Tại các hệ thống siêu thị lớn như Co.op và các chợ truyền thống, người tiêu dùng đang chứng kiến một đợt giảm giá mạnh chưa từng có. Nhiều loại thực phẩm thiết yếu như dưa hấu, cam sành, thanh long, thậm chí là "vua trái cây" sầu riêng cũng giảm từ 30% đến 50% so với thời điểm đỉnh cao. Nghịch lý nằm ở chỗ, dù giá bán lẻ giảm sâu để kích cầu nội địa, nhưng người nông dân và doanh nghiệp vẫn "đứng ngồi không yên" do áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển tăng phi mã.

Áp lực kép từ giá vật tư và cước vận tải

Theo ghi nhận từ thực tế sản xuất tại khu vực Miền Tây và các vùng trọng điểm như Tỉnh Lâm Đồng, Tỉnh Gia Lai, người nông dân đang rơi vào tình cảnh "một cổ hai tròng". Chi phí phân bón đã tăng mạnh từ 30% đến 40%, trong khi giá xăng dầu liên tục biến động làm tăng chi phí thu hoạch và vận chuyển nội địa. Tại ruộng, giá lúa tươi đã giảm khoảng 700 - 800 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước, khiến lợi nhuận của bà con bị bào mòn đáng kể.

Đáng quan ngại hơn, cơn bão chi phí logistics quốc tế đang giáng đòn mạnh vào các mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Xung đột tại Trung Đông không chỉ đe dọa trực tiếp thị trường này mà còn làm tắc nghẽn tuyến đường sang EU. Cước tàu biển đã vọt lên mức 5.000 - 6.000 USD/container, trong khi cước hàng không có thời điểm tăng gấp 5 lần, từ 1,5 USD lên mức 7 - 8 USD/kg. Với mức chi phí này, nhiều mặt hàng như thanh long chuẩn xuất khẩu dù giá tại vườn chỉ còn 8.000 - 9.000 đồng/kg vẫn khó lòng cạnh tranh khi cập bến các thị trường xa. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra kịch bản cảnh báo: nếu xung đột kéo dài một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam có thể mất trắng 7 - 8 tỷ USD.

Định vị lại giá trị và chiến lược xoay trục thị trường

Trước "cơn bão" hiện tại, việc chỉ dựa vào xuất khẩu thô và các thị trường truyền thống đang bộc lộ nhiều rủi ro. Các chuyên gia cho rằng, nông sản Việt cần một cuộc "thay máu" về tư duy định vị giá trị. Thay vì chạy theo số lượng, việc tập trung vào chất lượng chuẩn OCOP, uy tín thương hiệu và đặc biệt là công nghệ bảo quản sau thu hoạch sẽ là chìa khóa để giảm bớt áp lực logistics.

Việc kéo dài "tuổi thọ" nông sản thông qua công nghệ cấp đông, chế biến sâu không chỉ giúp doanh nghiệp thoát khỏi áp lực phải vận chuyển gấp bằng đường hàng không giá cao mà còn giúp sản phẩm giữ được bản sắc và giá trị khi tiếp cận người tiêu dùng quốc tế. Song song đó, các hiệp hội ngành hàng đang tích cực thúc đẩy chiến lược "xoay trục" thị trường. Thay vì dồn toàn lực vào các tuyến đường biển đang bất ổn sang EU hay Trung Đông, các doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội tại các thị trường gần như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc để tối ưu hóa chi phí vận tải và tận dụng các hiệp định thương mại tự do.

Để vượt qua giai đoạn khó khăn này, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong việc dự báo thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp điều tiết chuỗi cung ứng là vô cùng quan trọng. Chỉ khi giải quyết được bài toán logistics và khẳng định được vị thế thương hiệu, nông sản Việt mới có thể đứng vững trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu.