Tăng trưởng xuất khẩu và áp lực chi phí đầu vào

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Bộ Tài chính, kim ngạch xuất khẩu rau quả 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,65 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, quý II đóng góp khoảng 2,18 tỷ USD vào tổng kim ngạch chung. Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế là thị trường nhập khẩu lớn nhất, chiếm khoảng 2/3 tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Nhìn lại năm 2025, xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, trong đó riêng thị trường Trung Quốc đã đạt khoảng 5,5 tỷ USD, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của thị trường này.

Về sản xuất, diện tích gieo trồng rau các loại đạt 697,6 nghìn ha, tăng 1%; diện tích đậu các loại đạt 58,5 nghìn ha, tăng 1,5%. Đối với ngành lúa gạo, dù diện tích gieo cấy giảm 3,7% do định hướng quy hoạch, sản lượng lúa Đông Xuân vẫn đạt 15,2 triệu tấn. Khối lượng gạo xuất khẩu đạt 5 triệu tấn, thu về 2,36 tỷ USD, tăng 5,7% về sản lượng. Giá gạo nguyên liệu 5% tấm hiện đạt 14.048 đồng/kg, tăng 1.644 đồng/kg so với cuối năm 2025; gạo 25% tấm đạt 13.044 đồng/kg. Các số liệu này minh chứng cho hiệu quả của việc ứng dụng kỹ thuật thâm canh để tối ưu hóa năng suất bất chấp sự thu hẹp về diện tích gieo cấy.

Ngành thủy sản đạt sản lượng 4,85 triệu tấn, tăng 3,4%, kim ngạch xuất khẩu 5,77 tỷ USD, tăng 12,8%. Giá cá tra ổn định ở mức cao, mang lại lợi nhuận tốt, trong khi tôm thẻ chân trắng có sự biến động so với cuối năm 2025. Đối với trái cây, giá vải loại đẹp dao động 35.000-50.000 đồng/kg, tăng hơn 4.000 đồng/kg so với tháng trước. Ngược lại, xoài Cát Hòa Lộc đạt 49.078 đồng/kg, giảm 20,8%; sầu riêng Ri6 đạt 48.157 đồng/kg, giảm gần 30% so với quý I do vào chính vụ. Lĩnh vực chăn nuôi cũng phục hồi với sản lượng thịt lợn hơi đạt gần 2,94 triệu tấn, tăng 8,6%; thịt gia cầm đạt 1,41 triệu tấn, tăng 9,5%. Giá lợn hơi trong quý II hồi phục lên mức 67.000-68.000 đồng/kg.

Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông đã đẩy chi phí logistics lên cao, kéo theo giá phân bón tăng từ 5-9% so với cuối năm 2025. Giá thức ăn chăn nuôi tăng từ 100-300 đồng/kg do nguyên liệu nhập khẩu đắt đỏ. Dự báo trong quý III, giá thức ăn chăn nuôi có thể tăng thêm 3-5%, gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất cuối năm. Dù nguồn cung hiện vẫn được bảo đảm, cơ quan quản lý cần theo dõi sát sao để tránh nguy cơ đứt gãy thị trường. Những diễn biến này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành để kiểm soát mặt bằng giá, đảm bảo an sinh xã hội và duy trì tính cạnh tranh cho nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Giải pháp chiến lược xây dựng chuỗi giá trị bền vững

Trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu, các chuyên gia khẳng định Việt Nam cần chuyển đổi tư duy từ sản xuất thô sang chuỗi giá trị bền vững. Chia sẻ tại Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) nhận định: "Nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới của Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng. Việc hai nước ký thêm nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến, mít và mở cửa thị trường cho bưởi, chanh đang tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nông sản Việt Nam".

Đánh giá về xu hướng mới, ông Vũ Bá Phú cảnh báo: "Hệ thống phân phối tại Trung Quốc đang chuyển mạnh từ các chợ đầu mối truyền thống sang chuỗi bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử. Điều này đặt ra yêu cầu mới về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì, logistics và khả năng đáp ứng đơn hàng nhanh". Ông nhấn mạnh rằng: "Nếu tiếp tục xuất khẩu chủ yếu dưới dạng nguyên liệu thô và cạnh tranh bằng giá, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng thu hẹp". Theo đó, trọng tâm giai đoạn tới không chỉ là mở rộng thị trường mà phải xây dựng hệ sinh thái bền vững, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư sâu vào chế biến và nâng cao năng lực chuỗi lạnh.

Đồng quan điểm về việc ứng dụng công nghệ, ông Chương Lâm, Chủ tịch Hội Doanh nhân Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: "Hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Trung Quốc đang có nhiều điều kiện thuận lợi nhờ nền tảng quan hệ song phương ngày càng được củng cố, kết nối logistics xuyên biên giới được cải thiện và quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ". Nhận định về các công cụ hỗ trợ thương mại, ông Chương Lâm cho biết: "Việc xây dựng hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh, ứng dụng mã QR trong truy xuất nguồn gốc cùng hệ thống kho lạnh hiện đại đang góp phần nâng cao tính minh bạch và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam".

Về giải pháp thực thi trong thời gian tới, ông Chương Lâm đề xuất: "Việt Nam cần tập trung vào ba giải pháp: đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong sản xuất và quản lý chất lượng; thúc đẩy chế biến sâu để gia tăng giá trị; đồng thời tăng cường hợp tác trong lĩnh vực logistics, kho lạnh và hài hòa tiêu chuẩn giữa hai nước".

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách, tháo gỡ khó khăn cho sản xuất và xây dựng kịch bản ứng phó chủ động với thiên tai, dịch bệnh. Bộ đề xuất Chính phủ và Ban Chỉ đạo điều hành giá nghiên cứu các cơ chế bình ổn giá, hỗ trợ vốn và tăng cường dự trữ quốc gia đối với các mặt hàng chiến lược. Với nhu cầu gom hàng cho dịp lễ hội cuối năm, nếu các giải pháp hỗ trợ được triển khai đồng bộ, ngành nông nghiệp hoàn toàn có cơ sở để duy trì đà tăng trưởng và đạt mục tiêu xuất khẩu năm 2026.