệ thống điện khu vực phía Nam đã vượt 11.000 MW trong những ngày đầu tháng 4, tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng điện tiêu thụ trong ngày cũng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, cho thấy áp lực cung ứng ngày càng lớn trong giai đoạn cao điểm.

Tại TP.HCM, một trong những trung tâm tiêu thụ điện lớn nhất cả nước, sản lượng điện và công suất đỉnh đều liên tiếp lập kỷ lục mới. Nhiệt độ cảm nhận có thời điểm lên tới 40-42°C khiến các thiết bị làm mát hoạt động tối đa, đẩy nhu cầu điện tăng cao chưa từng có.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố thời tiết, thị trường năng lượng còn đối mặt với nhiều rủi ro bên ngoài như biến động địa chính trị và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu. Những yếu tố này làm gia tăng áp lực lên công tác vận hành và đảm bảo an ninh năng lượng.

Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý đã xây dựng nhiều kịch bản tăng trưởng phụ tải điện cho năm 2026, với mức tăng dao động từ 8,5% đến 14,1% tùy theo điều kiện thực tế. Điều này cho thấy nhu cầu năng lượng tiếp tục duy trì xu hướng tăng mạnh, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ để cân bằng cung – cầu.

Một trong những giải pháp trọng tâm được nhấn mạnh là thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Việc giảm tiêu thụ điện trong giờ cao điểm không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống mà còn tạo dư địa vận hành linh hoạt hơn trong bối cảnh nguồn cung có nhiều biến động.

Đáng chú ý, việc ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là bước đi quan trọng đối với thị trường năng lượng. Chính sách này không chỉ góp phần giảm phụ tải mà còn thúc đẩy phát triển nguồn điện phân tán, bổ sung công suất ngay tại chỗ.

Trong đó, điện mặt trời áp mái đang nổi lên như một “trụ cột” mới của hệ thống năng lượng. Với tổng công suất lắp đặt khoảng 8.400 MW, nguồn điện này hiện chiếm khoảng 9% tổng công suất toàn hệ thống. Trong những ngày nắng cao điểm, điện mặt trời mái nhà có thể cung cấp hơn 50 triệu kWh/ngày, tương đương 5-7% sản lượng điện toàn hệ thống.

Ưu điểm lớn của điện mặt trời áp mái là khả năng triển khai nhanh, chi phí ngày càng hợp lý và ít phụ thuộc vào biến động thị trường nhiên liệu quốc tế. Đối với hộ gia đình, thời gian lắp đặt và đưa vào vận hành chỉ khoảng một tuần, giúp nhanh chóng bổ sung nguồn điện tại chỗ.

Theo định hướng trong Quy hoạch điện VIII, đến năm 2030, khoảng 50% mái nhà của các cơ quan, công sở và hộ gia đình sẽ được lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Đây được xem là mục tiêu quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Hiện Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trong khu vực dân cư. Khi các chính sách hỗ trợ được ban hành, thị trường được kỳ vọng sẽ có thêm động lực để bứt phá, góp phần giảm áp lực cung ứng điện và đảm bảo an ninh năng lượng trong giai đoạn tới.