Bí đỏ rớt giá, nông dân lâm cảnh nợ nần

Những ngày này, tại các vùng trồng màu trọng điểm của xã Khánh Bình và xã Đá Bạc, không khí sản xuất vốn nhộn nhịp nay thay bằng sự lo âu hiện rõ trên gương mặt người nông dân. Hàng trăm tấn bí đỏ đã đến kỳ thu hoạch nhưng vẫn nằm dày đặc trên ruộng hoặc chất đống quanh nhà vì không có người mua. Tình trạng cung vượt cầu cùng sự sụt giảm sức mua từ các thị trường lớn đang đẩy những người trồng bí vào thế tiến thoái lưỡng nan khi chi phí đầu tư tăng cao.

Ông Vũ Đăng Khoa, 75 tuổi, một nông dân tại xã Khánh Bình, chia sẻ rằng gia đình ông có hơn 15 năm gắn bó với cây bí đỏ nhưng chưa bao giờ gặp tình cảnh ngặt nghèo như hiện tại. Gia đình ông trồng 10 bờ bí, mỗi bờ dài khoảng 400 m, chủ yếu là giống bí đỏ Trang Nông với trọng lượng trung bình khoảng 5 kg mỗi trái. Dù hai bờ bí giống Én Vàng đã may mắn bán gần hết, riêng tại nhà ông vẫn còn tồn đọng hơn 20 tấn bí đỏ đã quá ngày thu hoạch mà chưa tìm được đầu ra.

Theo lời kể của ông Khoa, thương lái hiện nay thu mua rất cầm chừng, mỗi lần chỉ lấy một lượng nhỏ không đáng kể so với sản lượng tồn đọng thực tế. Ông nhớ lại rằng những năm trước, các thương lái từ Cần Thơ thường xuyên xuống tận ruộng thu mua với số lượng lớn, mỗi chuyến xe vận chuyển hàng chục tấn giúp nông dân yên tâm sản xuất. Tuy nhiên, năm nay thị trường không ăn hàng nên thương lái cũng không dám mạo hiểm thu mua nhiều như mọi khi, khiến người dân vừa chịu giá thấp vừa khó bán.

Sự sụt giảm về giá cả là một cú sốc lớn đối với những hộ trồng màu tại địa phương sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Ông Khoa cho biết trước Tết, giá bí đỏ từng đạt mức khá cao, khoảng 13.000 đồng/kg, nhưng sau đó liên tục lao dốc xuống 10.000 đồng rồi 7.000 đồng. Hiện tại, mức giá chỉ dao động trong khoảng 5.000–6.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm giảm sâu hơn, nhưng vẫn không thấy bóng dáng người mua lẻ hay đơn vị thu mua lớn.

Để hòa vốn và bắt đầu có lãi, người trồng bí cần mức giá tối thiểu từ 7.000–8.000 đồng/kg. Với mức giá hiện nay, phần lớn các hộ dân đều chịu lỗ nặng nề do chi phí sản xuất và vật tư nông nghiệp tăng cao. Riêng gia đình ông Khoa đang gánh khoản nợ đại lý phân bón gần 100 triệu đồng, chưa kể các chi phí về thuốc bảo vệ thực vật và thuê nhân công, khiến áp lực tài chính đè nặng lên vai người nông dân già.

Cùng chung nỗi trăn trở, ông Đinh Văn Phúc, 65 tuổi, tại ấp Hạ, xã Khánh Bình, cũng đang đứng ngồi không yên với 18 công đất trồng bí đỏ của gia đình. Với diện tích này, mỗi vụ ông thường thu hoạch khoảng 30 tấn bí, nhưng năm nay việc tiêu thụ trở thành bài toán không có lời giải. Ông Phúc cho biết trong đợt thu hoạch đầu vụ, ông đã kịp bán một phần sản phẩm với mức giá giảm dần từ 7.700 đồng xuống 6.000 đồng/kg, còn hiện nay giá chỉ khoảng 5.000 đồng/kg nhưng vẫn không có khách hỏi mua.

Ông Phúc lo ngại rằng việc bí đỏ nằm chờ quá lâu ngoài ruộng sẽ dẫn đến tình trạng bí già, giảm chất lượng, khiến thương lái càng có lý do để chê bai hoặc ép giá. Thông thường, chu kỳ sinh trưởng của cây bí chỉ từ 70–80 ngày, nhưng do không bán được, nhiều ruộng đã kéo dài hơn 100 ngày. Việc chậm thu hoạch không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng trái bí mà còn khiến bà con nông dân không có đất để cày ải, chuẩn bị kịp thời cho lịch canh tác vụ lúa tiếp theo.

Chung tay kết nối tiêu thụ, hỗ trợ nông dân vượt khó

Trước tình trạng nông sản ùn ứ gây thiệt hại lớn cho đời sống kinh tế, các cấp chính quyền và đoàn thể tại Cà Mau đã bắt đầu có những động thái can thiệp. Theo thống kê từ Hội Nông dân xã Đá Bạc, toàn xã hiện có khoảng 140 ha đất trồng màu với 52 hộ dân gặp khó khăn trực tiếp trong việc tiêu thụ bí đỏ. Tổng sản lượng tồn đọng ước tính lên đến 400 tấn, trong khi các thương lái nhỏ lẻ bằng xe máy chỉ giải quyết được một phần rất nhỏ tại các chợ địa phương.

Ông Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đá Bạc, nhận định rằng địa phương đang thiếu các đơn vị thu mua số lượng lớn để giải quyết dứt điểm sản lượng bí còn lại. Mặc dù địa phương còn một ít diện tích trồng cà chua và dưa hấu, nhưng bí đỏ vẫn là mặt hàng chủ lực và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ông Thủy khẳng định xã đang nỗ lực phối hợp với các cơ quan cấp trên để tìm kiếm đầu mối tiêu thụ mới, giúp bà con nông dân vơi bớt khó khăn trong giai đoạn thị trường đóng băng.

Hội Nông dân tỉnh Cà Mau đã phát động chương trình chung tay giải cứu nông sản nhằm huy động sự hỗ trợ từ cộng đồng và doanh nghiệp. Ông Trần Văn Thuận, Phó Trưởng Ban Công tác nông dân thuộc Hội Nông dân tỉnh, cho biết sản lượng bí đỏ tồn đọng tại hai xã Khánh Bình và Đá Bạc hiện vào khoảng 400–500 tấn. Ông xác định nguyên nhân cốt lõi là diện tích canh tác năm nay tăng đột biến so với các năm trước, tạo ra sự lệch pha lớn giữa nguồn cung và nhu cầu thực tế của thị trường.

Để giải quyết vấn đề trước mắt, Hội Nông dân tỉnh đã tích cực đăng tải thông tin kêu gọi hỗ trợ trên các trang mạng xã hội và fanpage chính thức nhằm kết nối nông dân với các tổ chức có nhu cầu. Ông Thuận chia sẻ rằng thông qua việc kết nối trực tiếp, các doanh nghiệp và cá nhân có thể thỏa thuận phương thức vận chuyển và đặt hàng ngay tại ruộng. Bước đầu, chương trình đã nhận được phản hồi tích cực khi một số đơn vị liên hệ tìm hiểu và bày tỏ mong muốn hỗ trợ bà con tiêu thụ phần nào sản lượng bí đỏ đang ùn ứ.

Tuy nhiên, ông Thuận cũng thừa nhận rằng việc giải cứu nông sản đang đối mặt nhiều rào cản về logistics, đặc biệt là chi phí vận chuyển từ địa phương đến các trung tâm tiêu thụ lớn. Cấp xã hiện không đủ khả năng chủ động đầu mối tại các thị trường xa, do đó phải trông chờ hoàn toàn vào sự điều tiết từ cấp tỉnh hoặc sự tự nguyện của các doanh nghiệp. Hội đang rà soát kỹ lưỡng và thống kê lại con số chính xác để đưa ra những phương án hỗ trợ sát sườn nhất.

Trong kế hoạch dài hạn, Hội Nông dân tỉnh sẽ tiếp tục đánh giá hiệu quả các kênh tiêu thụ hiện có, đồng thời mở rộng mạng lưới liên kết với hệ thống siêu thị và tổ chức thiện nguyện lớn. Ông Thuận nhấn mạnh việc xây dựng quy trình thu mua bền vững là vô cùng cần thiết để tránh lặp lại tình trạng tương tự trong tương lai. Chỉ khi có sự gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ, người nông dân mới có thể yên tâm đầu tư và canh tác mà không phải lo sợ kịch bản được mùa mất giá vốn đã tồn tại lâu nay.

Nhiều nông dân tại khu vực này bày tỏ mong muốn rằng bên cạnh những đợt giải cứu mang tính thời điểm, các cơ quan chức năng cần có giải pháp căn cơ về quy hoạch vùng trồng và ổn định đầu ra. Giống bí Trang Nông dù chất lượng tốt, trái to, dẻo thơm, nhưng nếu không có đơn vị bao tiêu, người dân vẫn sẽ mãi loay hoay trong vòng xoáy của thị trường. Việc chủ động thông tin thị trường và điều tiết diện tích gieo trồng ngay từ đầu vụ là yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển bền vững cho nông nghiệp địa phương.

Trong khi chờ đợi các giải pháp mang tính chiến lược và những chuyến xe thu mua rầm rộ hơn, hàng trăm tấn bí đỏ vẫn nằm lặng lẽ trên cánh đồng Cà Mau dưới cái nắng gay gắt. Hy vọng rằng với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp ngành và sự chia sẻ từ cộng đồng, áp lực nợ nần trên vai ông Khoa, ông Phúc và hàng chục hộ dân khác sẽ sớm được tháo gỡ. Những chuyến xe chở bí về xuôi không chỉ mang theo nông sản mà còn mang theo niềm tin của người nông dân về một tương lai sản xuất ổn định và khởi sắc hơn.