Ngày 6/11, tại Đắk Lắk, tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam phối hợp với các đối tác tổ chức khởi động dự án “Cà phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” (SustainCoffee), đồng thời tổ chức tọa đàm về thực hành môi trường, xã hội và quản trị trong ngành cà phê.

Dự án do Liên minh châu Âu tài trợ, triển khai từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2029 tại hai tỉnh Đắk Lắk và Sơn La. Theo kế hoạch, hơn 400 doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ được hỗ trợ trực tiếp, trong khi khoảng 1,4 triệu nông dân và người lao động trong chuỗi cung ứng được hưởng lợi gián tiếp.

Theo bà Lê Kim Dung, Trưởng Văn phòng đại diện CARE Quốc tế tại Việt Nam, phía sau giá trị xuất khẩu hàng tỷ USD của ngành cà phê là đóng góp của hàng triệu nông dân, người lao động và doanh nghiệp. Tuy nhiên, thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội.

Đây đang trở thành thách thức đối với nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ, đặc biệt là những đơn vị sản xuất quy mô nhỏ. Mặc dù đã từng bước thay đổi phương thức canh tác, không ít người sản xuất vẫn thiếu thông tin, công nghệ, nguồn vốn và năng lực chứng minh sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, những yêu cầu mới từ thị trường có thể trở thành rào cản, khiến doanh nghiệp và nông dân gặp khó khăn khi tham gia các chuỗi cung ứng xuất khẩu có giá trị cao.

Bà Lê Kim Dung nhấn mạnh, quá trình chuyển đổi ngành cà phê theo hướng bền vững cần bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và tính bao trùm về xã hội, trong đó người sản xuất nhỏ phải có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi. Để giải quyết những hạn chế này, SustainCoffee sẽ xây dựng ba bộ công cụ tự đánh giá về môi trường, xã hội và quản trị, giúp doanh nghiệp, hợp tác xã nhận diện những điểm còn thiếu, từ đó xây dựng kế hoạch cải thiện phù hợp.

Bên cạnh đó, dự án triển khai các chương trình tập huấn, tư vấn kỹ thuật, hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực quản trị và truy xuất nguồn gốc. Qua đó, doanh nghiệp và hợp tác xã có điều kiện hoàn thiện quy trình sản xuất, minh bạch thông tin và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế.

Nghiên cứu ban đầu do Công ty Tư vấn Quản lý MCG thực hiện cho thấy, 84% doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất cà phê được khảo sát đã áp dụng các biện pháp phát triển bền vững về môi trường và xã hội. Tuy nhiên, tỷ lệ thực hiện quản trị chính thức chỉ đạt 44%, trong khi mới có 1% từng tiếp cận tín dụng xanh.

Đáng chú ý, nghiên cứu ước tính trong năm 2025, khoảng 30% sản lượng cà phê Việt Nam thuộc các chuỗi cung ứng có chứng nhận hoặc khả năng truy xuất nguồn gốc kèm dữ liệu định vị địa lý. Phần sản lượng còn lại chủ yếu lưu thông qua các kênh truyền thống, phụ thuộc nhiều vào chứng từ giấy. Những con số này cho thấy ngành cà phê Việt Nam vẫn còn khoảng trống đáng kể trong việc chuẩn hóa quản trị, minh bạch chuỗi cung ứng và tiếp cận các nguồn lực tài chính phục vụ chuyển đổi xanh.

Ông Gonzalo Serrano de la Rosa, Phó Trưởng ban Hợp tác, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam cho biết, SustainCoffee hướng đến nâng cao năng lực cạnh tranh và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đồng thời thúc đẩy bảo vệ môi trường và bảo đảm quyền lợi người lao động.

Đối với các doanh nghiệp, việc đáp ứng những tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn tạo lợi thế khi tiếp cận các nhà nhập khẩu, đối tác phân phối và thị trường có yêu cầu cao. Đặc biệt, khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch về vùng trồng, quy trình canh tác và nguồn gốc sản phẩm sẽ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng để duy trì đơn hàng và nâng cao vị thế cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tại Đắk Lắk, việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất cà phê bền vững được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm duy trì lợi thế của địa phương trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Trần Hồng Nhật, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển cộng đồng (Đắk Lắk) cho biết, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ trên địa bàn đã quan tâm đến sản xuất cà phê bền vững. Tuy nhiên, việc chứng minh kết quả canh tác, xây dựng hồ sơ và đáp ứng các yêu cầu của thị trường vẫn còn nhiều khó khăn.

Thông qua SustainCoffee, đơn vị sẽ trực tiếp phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để xác định những giải pháp cải tiến phù hợp với điều kiện sản xuất cũng như khả năng huy động nguồn lực của từng đối tượng. Theo ông Nhật, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu tuân thủ, mà còn biến phát triển bền vững thành cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng thích ứng và mở rộng kết nối với thị trường toàn cầu.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết, địa phương hiện có hơn 217.000 ha cà phê, sản lượng trên 580.000 tấn mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 500.000 lao động trực tiếp và gián tiếp. Sản phẩm mang thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột đã có mặt tại hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên, sản xuất cà phê tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Gần 90% diện tích cà phê do các nông hộ quản lý, chủ yếu có quy mô từ 1-2 ha. Tình trạng hạn hán, thiếu nước tưới và diện tích cây cà phê già cỗi cần tái canh đang tạo áp lực lên chi phí sản xuất và năng suất.

Trong khi đó, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, không gây mất rừng, giảm phát thải và bảo đảm quyền lợi người lao động ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để nông sản tham gia thị trường quốc tế. Trước những yêu cầu này, giai đoạn 2026-2030, Đắk Lắk định hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững, phát thải thấp, gắn với ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Lãnh đạo tỉnh đánh giá SustainCoffee là chương trình có ý nghĩa thiết thực, góp phần kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân với kiến thức, nguồn lực và các đối tác cần thiết để nâng cao chất lượng sản xuất. Tỉnh kỳ vọng dự án sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã cải thiện năng lực quản trị, giúp nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất có trách nhiệm, đồng thời tạo lập dữ liệu phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

UBND tỉnh Đắk Lắk cam kết phối hợp, tạo điều kiện thuận lợi để dự án triển khai hiệu quả; đồng thời đề nghị các đơn vị thực hiện chú trọng lắng nghe nhu cầu của người sản xuất, phát huy vai trò của phụ nữ và gắn trách nhiệm bảo vệ rừng, đất, nước với uy tín thương hiệu cà phê.

Với sự hỗ trợ về kỹ thuật, quản trị và nguồn lực, SustainCoffee được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa phương thức sản xuất truyền thống với các tiêu chuẩn quốc tế. Qua đó, không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cà phê Việt Nam mà còn tạo điều kiện để người nông dân hưởng lợi nhiều hơn từ giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.