Dấu mốc đầu tiên của nhà khoa học Việt trong mạng lưới học thuật hàng đầu châu Âu

Cuối tháng 4/2024, bà Nguyễn Thị Kim Thanh - giáo sư đang công tác tại Trường đại học College London (UCL) - đã chính thức được bầu làm Viện sĩ của Viện Hàn lâm châu Âu (AE). Đây là lần đầu tiên một nhà khoa học người Việt trở thành thành viên của tổ chức học thuật uy tín này.

Việc gia nhập AE đánh dấu bước tiến quan trọng trong sự nghiệp của bà. Trước đó, bà Thanh đã là thành viên của 4 hiệp hội khoa học tại Anh, trong đó có Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh từ năm 2010.

Trong vai trò viện sĩ mới, Giáo sư Thanh được mời tham dự và trình bày công trình nghiên cứu của mình tại hội nghị thường niên năm 2024 của Viện tổ chức ở Wrocław (Ba Lan)  tháng 11/2024, đồng thời tham dự các hoạt động chính thức cùng lãnh đạo cấp cao của nước này.

Thành lập từ năm 1988, Viện Hàn lâm châu Âu là tổ chức phi lợi nhuận quy tụ hơn 5.500 học giả thuộc nhiều lĩnh vực, từ khoa học tự nhiên, y học đến khoa học xã hội và nhân văn. Trong số đó có 72 nhà khoa học từng đoạt giải Nobel. Mục tiêu của Viện là thúc đẩy nghiên cứu và lan tỏa tri thức học thuật, đồng thời đóng góp vào sự phát triển của giáo dục và khoa học trên quy mô toàn cầu.

Quy trình trở thành viện sĩ tại đây được đánh giá khắt khe. Ứng viên phải được nhóm các nhà khoa học uy tín đề cử, sau đó trải qua quá trình thẩm định hồ sơ học thuật và thành tựu nghiên cứu trước khi được Hội đồng khoa học bỏ phiếu thông qua.

Chia sẻ về sự kiện này, Giáo sư Thanh cho biết bà coi đây là sự ghi nhận cho những nỗ lực nghiên cứu, giảng dạy và phổ biến khoa học trong suốt nhiều năm. Bà bày tỏ mong muốn cùng cộng đồng khoa học quốc tế đóng góp vào việc giải quyết các thách thức toàn cầu, đồng thời hy vọng thành tựu này sẽ góp phần nâng cao vị thế của trí thức Việt Nam trên trường quốc tế.

Hành trình khoa học quốc tế và nỗ lực kết nối trí thức trẻ Việt Nam

Sinh năm 1975, Giáo sư Nguyễn Thị Kim Thanh tốt nghiệp ngành hóa học tại Đại học Quốc gia Hà Nội năm 1992; sau đó tiếp tục học tập và nghiên cứu tại Hà Lan và Anh, nơi bà nhận bằng Tiến sĩ vào năm 1998. Từ năm 2013, bà trở thành giáo sư người Việt đầu tiên tại Đại học UCL.

Trong sự nghiệp khoa học, bà ghi dấu với nhiều giải thưởng quốc tế, như danh hiệu “Người phụ nữ xuất sắc trong lĩnh vực hóa học hoặc kỹ thuật hóa học năm 2023” của Liên minh quốc tế về hóa học cơ bản và hóa học ứng dụng (IUPAC), giải Thomas Graham 2023 của liên hiệp SCI/RSC gồm Hiệp hội Công nghiệp hóa chất và Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh.

Trước đó, năm 2022, bà là 1 trong 3 nhà khoa học được trao Giải thưởng Liên ngành của Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh cho các nghiên cứu về tổng hợp hóa học và các phân tích tính chất vật lý của vật liệu nano plasmonic và từ tính cho ứng dụng y sinh.

Năm 2019, bà nhận giải "The Rosalind Franklin Award and Lecture 2019" của Viện Hàn lâm khoa học Anh nhờ những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực vật liệu nano.

Ngoài nghiên cứu, Giáo sư Thanh còn tích cực thúc đẩy hợp tác khoa học với Việt Nam. Năm 2014, bà sáng lập Viện Hàn lâm Trẻ Việt Nam (VYA) nhằm kết nối và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ. VYA từng đứng ra tổ chức Hội thảo các Viện Hàn lâm Trẻ thế giới lần thứ 4 vào năm 2019 tại Đà Nẵng, với sự phối hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Ngoại giao.

Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà khoa học trẻ đến từ nhiều quốc gia, tập trung thảo luận về vai trò của các viện hàn lâm trẻ trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp vào chính sách toàn cầu.

Một trong những kết quả đáng chú ý nhất của hội thảo là việc thông qua Tuyên bố chung về các nguyên tắc nền tảng trong việc thành lập và vận hành các Viện Hàn lâm Trẻ. Văn kiện này sau đó được công bố rộng rãi tại Diễn đàn Khoa học thế giới 2019 tổ chức ở Budapest (Hungary) vào tháng 11/2019, với sự tham dự của hơn một nghìn đại biểu, bao gồm giới học giả, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và truyền thông khoa học.

Không chỉ dừng lại ở các hoạt động học thuật, Giáo sư Thanh còn tích cực tham gia các chương trình cộng đồng nhằm khơi dậy niềm đam mê khoa học cho thế hệ trẻ. Năm 2023, bà sử dụng tiền thưởng từ giải Rosalind Franklin để tổ chức trại khoa học dã ngoại tại trung tâm PGL Liddington (Anh), hướng tới học sinh từ lớp 8 đến lớp 10 có hoàn cảnh khó khăn tại London.

Chương trình nhằm khuyến khích các em lựa chọn các môn khoa học và toán học trong lộ trình GCSE (cấp hai), đồng thời tạo cơ hội tiếp cận thực tế với môi trường học tập và nghiên cứu khoa học.