Bưởi đang ngày càng khẳng định vai trò là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế quan trọng cho ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long. Theo số liệu thống kê đến giữa năm 2026, tổng diện tích trồng bưởi trên địa bàn tỉnh đạt hơn 16.000 ha, đứng thứ hai trong nhóm cây ăn trái chủ lực. Trong đó, diện tích đang cho trái đạt khoảng 12.200 ha, với năng suất bình quân 14,7 tấn/ha và tổng sản lượng ước đạt 180.500 tấn mỗi năm.

Quy mô vùng nguyên liệu lớn đang tạo ra lợi thế đáng kể cho Vĩnh Long trong quá trình mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, để trái bưởi có thể chinh phục những thị trường khó tính, sản lượng lớn vẫn chưa đủ.

Các yêu cầu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, quy trình canh tác, kiểm soát dư lượng và chất lượng sản phẩm đang ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với nông sản xuất khẩu. Đến nay, tỉnh Vĩnh Long đã được cấp 233 mã số vùng trồng bưởi phục vụ xuất khẩu, với tổng diện tích khoảng 1.200 ha. Các vùng trồng này đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường như Liên minh châu Âu, New Zealand, Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Australia.

Đối với thị trường trong nước, Vĩnh Long cũng đã được cấp thêm 15 mã số vùng trồng với tổng diện tích khoảng 175 ha. Tuy nhiên, diện tích bưởi được chuẩn hóa hiện mới chiếm khoảng 8,6% tổng diện tích đang cho trái. Điều này cho thấy phần lớn vùng trồng vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống và chưa tham gia sâu vào các chuỗi liên kết có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Khoảng cách giữa vùng nguyên liệu hiện có và vùng nguyên liệu đạt chuẩn vẫn còn khá lớn. Song đây cũng được xem là dư địa quan trọng để Vĩnh Long tiếp tục nâng cao giá trị ngành hàng bưởi trong thời gian tới. Tại xã Tiên Thủy, quá trình thay đổi đang bắt đầu từ chính những vườn bưởi của người dân. Nhiều nhà vườn từng bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang sử dụng phân hữu cơ, thuốc sinh học và kiểm soát chặt chẽ hơn việc sử dụng vật tư nông nghiệp.

Ông Nguyễn Tấn Sĩ, một nhà vườn tại ấp Tiên Tây Thượng, xã Tiên Thủy, cho biết việc sản xuất bưởi phục vụ xuất khẩu buộc người nông dân phải thay đổi tư duy và phương thức canh tác. Theo ông, cây bưởi cần được chăm sóc đúng kỹ thuật nhưng phải bảo đảm yêu cầu về an toàn, đặc biệt là không để tồn dư thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép. Việc chuyển đổi sang sản xuất theo hướng xanh không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Theo ông Sĩ, hiện nay phần lớn nông dân đã ưu tiên sử dụng phân hữu cơ thay cho phân hóa học nhằm cải tạo đất và nâng cao chất lượng trái bưởi. Dù vẫn sử dụng một lượng nhất định phân NPK để kích thích ra hoa và nuôi trái, hoạt động sản xuất vẫn mang lại mức lợi nhuận tương đối ổn định.

Trong chuỗi giá trị ngành hàng bưởi, nếu người nông dân là chủ thể trực tiếp sản xuất thì hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình và duy trì liên kết. Ông Nguyễn Đình Toàn, Giám đốc HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Tiên Thủy, cho biết một trong những khó khăn lớn trước đây là người dân chưa có thói quen ghi chép nhật ký canh tác.

Để khắc phục tình trạng này, hợp tác xã đã tổ chức nhiều hội thảo, lớp tập huấn và hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình sản xuất theo yêu cầu của vùng trồng xuất khẩu. Việc ghi chép đầy đủ nhật ký canh tác và tuân thủ thời gian cách ly khi sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được xem là yếu tố quan trọng nhằm duy trì chất lượng sản phẩm và bảo đảm chuỗi liên kết không bị đứt gãy.

Nhờ kiên trì thay đổi phương thức sản xuất và tăng cường liên kết, số lượng xã viên của hợp tác xã đã tăng từ 20 lên 53 thành viên, trong khi thu nhập của người dân cũng được cải thiện. Điều này cho thấy khi nông dân tham gia vào chuỗi liên kết, tuân thủ quy trình và sản xuất theo yêu cầu của thị trường, giá trị của trái bưởi có thể được nâng lên rõ rệt.

Ở khâu tiêu thụ, doanh nghiệp cũng đang nhìn thấy nhiều dư địa phát triển đối với bưởi Vĩnh Long. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, đánh giá bưởi da xanh Việt Nam đang có nhiều cơ hội tại các thị trường xuất khẩu, trong đó Australia được xem là thị trường có tiềm năng lớn.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, thị trường Australia đang đón nhận bưởi da xanh Việt Nam khá tích cực. Hiện doanh nghiệp xuất khẩu khoảng 4-5 container bưởi mỗi tuần sang thị trường này, với mức giá tương đối ổn định. Ông Tùng nhận định trái bưởi có thể gia nhập nhóm nông sản tỷ đô trong vòng 1-2 năm tới, đặc biệt nếu thị trường Trung Quốc được mở cửa hoàn toàn.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thực tế, ngành hàng bưởi vẫn phải giải quyết nhiều bài toán, trong đó logistics được xem là một trong những điểm nghẽn quan trọng. Theo doanh nghiệp, hạ tầng giao thông tại một số khu vực nông thôn chưa đồng bộ, khiến chi phí vận chuyển và logistics tăng cao, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của nông sản.

Để đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp, chính quyền địa phương đang tập trung xây dựng, quản lý và mở rộng mã số vùng trồng. Ông Nguyễn Văn Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Thủy, cho biết từ tháng 7/2025 đến nay, địa phương đã phối hợp với doanh nghiệp xây dựng được 11 mã số vùng trồng bưởi.

Việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và ổn định đầu ra mà còn thúc đẩy người dân thay đổi tập quán sản xuất theo hướng an toàn và bền vững. Theo ông Nguyễn Văn Nghĩa, trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn hỗ trợ người dân đăng ký mới, đồng thời duy trì các điều kiện cần thiết sau khi vùng trồng được cấp mã số.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng sẽ được tăng cường nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận hoặc sử dụng mã số vùng trồng không đúng mục đích, qua đó bảo vệ uy tín và thương hiệu bưởi của địa phương. Với hơn 16.000 ha vùng trồng và hàng trăm mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, bưởi da xanh Vĩnh Long đang sở hữu nền tảng đáng kể để mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, để tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu tỷ đô, Vĩnh Long cần tiếp tục mở rộng diện tích vùng trồng đạt chuẩn, nâng cao chất lượng nguyên liệu, thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Cùng với đó, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông và logistics sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí, ổn định đầu ra và nâng cao sức cạnh tranh cho trái bưởi trên thị trường quốc tế. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, sản xuất chuyển mạnh theo hướng xanh và chuỗi cung ứng được hoàn thiện, bưởi Vĩnh Long có thêm cơ sở để mở rộng thị trường, nâng giá trị xuất khẩu và tiến gần hơn tới mục tiêu gia nhập nhóm nông sản tỷ đô của Việt Nam.