Chính sách hỗ trợ đúng hướng, tạo động lực phát triển sinh kế

Vân Sơn là xã miền núi được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Vân Sơn và Hữu Sản trước đây. Toàn xã có 8 thôn với hơn 6 nghìn nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Dao. Đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp, trồng cây ăn quả và chăn nuôi quy mô hộ gia đình. Trong điều kiện địa hình miền núi, sản xuất còn nhiều khó khăn, việc lựa chọn hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện từng hộ có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Xác định giảm nghèo là nhiệm vụ trọng tâm, Đảng ủy, UBND xã Vân Sơn tập trung triển khai các chương trình, chính sách hỗ trợ gắn với trách nhiệm của cán bộ, đảng viên tại địa bàn phụ trách. Thay vì hỗ trợ dàn trải, địa phương chú trọng rà soát hoàn cảnh, xác định nguyên nhân nghèo của từng hộ để xây dựng phương án phù hợp. Những gia đình có đất rừng được khuyến khích phát triển kinh tế lâm nghiệp, trồng cây dược liệu; hộ có điều kiện chăn nuôi được hướng dẫn phát triển đàn gia súc, gia cầm; lao động thiếu việc làm được quan tâm đào tạo nghề, chuyển đổi nghề.

Cách làm này hướng đến giải quyết những khó khăn cụ thể của từng gia đình, đồng thời khai thác tốt hơn tiềm năng, lợi thế sẵn có tại địa phương. Cùng với hỗ trợ về vốn, cây, con giống và kỹ thuật, xã chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức, từng bước khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại, khơi dậy ý chí tự lực trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo UBND xã Vân Sơn, tổng nguồn vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2025 là hơn 19 tỷ đồng. Nguồn vốn tập trung hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, chuyển đổi nghề, giải quyết khó khăn về nước sinh hoạt và đầu tư hạ tầng thiết yếu. Từ nguồn lực này, địa phương triển khai các mô hình chăn nuôi trâu, ngựa thương phẩm, đồng thời đầu tư các công trình giao thông, thủy lợi, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tổ chức sản xuất.

Bên cạnh nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, tín dụng chính sách tiếp tục là kênh hỗ trợ quan trọng, giúp các hộ có thêm điều kiện đầu tư phát triển kinh tế. Trong 9 tháng năm 2026, tổng dư nợ tín dụng chính sách trên địa bàn xã đạt 98,729 tỷ đồng, tăng 7,137 tỷ đồng so với đầu năm, với 922 hộ vay vốn. Nguồn vốn được nhiều gia đình sử dụng để đầu tư cây, con giống, mở rộng sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

Ông Nguyễn Văn Hồng, Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn cho biết, cùng với triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương quan tâm hướng dẫn người dân lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp, tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và phát huy hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ. Quan điểm của xã là tạo điều kiện để người dân có sinh kế ổn định, đồng thời khuyến khích tinh thần chủ động, tự lực vươn lên thoát nghèo.

Thay đổi cách nghĩ, nhân rộng mô hình kinh tế hiệu quả

Hiệu quả của chính sách giảm nghèo không chỉ thể hiện ở nguồn lực được đầu tư mà còn được minh chứng qua sự chuyển biến trong tư duy và cách làm của người dân. Tại Vân Sơn, nhiều gia đình đã chủ động tìm kiếm hướng sản xuất mới, tận dụng lợi thế đất đai, điều kiện tự nhiên để phát triển kinh tế. Những mô hình bước đầu phát huy hiệu quả đang mở ra thêm lựa chọn sinh kế cho đồng bào vùng cao.

Gia đình ông Nông Văn Sơn, dân tộc Tày ở thôn Sản là một trong những điển hình về tinh thần vượt khó. Gia đình có 5 nhân khẩu, nhiều năm thuộc diện hộ nghèo, cuộc sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp. Dù có đất rừng nhưng do thiếu vốn đầu tư, thu nhập không ổn định, ông Sơn luôn trăn trở tìm hướng phát triển kinh tế để cải thiện cuộc sống.

Khi được tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách, ông mạnh dạn đầu tư trồng rừng sản xuất, kết hợp nuôi ong lấy mật dưới tán rừng và trồng cây dược liệu chè hoa vàng. Thay vì chỉ dựa vào một hoạt động sản xuất, gia đình từng bước xây dựng mô hình kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi, tận dụng diện tích đất và công lao động để tạo thêm nguồn thu.

Nhờ chăm chỉ lao động, sử dụng vốn đúng mục đích, kinh tế gia đình ông Sơn từng bước ổn định. Năm 2025, gia đình đã thoát nghèo, xây dựng được ngôi nhà khang trang. Từ hoàn cảnh từng gặp nhiều khó khăn, câu chuyện của gia đình ông cho thấy khi nguồn vốn được sử dụng đúng hướng, kết hợp với quyết tâm lao động và lựa chọn sinh kế phù hợp, người dân hoàn toàn có thể từng bước cải thiện đời sống bằng chính nội lực của mình.

Cũng tại thôn Sản, anh Bế Văn Trọng, dân tộc Dao lựa chọn hướng phát triển kinh tế từ cây dược liệu dưới tán rừng. Trước đây, gia đình anh chủ yếu trồng keo, bạch đàn, phải chờ nhiều năm mới có thu nhập từ khai thác gỗ. Nhận thấy cây ba kích tím có giá trị kinh tế và phù hợp với điều kiện địa phương, anh chủ động tìm hiểu kỹ thuật, mạnh dạn đưa loại cây này vào trồng trên diện tích gần 1 ha.

Trong quá trình chăm sóc, anh ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, không dùng thuốc trừ cỏ nhằm bảo đảm chất lượng dược liệu. Đây không chỉ là lựa chọn một loại cây trồng mới mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy sản xuất, chú trọng giá trị và chất lượng sản phẩm. Đến nay, toàn xã có gần 14 ha ba kích tím, tập trung tại thôn Sản và Dần 3, mở thêm hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng.

Nếu mô hình của ông Sơn và anh Trọng khai thác lợi thế đất rừng, cây dược liệu thì câu chuyện của chị Lã Thị Lý (dân tộc Dao) lại cho thấy bước tiến mới trong việc phát triển sản vật địa phương thành sản phẩm OCOP và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Là một trong những hộ tiên phong nuôi giống gà Lục Đinh (giống gà 6 ngón đặc trưng của đồng bào Dao), chị Lý đã mạnh dạn đầu tư quy mô đàn gà mái đẻ lên tới 500 con, mỗi ngày thu khoảng 350 quả trứng. Dù việc chăm sóc giống gà đặc sản này vất vả hơn gà thường, bù lại giá trị kinh tế mang lại rất cao, sản phẩm trứng gà bán với giá 60.000 đồng/hộp 12 quả, chủ yếu dùng làm quà biếu, quà tặng.

Đặc biệt, đầu ra sản phẩm của gia đình không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Thông qua hợp tác xã và các kênh bán hàng trực tuyến, sản phẩm trứng gà Lục Đinh Vân Sơn đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và Fanpage quảng bá OCOP địa phương. Mô hình không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho gia đình chị Lý mà còn góp phần đưa nông sản vùng cao tiếp cận thị trường lớn.

Ba mô hình với những cách làm khác nhau nhưng cùng cho thấy một điểm chung: người dân đã chủ động tìm hướng phát triển kinh tế dựa trên điều kiện thực tế của gia đình và lợi thế địa phương. Từ đa dạng hóa nguồn thu, phát triển cây dược liệu đến nhân rộng sản vật OCOP đặc trưng, các mô hình đang góp phần thay đổi phương thức sản xuất, tạo thêm động lực để đồng bào vươn lên thoát nghèo.

Tạo nền tảng giảm nghèo bền vững

Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và nỗ lực của người dân, công tác giảm nghèo tại Vân Sơn đạt những kết quả tích cực. Đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm 5,11 điểm phần trăm so với năm 2024, còn 10,22%. Kết quả này tạo tiền đề để địa phương phấn đấu đến năm 2027 không còn hộ nghèo.

Tuy nhiên, hành trình giảm nghèo bền vững vẫn còn nhiều khó khăn. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 97,51% tổng nhân khẩu toàn xã; sản xuất nông, lâm nghiệp chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, trong khi thị trường tiêu thụ một số sản phẩm chưa ổn định. Địa hình đồi núi, giao thông tại một số khu vực còn hạn chế khiến chi phí vận chuyển vật tư, nông sản tăng cao. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân còn thiếu kiến thức kỹ thuật, khả năng tiếp cận thị trường; những mô hình có giá trị kinh tế cao thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài.

Trước thực tế đó, xã Vân Sơn tiếp tục tập trung nguồn lực, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giảm nghèo. Theo UBND xã, năm 2026, tổng nguồn vốn thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn là hơn 55,3 tỷ đồng, trong đó hơn 48,1 tỷ đồng là vốn giao thực hiện trong năm, còn lại là vốn từ năm 2025 chuyển sang.

Nguồn lực này được tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, thiết chế văn hóa, hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao đời sống người dân. Đáng chú ý, xã dành hơn 1,4 tỷ đồng xây dựng, nhân rộng các mô hình sinh kế, hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo điều kiện để hộ nghèo, cận nghèo có thêm cơ hội nâng cao thu nhập, từng bước vươn lên ổn định cuộc sống.

Bên cạnh việc bố trí nguồn lực sinh kế, công tác xác định đúng đối tượng thụ hưởng được xã Vân Sơn đặc biệt coi trọng. Tháng 10/2026, UBND xã Vân Sơn tổ chức hội nghị triển khai kế hoạch rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo và xác định hộ có mức sống trung bình năm 2026. Đồng chí La Hữu Hiệp, Chủ tịch UBND xã nhấn mạnh quá trình rà soát phải đi sâu nắm bắt thực tế đời sống, điều kiện sinh hoạt của từng hộ; bảo đảm công khai, minh bạch, tuyệt đối không chạy theo thành tích hay bỏ sót hộ thực sự khó khăn. Đây là căn cứ thực chất để địa phương triển khai hiệu quả các chính sách an sinh và hỗ trợ sinh kế đúng người, đúng nhu cầu.

Cùng với bố trí nguồn lực, địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải ngân các chương trình, dự án; lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện từng khu vực, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ người dân tổ chức sản xuất. Công tác tuyên truyền giảm nghèo đa chiều được triển khai theo hướng gần dân, sát thực tế, chú trọng giới thiệu những hộ thoát nghèo tiêu biểu, mô hình kinh tế hiệu quả để tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Vai trò của cán bộ thôn, người có uy tín và hội viên các đoàn thể cũng được phát huy trong vận động, hướng dẫn người dân phát triển sản xuất.

Đồng chí Nguyễn Văn Hoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Sơn cho biết, để giảm nghèo bền vững, việc hỗ trợ phải xuất phát từ hoàn cảnh, nhu cầu và khả năng của từng hộ. Gia đình thiếu vốn được tạo điều kiện tiếp cận tín dụng chính sách; hộ thiếu kiến thức được hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo nghề; hộ có đất sản xuất được tư vấn lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp. Đồng thời, xã khuyến khích các hộ sản xuất giỏi chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ những gia đình còn khó khăn cùng phát triển.

Một trong những nhiệm vụ được địa phương chú trọng là phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận của Nhân dân. Vừa qua, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Vân Sơn tổ chức hội nghị triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026, đồng thời phát động phong trào thi đua thực hiện Chương trình trên địa bàn.

Tại hội nghị, các đại biểu được quán triệt mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ và giải pháp thực hiện Chương trình năm 2026, tập trung tuyên truyền, vận động Nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, chú trọng triển khai Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”; xây dựng, nhân rộng mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc”; thực hiện tốt công tác an sinh xã hội, chuyển đổi số, giám sát và phản biện xã hội.

Theo kế hoạch, tổng kinh phí thực hiện Nội dung thành phần 08 năm 2026 trên địa bàn xã là 370 triệu đồng. Riêng Nội dung 01 về tuyên truyền, vận động phát huy vai trò chủ thể của người dân trong thực hiện Chương trình có kinh phí 140 triệu đồng. Trong đó, bố trí 30 triệu đồng tổ chức hội nghị triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2030 và phát động phong trào thi đua; 30 triệu đồng tổ chức hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội, cán bộ, đoàn viên, hội viên và Nhân dân.

Phát biểu tại hội nghị, ông Ngọc Đức Minh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Vân Sơn nhấn mạnh vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trong tuyên truyền, vận động, tập hợp các tầng lớp Nhân dân đồng thuận, tích cực tham gia thực hiện các mục tiêu của Chương trình. Ông đề nghị các tổ chức thành viên, Ban Công tác Mặt trận các thôn chủ động phối hợp với chính quyền và các bộ phận chuyên môn, đưa nội dung Chương trình đến gần hơn với người dân; phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, khơi dậy khát vọng vươn lên thoát nghèo, xây dựng khu dân cư ngày càng khang trang, văn minh.

Phong trào thi đua được phát động gắn với những việc làm cụ thể, thiết thực trong phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Qua đó, không chỉ tạo sự thống nhất trong nhận thức mà còn huy động sự chung sức, đồng lòng của cán bộ, đoàn viên, hội viên và các tầng lớp Nhân dân trong thực hiện các mục tiêu phát triển địa phương.

Từ những chính sách hỗ trợ thiết thực, sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể đến những mô hình kinh tế do người dân chủ động xây dựng, Vân Sơn đang từng bước tạo nền tảng cho giảm nghèo bền vững. Trong hành trình đó, nguồn lực hỗ trợ là điều kiện quan trọng, nhưng ý chí tự lực, tinh thần đổi mới cách nghĩ, cách làm của mỗi gia đình mới là yếu tố quyết định để nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống và hạn chế nguy cơ tái nghèo.