Trong làng nhạc Việt, Bảo Yến là trường hợp hiếm hoi được công chúng gắn cho nhiều danh xưng cùng lúc. Bà từng được gọi là “Nữ hoàng băng đĩa”, “Danh ca Gò Công”, “Nữ hoàng bolero”. Song, cái tên theo bà suốt nhiều thập niên vẫn là “Danh ca” và “Nữ hoàng chính tả”.

Danh ca duy nhất làng nhạc được mệnh danh là “Nữ hoàng chính tả”

Danh ca Bảo Yến tên thật là Nguyễn Khắc Kim Yến, sinh ngày 27/2/1958 tại đồn Mang Cá, Thành Nội Huế, nguyên quán Quảng Trị. Bà lớn lên trong gia đình có truyền thống nghệ thuật khi cha là ca sĩ Thủy Triều. Em gái bà là ca sĩ Nhã Phương, em trai là nhạc sĩ Kim Tuấn. Sau này, 2 con trai Khải Ca và Bảo Châu cũng theo đuổi con đường âm nhạc.

Tuổi thơ của Bảo Yến gắn với sông Hương, núi Ngự. Khi bà lên 7 tuổi, gia đình chuyển vào Cần Thơ sinh sống. Nhận thấy các con có năng khiếu nghệ thuật, cha mẹ bà mời thầy dạy nhạc riêng đến nhà hướng dẫn cho cả 3 chị em. Trong thời đi học, Bảo Yến và Nhã Phương đều là những gương mặt văn nghệ nổi bật của trường lớp.

Năm 1981, khi Nhã Phương đoạt Huy chương Vàng cuộc thi “Những giọng ca Phương Nam”, Bảo Yến cũng được Đài Truyền hình TP. HCM mời cộng tác với vai trò diễn viên thanh nhạc. Bà chuyên thu âm và ghi hình cho các chương trình ca nhạc của đài.

Năm 1982, Bảo Yến lần đầu xuất hiện trên sân khấu chuyên nghiệp trong chương trình ca nhạc lớn tại Nhà hát Hòa Bình do nhạc sĩ Dương Thụ biên tập. Người giới thiệu giọng hát của 2 chị em Bảo Yến - Nhã Phương cho Dương Thụ chính là nhạc sĩ Kim Tuấn.

Ngay từ những lần đầu xuất hiện, Bảo Yến đã gây chú ý bởi chất giọng mezzo alto hiếm gặp. Giọng hát của bà có độ dày, sâu, tối, hơi khàn nhưng vẫn giữ được sự ấm áp và mềm mại. Khoảng vang tự nhiên rộng cùng nội lực mạnh khiến Bảo Yến nổi bật hơn nhiều ca sĩ cùng thời.

Ngoài giọng hát khác biệt, nữ danh ca còn tạo dấu ấn bằng phong cách trình diễn chỉn chu. Bà mang vẻ dịu dàng đặc trưng của phụ nữ Huế nhưng vẫn đầy năng lượng khi đứng trên sân khấu. Từ thần thái, cách xử lý ca khúc đến màu sắc biểu diễn đều tạo nên hình ảnh rất riêng.

Thập niên 1980 được xem là thời kỳ hoàng kim của Bảo Yến. Trong bối cảnh đời sống âm nhạc còn thiếu điều kiện truyền thông, tiếng hát của bà vẫn phủ sóng khắp cả nước thông qua băng cassette và các sân khấu lưu diễn. Cùng với em gái Nhã Phương, Bảo Yến trở thành cặp chị em nổi tiếng bậc nhất của làng nhạc Việt thập niên 1980. Hai người chạy “sô” liên tục, có đêm diễn tới 8-9 điểm. Dịp lễ Tết, số lượng buổi diễn thậm chí lên tới gần 20 “sô” mỗi ngày. Chính Bảo Yến từng thừa nhận sự nổi tiếng đôi lúc khiến bà cảm thấy áp lực và mệt mỏi.

Nhắc đến sự nghiệp của Bảo Yến, công chúng thường nhớ tới hiện tượng “nhạc Gò Công”. Khi nhạc sĩ Hoàng Phương mang 15 ca khúc viết về quê hương Gò Công nhờ Quốc Dũng hòa âm, ông quyết định giao toàn bộ cho Bảo Yến thể hiện dù thời điểm đó bà mới chỉ bắt đầu nổi tiếng.

Sau khi hoàn thành, một bản băng gốc bất ngờ bị sao chép và phát tán rộng rãi ở thị trường băng đĩa Huỳnh Thúc Kháng. Hiện tượng lan truyền này giúp tên tuổi Bảo Yến bùng nổ trên toàn quốc. Từ đó, khán giả gọi bà là “Danh ca Gò Công”.

Cũng từ thành công của loạt băng nhạc này, Bảo Yến tạo dựng vị trí đặc biệt với bolero. Trong khi nhiều ca sĩ bolero cùng thời thiên về lối hát ngân nga, kéo chữ và dùng giả thanh, Bảo Yến chọn cách hát chậm rãi, tập trung vào quãng trung và giọng ngực trầm ấm. Bà tách bạch từng câu chữ, nhả chữ chắc chắn, rõ ràng nhưng vẫn giữ được sự mềm mại trong cảm xúc.

Điểm khác biệt của Bảo Yến còn nằm ở việc đưa hơi hướng miền Trung vào bolero. Bà phát âm rõ các phụ âm s/x, tr/ch, r/gi, kết hợp những đoạn luyến mang màu sắc ca Huế, tạo nên chất riêng rất khó trộn lẫn. Phong cách hát này khiến Bảo Yến được nhiều khán giả gọi với biệt danh “Nữ hoàng chính tả”, được xem là một tượng đài đặc biệt của âm nhạc Việt Nam. Nhiều ca sĩ thế hệ sau như Như Quỳnh, Quang Lê, Cẩm Ly hay Quang Linh đều bày tỏ sự ngưỡng mộ với phong cách của bà.

Trong sự nghiệp, Bảo Yến gắn liền với nhiều ca khúc nổi tiếng như “Hương thầm”, “Ở hai đầu nỗi nhớ”, “Mưa trên phố Huế”, “Thơ tình cuối mùa thu” hay “Chiều hạ vàng”.

Trong đời sống riêng, Quốc Dũng là người có ảnh hưởng lớn tới sự nghiệp của Bảo Yến. Ông viết riêng cho vợ nhiều ca khúc như Chuyện hợp tan, Huế đêm trăng, Mắt Huế xưa hay Bài ca Tết cho em. Đồng thời, Bảo Yến cũng là người thể hiện thành công nhiều sáng tác khác của chồng, tạo dấu ấn sâu đậm với công chúng.

Không dừng ở bolero, Bảo Yến còn là một trong số ít ca sĩ Việt Nam thời thập niên 1980 hát thành công nhạc ngoại bằng tiếng Anh nguyên bản. Chính khả năng này giúp bà tạo dựng dấu ấn khác biệt trên sân khấu ca nhạc thời kỳ ấy. Những ca khúc như “Hotel California”, “Always on my mind” hay “We don't need another hero” từng góp phần đưa tên tuổi Bảo Yến trở thành hiện tượng của sân khấu ca nhạc Việt Nam.

Khả năng hát tiếng Anh tốt giúp biên độ âm nhạc của Bảo Yến mở rộng qua nhiều thể loại khác nhau. Bà có thể hát dân ca, bolero, nhạc đỏ, jazz, rock và nhạc ngoại mà vẫn giữ được dấu ấn cá nhân.

Hôn nhân viên mãn bên nhạc sĩ nổi tiếng Việt Nam

Trong giai đoạn được Đài Truyền hình TP. HCM mời cộng tác với vai trò diễn viên thanh nhạc, Bảo Yến gặp nhạc sĩ Quốc Dũng, khi đó đang làm biên tập và hòa âm phối khí tại đài truyền hình.

Nhạc sĩ Quốc Dũng sinh năm 1951 tại Thái Lan. Năm 1954, khi Quốc Dũng 3 tuổi, gia đình ông về nước. Năm 10 tuổi, Quốc Dũng vào học tại trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn, năm 16 tuổi ông tốt nghiệp thủ khoa môn nhạc pháp Tây phương. Sau khi đỗ Tú tài 2, Quốc Dũng vào học tại Viện Đại học Vạn Hạnh.

15 tuổi, Quốc Dũng đã trình diễn mandolin trên truyền hình trong dàn nhạc đại hòa tấu. Bản nhạc đầu tiên của Quốc Dũng được ông viết khi mới 11 tuổi, là một nhạc phẩm không lời. Đến năm 17 tuổi, ông mới hoàn chỉnh bản nhạc đó thành ca khúc đầu tay “Em đã thấy mùa xuân chưa”. Sau đó, ông viết nhiều ca khúc nổi tiếng khác như “Mai”, “Đường xưa”, “Cơn gió thoảng”, “Chuyện ba người”, “Còn mãi nơi đây”, “Điệp khúc mùa xuân”, “Thoát ly”, “Hoang vắng”.

Đầu thập niên 1970, khi phong trào nhạc trẻ phổ biến, Quốc Dũng cùng Nguyễn Trung Cang và Lê Hựu Hà là những nhạc sĩ đầu tiên Việt hóa nhạc trẻ. Khi đó, ông cùng ca sĩ Thanh Mai tạo thành một cặp song ca nổi tiếng. Với khả năng sáng tác, biểu diễn và sử dụng mandolin, guitar, dương cầm, trống, bass, keyboard, organ, Quốc Dũng là một trong những gương mặt tiêu biểu của làng nhạc một thời.

Năm 1983, Quốc Dũng kết hôn với Bảo Yến, có 2 con trai là Khải Ca và Bảo Châu.

Quốc Dũng là người có ảnh hưởng lớn tới sự nghiệp của Bảo Yến. Ông viết riêng cho vợ nhiều ca khúc như “Chuyện hợp tan”, “Huế đêm trăng”, “Mắt Huế xưa” hay “Bài ca Tết cho em”. Đồng thời, Bảo Yến cũng là người thể hiện thành công nhiều sáng tác khác của chồng, tạo dấu ấn sâu đậm với công chúng.

Từng có 9 năm giải nghệ khi đang ở đỉnh cao của sự nghiệp để đi tu

Khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, Bảo Yến từng rút lui khỏi sân khấu trong thời gian dài để tập trung tu tập Phật pháp. Trong chương trình “Bước chân dĩ vãng”, bà cho biết nguyên nhân xuất phát từ cảm giác buồn bã trước sự bon chen, cạnh tranh và va chạm trong môi trường nghệ thuật.

“Thời gian đó tôi bước ra đời thấy quá buồn. Người ta bon chen, đấu đá lẫn nhau, chèn ép nhau để đi lên. Họ muốn đạp tôi xuống để họ ngoi lên. Tôi thấy được điều đó nên buồn, thấy chính cuộc đời của họ khổ quá. Vì thế nên tôi rút lui.

Tôi bảo anh Quốc Dũng rằng, để tôi tạm rút lui khỏi showbiz để đi tu hành. Tôi thỉnh tất cả kinh sách về đọc. Tôi đọc hết kinh sách Phật dạy, không thiếu một bộ kinh nào tôi chưa từng đọc qua.

Trước khi tu tập, tôi đã đọc hết lời Phật dạy, sau đó tôi ngồi thiền, đọc kinh niệm Phật để tâm hồn mình lắng lại. Tôi hoàn toàn vứt hết cuộc đời sang một bên.

Tôi nhớ thời gian đó vào khoảng 1993 - 1994. Tôi thấy cuộc đời này chán quá, tôi không còn sức sống để đi ra kiếm tiền nữa. Tôi bảo anh Quốc Dũng, thôi anh nuôi em đi. Ngày em chỉ ăn hai bữa, rồi anh muốn làm gì cũng được.

Trong suốt 9 năm trời, tôi dồn hết tâm sức để tu tập. Cái tâm của tôi thanh tịnh, không dính dáng gì đến cuộc đời nữa. Tôi đi theo những con đường của Đức Phật dạy và tôi phải thấy được cái mầu nhiệm của Phật pháp thì mới dấn thân tu tập.

Nhiều người phải mất đến 10 năm, 15 năm mới nghiệm ra được. Chính vì tôi khổ quá nên Đức Phật cho tôi thấy được thực nghiệm về tâm linh sớm nhất để tôi tiếp tục theo đuổi con đường tu hành. Con đường tu hành của tôi gian nan lắm với đầy thử thách. Có những lúc tôi mất cả tài sản, tình cảm vợ chồng chỉ vì tu tập nhưng tôi vẫn cố gắng đến cùng”.

Dù sau này quay trở lại sân khấu, Bảo Yến vẫn duy trì nếp sống giản dị. Bà hạn chế tiệc tùng, tránh những cuộc gặp gỡ không cần thiết và dành nhiều thời gian cho gia đình cũng như việc tu tập.

Sau khi nhạc sĩ Quốc Dũng qua đời năm 2023, Bảo Yến xuất hiện ít hơn trên sân khấu. Tuy vậy, mỗi lần tái ngộ khán giả, nữ danh ca vẫn nhận được sự đón nhận lớn. Nhiều phòng trà và đêm nhạc có sự góp mặt của bà luôn kín khán giả.

Sau hơn 45 năm hoạt động nghệ thuật, Bảo Yến vẫn được xem là một trong những giọng ca có ảnh hưởng sâu rộng nhất của nhạc Việt đương đại. Tiếng hát của bà gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ khán giả và trở thành dấu ấn đặc biệt trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam.