Đề xuất đưa khoản lỗ gần 45.000 tỷ đồng vào giá điện và bài toán cân bằng lợi ích, minh bạch chi phí
Đề xuất phân bổ khoản lỗ lũy kế gần 45.000 tỷ đồng của EVN vào giá điện đang thu hút sự quan tâm lớn, khi vừa đặt ra yêu cầu đảm bảo tài chính ngành điện, vừa làm dấy lên lo ngại về tác động tới người dân và doanh nghiệp.
Dự thảo sửa đổi cơ chế điều hành giá điện do Bộ Công Thương xây dựng đang đề xuất cho phép đưa các chi phí chưa được bù đắp của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), với tổng giá trị gần 45.000 tỷ đồng, vào giá bán lẻ điện trong các năm tới. Khoản lỗ này chủ yếu phát sinh trong giai đoạn 2022–2023, khi chi phí đầu vào như than, khí và dầu tăng mạnh, trong khi giá điện được giữ ổn định nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế sau đại dịch.
Theo cơ quan soạn thảo, việc phân bổ khoản lỗ vào giá điện là nhằm giúp EVN từng bước thu hồi chi phí hợp lý, đảm bảo cân đối tài chính và duy trì hoạt động đầu tư, vận hành hệ thống điện. Đây được xem là giải pháp kỹ thuật để xử lý phần chi phí tồn đọng, tránh gây áp lực dồn vào một thời điểm.
Dự thảo đưa ra hai phương án xử lý, trong đó một phương án cho phép phân bổ dài hạn các chi phí chưa được bù đắp từ năm 2022 trở đi vào giá điện các năm tiếp theo, còn phương án khác chỉ xử lý phần lỗ đã phát sinh trước thời điểm chính sách có hiệu lực. Cả hai cách tiếp cận đều hướng đến mục tiêu giải quyết khó khăn tài chính cho ngành điện, nhưng khác nhau về phạm vi và thời gian áp dụng.
Theo tính toán, nếu khoản lỗ này được đưa vào giá điện, mức tăng có thể dao động khoảng 2–5% tùy theo phương án triển khai. Tác động đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) được ước tính ở mức rất thấp, song việc điều chỉnh vẫn được nhìn nhận là nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của người dân và chi phí sản xuất của doanh nghiệp.
Nhiều ý kiến từ các bộ, ngành và chuyên gia cho rằng, việc xử lý khoản lỗ là cần thiết, nhưng phải đi kèm yêu cầu minh bạch. Trong đó, cần làm rõ nguyên nhân phát sinh lỗ, tách bạch giữa chi phí do thực hiện chính sách an sinh, chi phí sản xuất kinh doanh và các yếu tố bất thường (nếu có). Chỉ những khoản chi phí hợp lý, đúng quy định mới nên được xem xét đưa vào giá điện, nhằm tránh tạo gánh nặng không cần thiết cho xã hội.
Bên cạnh đó, một số ý kiến cũng lưu ý rằng nếu không tính toán kỹ lưỡng, việc điều chỉnh giá điện có thể làm tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp, từ đó tác động dây chuyền đến giá hàng hóa và dịch vụ. Vì vậy, việc xây dựng lộ trình phù hợp, kết hợp các giải pháp kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp điện lực là yếu tố quan trọng.
Đề xuất lần này cho thấy bài toán cân bằng giữa đảm bảo tài chính cho ngành điện và ổn định kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng, yêu cầu đầu tư lớn, việc xử lý các khoản chi phí tồn đọng là cần thiết, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
