Bộ Tổng Tham mưu vừa trình Bộ Quốc phòng dự thảo Thông tư quy định về chứng nhận Hệ thống quản lý chất lượng (HTQLCL) đối với các cơ sở sản xuất sản phẩm quốc phòng. Theo cơ quan soạn thảo, đây là lần đầu tiên trình tự, thủ tục và điều kiện chứng nhận HTQLCL trong lĩnh vực sản xuất quốc phòng được xây dựng tương đối đầy đủ và đồng bộ, dự kiến áp dụng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001 phiên bản hiện hành.

Dự thảo Thông tư gồm 5 chương, 24 điều cùng 1 phụ lục với 9 mẫu biểu, quy định cụ thể về điều kiện chứng nhận, hoạt động đánh giá, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.

Theo tờ trình, trong thời gian qua, việc áp dụng HTQLCL theo tiêu chuẩn TCVN ISO 9001 tại các cơ sở sản xuất quốc phòng đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm tính đồng bộ, độ tin cậy và an toàn đối với vũ khí, trang bị kỹ thuật.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều bất cập khi hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động chứng nhận HTQLCL trong lĩnh vực quốc phòng chưa đầy đủ và thiếu tính thống nhất. Quy trình, thủ tục chứng nhận còn chưa rõ ràng; tiêu chí đánh giá năng lực chuyên gia cũng như điều kiện chứng nhận đối với cơ sở sản xuất chưa được quy định cụ thể.

Do đặc thù liên quan đến bí mật nhà nước, an ninh và an toàn theo Quyết định số 35/QĐ-TTg ngày 11/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ, hoạt động đánh giá và chứng nhận HTQLCL trong Bộ Quốc phòng sẽ không thực hiện xã hội hóa mà giao cho Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng tổ chức thực hiện theo hình thức giao nhiệm vụ.

Dự thảo quy định cơ sở được chứng nhận HTQLCL phải đáp ứng ba điều kiện gồm: được thành lập theo quy định của pháp luật; lĩnh vực áp dụng phù hợp với quy định của Nhà nước và Quân đội; HTQLCL đã được xây dựng và vận hành phù hợp với phạm vi đăng ký theo tiêu chuẩn TCVN ISO 9001 hiện hành.

Đối với đội ngũ chuyên gia đánh giá, dự thảo yêu cầu phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân hoặc viên chức quốc phòng thuộc các cơ quan, đơn vị do Bộ Quốc phòng quản lý.

Ngoài yêu cầu về phẩm chất chính trị, trách nhiệm và tính khách quan, chuyên gia đánh giá phải có trình độ đại học trở lên, được đào tạo kỹ năng đánh giá chứng nhận và có ít nhất 20 ngày công kinh nghiệm đánh giá theo chương trình chứng nhận.

Hoạt động đánh giá chứng nhận HTQLCL sẽ được thực hiện thông qua Hội đồng do Cục trưởng Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quyết định thành lập.

Hội đồng gồm từ 7 thành viên trở lên với các vị trí Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Thư ký và các ủy viên là chuyên gia đánh giá hoặc đại diện cơ quan, đơn vị liên quan. Hội đồng làm việc theo nguyên tắc biểu quyết đa số và chỉ được thông qua khi có trên một nửa tổng số thành viên đồng ý.

Hỗ trợ chuyên môn cho Hội đồng là Tiểu ban kỹ thuật với yêu cầu phải có ít nhất một chuyên gia phù hợp với lĩnh vực đánh giá. Dự thảo cũng phân định bốn loại hình đánh giá gồm: đánh giá chứng nhận lần đầu, đánh giá giám sát định kỳ, đánh giá chứng nhận lại và đánh giá đặc biệt.

Trong đó, đánh giá chứng nhận lần đầu được thực hiện qua hai giai đoạn gồm thẩm định hồ sơ và đánh giá trực tiếp việc áp dụng HTQLCL tại cơ sở.

Đánh giá giám sát sẽ được tiến hành định kỳ hằng năm, với khoảng cách giữa các lần không quá 12 tháng. Đánh giá chứng nhận lại được thực hiện trước khi giấy chứng nhận hết hiệu lực nhằm bảo đảm tính liên tục của chu kỳ chứng nhận.

Riêng đánh giá đặc biệt bao gồm đánh giá mở rộng phạm vi chứng nhận và đánh giá đột xuất. Việc đánh giá đột xuất có thể được thực hiện khi phát sinh phản ánh, khiếu nại hoặc sự cố liên quan đến chất lượng sản phẩm quốc phòng và có thể không cần thông báo trước để bảo đảm tính khách quan.

Theo dự thảo, giấy chứng nhận HTQLCL có hiệu lực trong 36 tháng. Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng có thể đình chỉ tạm thời chứng nhận trong thời gian không quá 6 tháng đối với các trường hợp cơ sở không duy trì hệ thống theo yêu cầu, không thực hiện đánh giá giám sát định kỳ, sử dụng giấy chứng nhận sai mục đích hoặc không tạo điều kiện cho hoạt động kiểm tra, giám sát.

Giấy chứng nhận sẽ bị thu hồi nếu cơ sở không khắc phục được nguyên nhân dẫn tới đình chỉ hoặc ngừng áp dụng HTQLCL trong thời gian trên 3 tháng. Ngoài ra, dự thảo cũng quy định cơ chế thu hẹp phạm vi chứng nhận đối với những nội dung không còn đáp ứng yêu cầu, trong khi phần còn lại vẫn được duy trì hiệu lực nếu đáp ứng quy định.

Về kinh phí thực hiện, nguồn bảo đảm cho hoạt động chứng nhận sẽ được bố trí từ ngân sách chi thường xuyên cho quốc phòng hằng năm cùng các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Các khoản chi bao gồm thuê tư vấn xây dựng HTQLCL, duy trì và cải tiến hệ thống, thuê chuyên gia kỹ thuật, đào tạo chuyên gia đánh giá cũng như các chi phí phục vụ hoạt động thẩm định, họp Hội đồng và đánh giá chuyên môn.