Nhập siêu tăng kỷ lục và áp lực cạnh tranh tại nội địa

Theo số liệu mới nhất của Cục Hải quan, nhập khẩu rau quả từ Mỹ vào Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2025. Từ mức khiêm tốn 85 triệu USD vào năm 2016, kim ngạch đã tăng hơn 10 lần, vượt mốc 900 triệu USD vào năm 2025. Riêng trong năm qua, giá trị nhập khẩu đã tăng vọt gần 67% so với năm 2024. Đà bùng nổ này bắt đầu rõ nét từ quý II năm 2025, khi thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng giảm sâu, thậm chí về mức 0% từ tháng 4 năm 2025, qua đó giúp giá bán hàng Mỹ trở nên cạnh tranh hơn đáng kể tại thị trường Việt Nam.

Các mặt hàng như táo, nho, cherry, việt quất, khoai tây, hạnh nhân và cam của Mỹ ngày càng phổ biến nhờ chất lượng đồng đều cùng thương hiệu uy tín. Điều này không chỉ làm gia tăng áp lực cạnh tranh với rau quả nhập khẩu từ các thị trường khác mà còn tác động trực tiếp đến các sản phẩm trong nước. Bên cạnh lợi thế về thuế, người tiêu dùng Việt Nam vốn có mức độ tin tưởng cao đối với hàng hóa có xuất xứ từ Mỹ, đặc biệt ở phân khúc thực phẩm cao cấp. Các hiệp hội ngành hàng Mỹ cũng coi Việt Nam là thị trường trọng điểm tại châu Á, vì vậy liên tục đẩy mạnh hoạt động quảng bá từ hệ thống siêu thị cho tới các kênh thương mại điện tử.

Hệ quả là Việt Nam tiếp tục rơi vào tình trạng nhập siêu rau quả từ Mỹ trong suốt một thập kỷ qua. Nếu giai đoạn 2016–2017 mức chênh lệch còn khá nhỏ, với con số ban đầu chỉ 0,7 triệu USD, thì từ năm 2018 đến nay khoảng cách này ngày càng bị nới rộng. Năm 2025 ghi nhận mức nhập siêu kỷ lục gần 354 triệu USD, cao nhất trong vòng 10 năm qua. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Mỹ năm 2025 đạt khoảng 546–547 triệu USD. Dù vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, kết quả này chưa đủ để bù đắp tốc độ nhập khẩu đang gia tăng quá nhanh từ phía đối tác.

Tại thị trường Mỹ, dù nằm trong nhóm 13 quốc gia cung ứng lớn, thị phần của Việt Nam vẫn khá khiêm tốn khi chỉ chiếm khoảng 1,49% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hơn 46 tỷ USD của nước này. Việt Nam hiện xếp sau khá xa so với các nguồn cung chủ lực như Mexico với khoảng 20 tỷ USD hay Canada với khoảng 8 tỷ USD. Ngay cả khi so sánh với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Trung Quốc, vị thế của rau quả Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể về giá trị kim ngạch. Giới chuyên môn dự báo, kim ngạch nhập khẩu rau quả từ Mỹ vào Việt Nam có thể sớm vượt mốc 1 tỷ USD ngay trong năm 2026.

Chuẩn hóa sản xuất và tận dụng dư địa từ hàng chế biến

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định rằng, việc xuất khẩu sang Mỹ tăng hơn 50% trong năm 2025 là một nỗ lực lớn, qua đó tạo đà hướng tới mục tiêu đạt 1 tỷ USD vào năm 2026. Theo ông Nguyên, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất nhiều khi danh mục trái cây được phép xuất khẩu chính ngạch đã mở rộng sang dừa, bên cạnh các mặt hàng như bưởi, xoài, thanh long, nhãn, vải, vú sữa và chôm chôm. Những kết quả hiện nay được xem là bàn đạp quan trọng để hướng tới mục tiêu đưa rau quả Việt Nam lọt vào nhóm 10 nguồn cung chính tại thị trường Mỹ trong tương lai gần.

Cũng theo phân tích của ông Đặng Phúc Nguyên, xu hướng tiêu dùng tại Mỹ đang dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm nhiệt đới, chế biến sâu và tốt cho sức khỏe như trái cây đông lạnh, sấy khô hoặc nước ép. Trong đó, các mặt hàng như dừa, bưởi và sầu riêng của Việt Nam ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng. Tuy nhiên, ông Nguyên cũng cảnh báo rằng kể từ ngày 1/1/2026, các quy định về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm sẽ được siết chặt hơn. Mỹ sẽ tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đòi hỏi việc quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phải được thực hiện một cách nghiêm túc, chặt chẽ.

Để giải quyết bài toán cạnh tranh, các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực lớn về chi phí logistics do khoảng cách địa lý xa. Điều này khiến sản phẩm Việt Nam khó cạnh tranh về giá so với các đối thủ nằm gần thị trường Mỹ như Mexico hay Peru. Vì vậy, bên cạnh việc đàm phán mở rộng danh mục hàng hóa, yêu cầu quan trọng đặt ra là phải gia tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu nhằm kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị gia tăng. Việc tập trung vào những nhóm hàng đang có xu hướng tăng trưởng mạnh tại Mỹ sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước mở rộng và chiếm lĩnh thêm thị phần trong những năm tới.

Đồng thời, các yêu cầu mới về sản xuất xanh, giảm phát thải carbon và trách nhiệm xã hội đang dần trở thành những tiêu chuẩn mang tính bắt buộc tại thị trường Mỹ. Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam buộc phải thay đổi toàn diện, từ tư duy sản xuất cho tới quy trình đóng gói, nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe này. Việc quản lý lỏng lẻo mã số vùng trồng có thể dẫn đến nguy cơ bị cảnh báo hoặc thậm chí bị tạm dừng nhập khẩu, gây thiệt hại lớn cho toàn ngành. Chỉ khi đảm bảo được tính minh bạch và an toàn ở mức cao nhất, rau quả Việt Nam mới có thể tự tin cạnh tranh một cách sòng phẳng và bền vững tại thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới.