Chuỗi cung ứng nông sản đối mặt với nhiều biến động

Chiến sự leo thang tại Trung Đông đang tác động đáng kể đến nền kinh tế, đặc biệt là chuỗi cung ứng và thị trường nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Theo báo cáo từ Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, những biến động này ảnh hưởng qua ba kênh chính: giá năng lượng tăng, chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng, cùng với sự thay đổi nhu cầu tại một số thị trường tiêu thụ.

Trong lĩnh vực cao su, xung đột khiến giá dầu thô thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất leo thang. Đây là mặt hàng chịu tác động trực tiếp bởi cao su tổng hợp – nguyên liệu sản xuất lốp xe được làm từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cao su tổng hợp đội lên, buộc nhiều nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên, qua đó hỗ trợ giá cao su trên thị trường quốc tế. Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 281.000 tấn cao su với trị giá hơn 503 triệu USD. Dù sản lượng xuất khẩu tăng nhẹ, kim ngạch lại giảm so với cùng kỳ do giá bình quân thấp hơn. Tuy nhiên, Cục Xuất nhập khẩu cảnh báo nếu xung đột kéo dài và kinh tế toàn cầu suy giảm, nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp như lốp xe sẽ giảm, từ đó gây áp lực ngược trở lại đối với thị trường cao su.

Đối với ngành chè, căng thẳng địa chính trị khiến chuỗi cung ứng toàn cầu phải đối mặt với chi phí đầu vào rất lớn. Tại Kenya – quốc gia xuất khẩu chè lớn nhất thế giới – việc hai thị trường tiêu thụ lớn là Pakistan và Iran gặp rủi ro đã khiến hoạt động xuất khẩu bị gián đoạn. Nhiều hãng hàng không và công ty vận tải tạm ngừng dịch vụ, trong khi các đơn vị bảo hiểm hàng hải thu hẹp phạm vi bảo hiểm do lo ngại rủi ro chiến tranh. Bên cạnh đó, việc đóng cửa một phần không phận và gián đoạn các tuyến vận tải trong khu vực làm chậm tốc độ giao thương, từ đó gia tăng nguy cơ tồn kho và gây sức ép lên giá chè trên thị trường quốc tế.

Tình hình tại thị trường nội địa cũng cho thấy nhiều diễn biến phức tạp. Tại các siêu thị ở TP.HCM, nhiều mặt hàng thực phẩm thiết yếu đang giảm giá sâu. Điển hình, dưa hấu tại siêu thị Co.op trên đường Lý Thường Kiệt giảm từ 13.500 đồng xuống còn 6.900 đồng mỗi kg. Các loại trái cây và rau củ như cam sành, thanh long, dưa lưới, mận, ổi, bơ, cà chua, cải xanh, dưa leo cũng giảm từ 5.000 đến 10.000 đồng mỗi kg. Giá thịt heo giảm khoảng 10.000 đồng mỗi kg so với trước Tết, trong khi giá trứng gia cầm giảm khoảng 3.000 đồng mỗi chục, còn khoảng 30.000 đồng mỗi chục. Không chỉ hàng trong nước, một số mặt hàng nhập khẩu cũng giảm giá, như táo Ambrosia của Mỹ từ 121.600 đồng xuống còn 106.000 đồng mỗi kg. Những diễn biến này cho thấy sức ép từ biến động địa chính trị đang lan rộng và tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thách thức lớn về logistics và áp lực lên nhà nông

Anh Nguyễn Văn Hoàng, thương lái ở xã Kế Sách, TP.Cần Thơ, cho biết trong khoảng hai tuần qua, nhiều loại trái cây đã đồng loạt giảm mạnh xuống dưới mức 10.000 đồng mỗi kg. Cụ thể, mít ruột đỏ loại một hiện chỉ còn 11.000 đến 12.000 đồng mỗi kg, còn nếu mua xô chỉ từ 5.000 đến 6.000 đồng mỗi kg. Đối với mận An Phước, giá hiện tại chỉ còn 4.000 đến 6.000 đồng mỗi kg, giảm một nửa so với mức bình thường. Anh Hoàng cho biết chiến sự tại Trung Đông khiến sức mua giảm, trong khi chi phí vận chuyển tăng cao theo giá xăng dầu. Hai yếu tố này đã kéo giá đầu ra nông sản giảm mạnh. Anh cũng chia sẻ thêm rằng những người kinh doanh trung gian như anh hiện cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn, khiến lợi nhuận giảm sút đáng kể.

Tại miền Tây, nông dân đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ lúa đông xuân nhưng lại gặp khó khăn lớn về giá. Giá lúa tươi tại ruộng đã giảm từ 6.000 đồng xuống còn khoảng 5.600 đến 5.700 đồng mỗi kg, thấp hơn cùng kỳ năm trước từ 700 đến 800 đồng mỗi kg. Trong khi đó, trái ngược với đà giảm của giá lúa, chi phí thu hoạch lại tăng theo giá xăng dầu. Bên cạnh đó, giá phân bón tăng từ 30 đến 40% cũng khiến việc tái đầu tư cho vụ mùa mới của nông dân chịu áp lực lớn.

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết Trung Đông là thị trường mới nổi của hàng hóa Việt Nam trong thời gian qua. Việc xung đột xảy ra không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường này mà còn tác động đến các tuyến vận chuyển hàng hóa đi châu Âu. Theo ông, cước tàu biển vào cuối tuần qua đã tăng từ 3.000 đến 4.000 USD lên khoảng 5.000 đến 6.000 USD mỗi container. Ông cho rằng khi chi phí logistics tăng nhưng sức mua không tăng, các nhà sản xuất buộc phải giảm giá bán khoảng 30% so với bình thường.

Ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận, cho biết cước phí vận chuyển bằng đường hàng không đã tăng từ mức 1,5 USD mỗi kg lên 7 đến 8 USD mỗi kg, tương đương khoảng 200.000 đồng mỗi kg. Mức chi phí quá cao khiến hàng hóa tạm thời không thể vào được thị trường EU, qua đó đẩy giá thanh long ruột trắng chuẩn xuất khẩu xuống còn khoảng 8.000 đến 9.000 đồng mỗi kg, trong khi thanh long ruột đỏ chỉ còn 17.000 đến 18.000 đồng mỗi kg. Ông cũng bày tỏ lo ngại rằng dù đang tìm kiếm thêm các thị trường mới như Nhật Bản hay Hàn Quốc, sức mua từ những thị trường này vẫn khó có thể bù đắp được.

Ông Nguyễn Kim Đoán, Phó chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai, nhận định căng thẳng tại Trung Đông giống như một “cú đánh bồi”, khiến giá heo hơi dù doanh nghiệp thông báo trên 60.000 đồng mỗi kg nhưng thực tế nhiều nơi thương lái thu mua thấp hơn mức này, giảm tới 20.000 đồng mỗi kg so với thời điểm đỉnh điểm. Theo ông, với xu hướng giảm giá kéo dài, nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ không dám tái đàn vì nguy cơ thua lỗ cao. Tuy vậy, ông kỳ vọng thị trường có thể khởi sắc trở lại khi bước vào các dịp lễ lớn như 30.4 và 1.5. Đối với trứng gia cầm, các doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển tăng đã ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu sang Campuchia. Hiện giá trứng tại các trang trại miền Nam giảm từ 500 đến 800 đồng mỗi quả; trong khi tại miền Trung và miền Bắc, giá trứng gà còn khoảng 1.600 đồng mỗi quả và trứng vịt còn khoảng 2.000 đồng mỗi quả.