Trên mạng xã hội Truth Social ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận vừa đạt được với người đồng cấp Nga Vladimir Putin. Chi tiết thỏa thuận cho thấy Nga sẽ đưa ra thị trường thế giới hơn 4 triệu tấn dầu diesel. Lộ trình bắt đầu bằng đợt giao ngay 300.000 tấn, tiếp tục nâng lên 500.000 thùng vào tháng 11 và chạm mốc 1 triệu thùng sau đó. Nếu công suất tại các nhà máy trong nước cho phép, Moskva có thể bổ sung thêm khoảng 3 triệu thùng.

Phía Điện Kremlin nhanh chóng xác nhận thiện chí phân phối dầu mỏ cùng các chế phẩm liên quan tới Mỹ cũng như thị trường toàn cầu. Trả lời hãng thông tấn TASS, Phó thủ tướng Nga Alexander Novak tuyên bố nước này lập tức gỡ bỏ hạn chế xuất khẩu sớm hơn dự kiến và sẵn sàng giao hàng cho Mỹ ngay trong tháng, đồng thời bảo đảm sức mua nội địa không bị ảnh hưởng.

Động thái trên được củng cố bởi quyết định từ Bộ Tài chính Mỹ khi tạm thời đình chỉ các biện pháp trừng phạt nhắm vào diesel Nga tới tháng 4/2027. Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Washington vốn đã ngừng toàn bộ hoạt động nhập khẩu dầu khí từ Nga kể từ thời điểm xung đột Ukraine nổ ra vào năm 2022. 

Thị trường phản ứng tức thì trước tin tức này. Giá diesel tại Mỹ đã giảm ngay 5%, lùi về mức 4,64 USD mỗi gallon, tương đương 1,23 USD mỗi lít.

Việc giá nhiên liệu hạ nhiệt diễn ra trong bối cảnh người đứng đầu Nhà Trắng chịu áp lực nặng nề trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng tới. Dù vậy, ông Trump có rất ít quân bài trong tay khi hạ tầng lọc dầu quốc tế liên tục hư hại vì chiến sự. Tính từ cuối tháng 2 khi bất ổn tại Trung Đông bùng phát, giá diesel tại xứ cờ hoa đã tăng vọt 70%.

Trước đó, các giải pháp quyết liệt của chính quyền Mỹ gần như chưa tạo được chuyển biến rõ nét. Washington từng thúc ép các nước đồng minh xuất kho dự trữ khẩn cấp và cho phép phương tiện giao thông sử dụng diesel nhuộm vốn dành cho máy móc nông nghiệp. Kế hoạch cấm xuất khẩu diesel cũng từng được đưa lên bàn cân hồi tháng trước, nhưng nhanh chóng bị hủy bỏ sau khi giới lãnh đạo ngành lọc dầu cảnh báo rủi ro đẩy giá nhiên liệu lên cao hơn.

Cuộc khủng hoảng năng lượng vốn leo thang do tác động kép từ xung đột. Nguồn cung bị bóp nghẹt khi các cơ sở lọc dầu ở Trung Đông bị tấn công bởi Iran và lực lượng Houthi. Cùng lúc đó, Ukraine liên tiếp không kích hạ tầng dầu khí của Nga, khiến sản lượng diesel nước này sụt giảm 30% theo ghi nhận của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Để tự vệ cho nhu cầu trong nước, Nga - một trong những cường quốc xuất khẩu diesel - đã buộc phải đóng cửa xuất khẩu từ tháng 7.

Dù thị trường vừa đón nhận tín hiệu tích cực, phần đông giới phân tích vẫn bày tỏ hoài nghi về độ bền vững của thỏa thuận. Nhiều ý kiến chỉ ra rằng tổng lượng nhiên liệu lưu thông trên toàn cầu gần như không có sự chuyển dịch mang tính bản chất.

Nhà phân tích Rory Johnston từ CommodityContext.com lưu ý trên mạng xã hội X rằng hiệu quả của bước đi này khó có thể thổi phồng, bởi mức xuất khẩu trước thời điểm các nhà máy của Nga bị phá hủy vốn đã vượt xa con số cam kết hiện tại. Đại diện Wood Mackenzie, ông Jim Mitchell, cũng nhìn nhận đây chỉ là nguồn cung phụ trợ mang tính giảm tải tạm thời cho một thị trường đang quá căng thẳng, thay vì một phương án giải quyết triệt để.

Dưới góc độ dòng chảy thương mại, chuyên gia Michael Lynch thuộc tổ chức Energy Policy Research Foundation so sánh thỏa thuận này không khác gì việc sắp đặt lại trật tự ghế trên boong tàu. Theo ông, nếu nguồn hàng từ Nga chuyển hướng sang Mỹ, các đối tác quen thuộc của Moskva sẽ mất đi nguồn cung sẵn có và buộc phải tranh mua ở những thị trường khác, khiến mặt bằng giá chung quay trở lại điểm xuất phát.

Ở chiều ngược lại, thỏa thuận dường như mang lại thế cờ thuận lợi hơn cho Điện Kremlin. Chiến lược gia năng lượng Clayton Seigle từ Trung tâm Quốc tế học và Chiến lược (CSIS) nhận định tác động hạ giá là không nhiều, nhưng lại mở ra lợi ích đáng kể cho phía Nga. Bước đi này giúp Moskva giải phóng hết lượng tồn kho diesel mùa hè để kịp thời chuyển dịch sang dòng diesel mùa đông nặng hơn và dầu Bắc Cực cho những tháng tới.

Bên cạnh đó, việc duy trì nguồn cung ổn định vẫn đối mặt với nhiều biến số khó lường. Nhà phân tích Gregory Brew tại Eurasia Group cảnh báo thỏa thuận chỉ là giải pháp tình thế ngắn hạn. Chuyên gia này cũng hoài nghi về khả năng Moskva mong muốn đối phương ngừng tập kích các cơ sở chế biến dầu để đổi lấy việc mở lại van xuất khẩu, bởi viễn cảnh Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chấp nhận nhượng bộ là điều rất khó xảy ra.