Sáng 7/11, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thỏa thuận quốc tế, đại biểu Tô Ái Vang, đoàn Cần Thơ, đề xuất nhiều giải pháp nhằm cải cách thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương trong hợp tác quốc tế, đặc biệt ở lĩnh vực nông nghiệp và thương mại nông sản.

Theo đại biểu, thực tế có những thời điểm hàng nghìn xe nông sản ùn ứ tại cửa khẩu biên giới hoặc chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu đột ngột bị gián đoạn. Những tình huống này cần được nhìn nhận như một dạng khủng hoảng kinh tế khẩn cấp, bởi chỉ cần chậm trễ trong xử lý thủ tục cũng có thể gây thiệt hại lớn cho người sản xuất và doanh nghiệp.

Nếu không có cơ chế cho phép áp dụng quy trình rút gọn để các địa phương biên giới hoặc vùng sản xuất nhanh chóng ký kết thỏa thuận kỹ thuật về thông quan, kiểm dịch và phối hợp thương mại, hoạt động xuất nhập khẩu có nguy cơ đình trệ, kéo theo chi phí logistics gia tăng và ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu thụ nông sản.

Từ thực tế này, bà Tô Ái Vang kiến nghị bổ sung vào dự thảo luật các trường hợp cần xử lý khẩn cấp, bao gồm biến động nghiêm trọng của thị trường hàng hóa, hoạt động xuất nhập khẩu, ách tắc logistics tại cửa khẩu hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư, nguyên liệu phục vụ sản xuất thiết yếu.

Đây được xem là giải pháp nhằm tăng khả năng ứng phó chính sách, hạn chế tình trạng thủ tục hành chính kéo dài trong khi thị trường đòi hỏi phản ứng nhanh. Đối với ngành nông nghiệp, tính thời vụ của sản phẩm khiến yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại biểu nhấn mạnh, chỉ cần chậm một ngày, cơ hội tiêu thụ có thể bị bỏ lỡ, khiến nông dân đối mặt nguy cơ được mùa nhưng mất giá.

Một nội dung đáng chú ý khác trong đề xuất của đại biểu Tô Ái Vang là mở rộng phạm vi ký kết thỏa thuận quốc tế của UBND cấp xã, thay vì chủ yếu giới hạn trong hoạt động giao lưu, kết nghĩa và hợp tác biên giới như dự thảo. Theo đại biểu, các hợp tác xã quy mô lớn tại những vùng nông nghiệp trọng điểm hiện đóng vai trò quan trọng trong chuỗi liên kết sản xuất. Khi tổ chức hoặc chuyên gia nước ngoài muốn hợp tác kỹ thuật về tưới tiết kiệm, đóng gói hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng hay chuyển giao công nghệ, chính quyền cơ sở cần có cơ chế hỗ trợ và xác nhận pháp lý phù hợp.

Việc phải trải qua nhiều cấp trung gian có thể khiến quá trình hợp tác kéo dài, làm giảm cơ hội tiếp cận công nghệ và nguồn lực quốc tế của địa phương. Vì vậy, bà kiến nghị cho phép UBND cấp xã ký kết thỏa thuận quốc tế theo điều kiện, tiêu chí và lĩnh vực do Chính phủ quy định. Trong đó, cần ưu tiên các nội dung chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng.

Bên cạnh phân cấp thẩm quyền, đại biểu cũng đề xuất cải cách quy trình phê duyệt đối với những thỏa thuận có tính thời vụ hoặc cần triển khai khẩn cấp. Cụ thể, chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc ký kết các thỏa thuận hợp tác về tiêu thụ nông sản hoặc cung ứng vật tư nông nghiệp thiết yếu trong trường hợp cấp bách.

Theo đại biểu, cơ chế này sẽ giúp địa phương chủ động hơn khi làm việc với các tập đoàn phân phối nước ngoài, tổ chức quốc tế và đối tác cung ứng. Qua đó, hạn chế tình trạng bỏ lỡ thời điểm thu hoạch, tiêu thụ hoặc cơ hội ký kết hợp tác do phải chờ đợi nhiều bước phê duyệt.

Một kiến nghị khác là cho phép sử dụng bản dịch thô trong hồ sơ đối với những thỏa thuận áp dụng quy trình rút gọn, đi kèm cam kết chịu trách nhiệm của người đứng đầu. Bản dịch chuẩn sẽ được hoàn thiện trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày ký kết. Đề xuất này nhằm giảm thời gian xử lý hồ sơ nhưng vẫn duy trì yêu cầu về trách nhiệm pháp lý và tính chính xác của văn bản.

Đại biểu Tô Ái Vang nhấn mạnh, Luật Thỏa thuận quốc tế đối với các vùng sản xuất, nuôi trồng không nên chỉ dừng lại ở những quy định trên giấy mà cần gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân. Theo bà, đây phải là công cụ pháp lý góp phần bảo vệ thành quả lao động, nâng cao giá trị nông sản và tạo điều kiện để sản phẩm Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Giải trình sau phiên thảo luận, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung ghi nhận các kiến nghị của đại biểu nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác nông nghiệp, nhất là những chương trình phối hợp với tổ chức và đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý rằng phần lớn các trường hợp hợp tác nông nghiệp được đại biểu đề cập có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về hợp đồng, chứ không nhất thiết là thỏa thuận quốc tế theo dự thảo luật đang được Quốc hội xem xét.

Theo Bộ trưởng, việc xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không không chỉ căn cứ vào tên gọi mà cần xem xét tổng thể nội dung, hình thức và tính chất trách nhiệm pháp lý phát sinh từ văn bản đó. Đây là vấn đề cần được phân định rõ nhằm bảo đảm việc áp dụng đúng quy định pháp luật, tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật Thỏa thuận quốc tế sang những quan hệ hợp tác vốn thuộc lĩnh vực hợp đồng dân sự hoặc thương mại.

Về chủ trương phân cấp, phân quyền, Bộ trưởng cho biết việc sửa đổi luật lần này cũng hướng tới cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế và tạo điều kiện để cơ quan, địa phương mở rộng hoạt động đối ngoại, nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế.

Đối với năng lực thực hiện của chính quyền cơ sở, dự thảo đã đặt ra yêu cầu các thỏa thuận phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và năng lực của cơ quan ký kết. Đồng thời, quá trình triển khai cần có lộ trình, kế hoạch cụ thể, xác định rõ người thực hiện và nguồn lực bảo đảm.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết thêm, một số quy định chi tiết về quy trình và thủ tục sẽ tiếp tục được làm rõ trong nghị định hướng dẫn và quá trình tổ chức thực hiện. Cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự luật, bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế, vừa duy trì tính chặt chẽ trong quản lý nhà nước.

Những đề xuất tại nghị trường cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao tính linh hoạt của cơ chế pháp lý trong bối cảnh thương mại nông sản ngày càng gắn chặt với chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục cũng cần đi đôi với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bản chất pháp lý của từng loại thỏa thuận, qua đó tạo hành lang pháp lý an toàn cho địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất.