Sự bùng nổ của phương tiện giao thông điện tại Việt Nam đang mở ra cơ hội lớn cho mục tiêu giảm phát thải. Tuy nhiên, đi cùng với đó là bài toán không nhỏ liên quan đến xử lý pin sau khi hết vòng đời sử dụng.

Tại phiên thảo luận của Quốc hội về các dự án luật thuế, nhiều đại biểu đã đặc biệt nhấn mạnh đến nguy cơ môi trường từ pin xe điện. Theo đó, nếu không có giải pháp kiểm soát phù hợp, lượng pin thải trong tương lai có thể gây tác động tiêu cực lâu dài.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bắt buộc doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng.  

Đại biểu cho rằng, việc này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn góp phần hình thành chuỗi tuần hoàn trong ngành công nghiệp xe điện – từ sản xuất, sử dụng đến tái chế.

Nguy cơ môi trường từ pin xe điện

Pin xe điện, đặc biệt là pin lithium-ion, chứa nhiều kim loại và hóa chất có thể gây hại nếu không được xử lý đúng cách. Khi phương tiện hết hạn sử dụng hoặc pin xuống cấp, lượng chất thải phát sinh sẽ tăng mạnh theo tốc độ phổ cập xe điện.

Các ý kiến tại Quốc hội cảnh báo rằng nếu thiếu hệ thống thu gom và xử lý chuyên nghiệp, nguy cơ ô nhiễm từ pin thải là rất lớn.  

Đây cũng là điểm nghẽn quan trọng cần được giải quyết song song với các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng xe điện.

Cần đồng bộ chính sách: Không chỉ ưu đãi thuế

Hiện nay, xe điện đang được hưởng nhiều chính sách ưu đãi, đặc biệt về thuế tiêu thụ đặc biệt, nhằm thúc đẩy thị trường. Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng ưu đãi này cần đi kèm với hệ thống hạ tầng và cơ chế quản lý phù hợp.

Cụ thể, bên cạnh việc kéo dài ưu đãi thuế, cần:

Phát triển hệ thống trạm sạc đồng bộ ,xây dựng mạng lưới thu gom, xử lý pin chuyên nghiệp.

Đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ tái chế  ,thay thế pin thế hệ cũ bằng loại an toàn hơn.

Những giải pháp này nhằm đảm bảo việc phát triển xe điện không chỉ dừng ở tăng trưởng số lượng, mà còn hướng tới một hệ sinh thái bền vững.  

Một thực tế được chỉ ra là hiện nay, tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với pin xe điện đang được điều chỉnh tạm thời về mức rất thấp, thậm chí bằng 0% trong một số giai đoạn.  

Nguyên nhân là do thị trường xe điện tại Việt Nam còn mới, tuổi thọ pin dài nên lượng pin thải chưa nhiều, khiến việc áp dụng quy định tái chế ngay lập tức gặp khó khăn.

Tuy nhiên, về dài hạn, khi số lượng xe điện tăng mạnh và pin bắt đầu hết vòng đời, áp lực xử lý chất thải sẽ trở nên rõ rệt hơn. Vì vậy, việc xây dựng khung pháp lý từ sớm được xem là bước chuẩn bị cần thiết.

Hướng tới chuỗi giá trị tuần hoàn

Đề xuất buộc doanh nghiệp thu hồi pin không chỉ nhằm giải quyết vấn đề môi trường, mà còn mở ra cơ hội phát triển ngành công nghiệp tái chế.

Pin sau sử dụng có thể được xử lý để thu hồi các kim loại quý như lithium, cobalt hay nickel – những nguyên liệu quan trọng trong sản xuất pin mới. Đây là nền tảng để xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực giao thông xanh.

Việc thúc đẩy xe điện là xu hướng tất yếu trong lộ trình giảm phát thải. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, chính sách cần đi trước một bước trong kiểm soát rủi ro, đặc biệt là với pin – thành phần cốt lõi nhưng cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy môi trường.

Đề xuất buộc doanh nghiệp thu hồi, tái chế pin vì thế không chỉ là yêu cầu quản lý, mà còn là mắt xích quan trọng để hoàn thiện hệ sinh thái xe điện tại Việt Nam.