Dưới tác động của các cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran, dòng chảy dược phẩm thiết yếu từ các trung tâm sản xuất lớn đến khu vực vùng Vịnh và thị trường toàn cầu đang đối mặt với thử thách chưa từng có.

Nút thắt logistics: Hàng không tê liệt, hàng hải đóng băng

Hệ thống logistics y tế toàn cầu đang phải đối phó với tình trạng "tê liệt kép" ở cả hai phương thức vận tải chủ đạo:

Đường hàng không: Các cuộc tập kích đã buộc hàng loạt "cửa ngõ" trung chuyển khổng lồ như Dubai, Abu Dhabi và Doha phải ngừng hoạt động. Theo Giáo sư Wouter Dewulf từ trường Quản lý Antwerp (Bỉ), hơn 20% khối lượng hàng hóa hàng không toàn cầu – phương thức chính để chở vaccine và thuốc cấp cứu – đang đối diện rủi ro đứt gãy.

Đường biển: Tuyến hàng hải then chốt qua eo biển Hormuz đã bị phong tỏa, khiến việc vận chuyển bằng tàu biển trở nên bất khả thi do thời gian kéo dài và rủi ro an ninh gia tăng.

Để duy trì nguồn cung, các doanh nghiệp logistics và hãng dược phương Tây đang chật vật tìm lộ trình vòng. Hàng hóa hiện được chuyển hướng đến các sân bay tại Jeddah, Riyadh (Arab Saudi), Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) hoặc Oman, sau đó tiếp tục hành trình bằng xe tải. Tuy nhiên, giải pháp định tuyến lại này ngốn thêm nhiều thời gian, đẩy chi phí nhiên liệu lên cao và đòi hỏi lượng lớn đá khô để duy trì nhiệt độ tiêu chuẩn. Việc thiết lập các "hành lang chuỗi lạnh" thay thế bằng đường bộ không thể thực hiện chỉ trong một sớm một chiều.

Báo động đỏ cho nhóm thuốc bảo quản lạnh và điều trị ung thư

Điểm nghẽn logistics đang đe dọa trực tiếp đến tính mạng của nhiều bệnh nhân, đặc biệt là những người phụ thuộc vào các liệu pháp điều trị đắt tiền có hạn sử dụng ngắn.

Theo chuyên gia Prashant Yadav từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), lượng dự trữ các loại thuốc nhạy cảm với nhiệt độ thường chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 3 tháng. Đáng lo ngại nhất là các loại thuốc điều trị ung thư (như thuốc kháng thể đơn dòng). Nếu việc cung ứng chậm trễ và nhiệt độ bảo quản không được đảm bảo tuyệt đối, bệnh nhân ung thư có thể phải bắt đầu lại toàn bộ liệu trình, hoặc chấp nhận rủi ro bệnh tình diễn biến theo chiều hướng xấu.

Bên cạnh đó, giới chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn không được giải quyết, các nhà thuốc có thể bộc lộ rõ tình trạng khan hiếm thuốc tiểu đường, huyết áp, kháng sinh và vật tư y tế chỉ trong vòng 4 đến 6 tuần tới.

Hiệu ứng domino: Từ nguyên liệu thô đến vật tư phụ trợ

Cuộc chiến không chỉ làm gián đoạn thành phẩm mà còn bóp nghẹt các mắt xích ở sâu hơn trong chuỗi cung ứng sản xuất:

Thiếu hụt vật tư phụ trợ: Chuyên gia David Weeks từ Moody’s nhấn mạnh rằng rủi ro thiếu hụt đôi khi nằm ở những chi tiết rất nhỏ gọn nhưng thiết yếu, chẳng hạn như chiếc nút cao su trên lọ thuốc để rút dược chất, hoặc các loại nhựa chuyên dụng làm túi truyền dịch.

Đứt gãy nguồn nguyên liệu nền tảng: Chuỗi cung ứng dược phẩm có tính liên kết toàn cầu rất chặt chẽ. Điển hình, Mỹ phụ thuộc vào Ấn Độ tới 47% lượng thuốc gốc. Trong khi đó, Ấn Độ lại cần eo biển Hormuz để nhập khẩu 40% dầu thô – nguồn nguyên liệu hóa dầu nền tảng để sản xuất các loại thuốc phổ biến như giảm đau Acetaminophen. Ông Rohit Tripathi, Phó Chủ tịch RELEX Solutions, phân tích rằng dù không mua thuốc trực tiếp từ vùng Vịnh, các thị trường lớn vẫn chịu tác động nặng nề ở điểm cuối chuỗi cung ứng.

Khi chi phí vận tải hàng không từ Ấn Độ tăng vọt từ 200 - 350%, các hãng dược phẩm và nhà phân phối đang phải gồng mình chịu trận. Với mức dự trữ đệm trung bình chỉ từ 30 đến 60 ngày, việc giữ nguyên giá bán sản phẩm trong thời gian tới là một thách thức lớn đối với bài toán tài chính của các doanh nghiệp.

Trước tình hình này, một số quốc gia đã bắt đầu có động thái phòng vệ. Tại Anh, Hiệp hội Dược phẩm Độc lập (IPA) đã kêu gọi chính phủ cấm xuất khẩu và đầu cơ 150 loại thuốc khan hiếm nhất, đồng thời Bộ Y tế Anh cũng đang lên phương án rót vốn vào sản xuất nội địa và chuẩn bị quy trình sử dụng thuốc thay thế. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp dược phẩm đã phải lập các nhóm chuyên trách nội bộ để phân loại và ưu tiên các lô hàng thiết yếu nhằm cứu vãn tình hình.