Tổng thống Donald Trump thông báo đang phối hợp cùng người đồng cấp Nga Vladimir Putin nhằm đưa nguồn cung dầu diesel từ xứ bạch dương trở lại thị trường toàn cầu. Động thái này đánh dấu sự thay đổi chính sách lớn khi Bộ Tài chính Mỹ chính thức ban hành văn bản miễn trừ trừng phạt đối với nguồn nhiên liệu từng bị cấm vận của Moscow. 

Theo kế hoạch được ông Trump công bố tại Nhà Trắng, các chuyến hàng đầu tiên sẽ bắt đầu cập cảng ngay trong tháng này với quy mô ban đầu khoảng 13,5 triệu thùng. Phía Điện Kremlin nhanh chóng phát đi thông cáo dẫn lời Tổng thống Vladimir Putin khẳng định Moscow sẵn sàng cung cấp dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ cho cả thị trường Mỹ lẫn thế giới.

Trước các phóng viên, người đứng đầu Nhà Trắng gửi lời cảm ơn trực tiếp tới nhà lãnh đạo Nga, nhấn mạnh đây là khối lượng dầu khổng lồ đang đổ vào nước Mỹ và đúng loại nhiên liệu diesel mà Washington đang ráo riết tìm kiếm.

Dầu diesel, mặt hàng được xem là xương sống của nền kinh tế thế giới, đang rơi vào tình trạng khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng, đẩy giá bán lẻ tại các trạm bơm lên mức kỷ lục và làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát. Giá bán lẻ diesel tại Mỹ ghi nhận ở mức 6,28 USD/gallon vào ngày thứ Năm, dù đã hạ nhiệt so với đỉnh kỷ lục trên 6,50 USD hồi tháng 9 nhưng vẫn tạo gánh nặng chi phí khổng lồ cho giới nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải.

Sau thông báo của Nhà Trắng, giá hợp đồng tương lai dầu diesel tại Mỹ lập tức hạ nhiệt xuống quanh mức 4,66 USD/gallon, song con số này vẫn nằm ở ngưỡng cao kỷ lục nếu xét theo yếu tố mùa vụ.

Chi tiết về lộ trình bàn giao, ông Trump cho biết lượng hàng giải phóng ban đầu sẽ gồm 2,25 triệu thùng trong tháng 10, tiếp tục với 3,75 triệu thùng vào tháng 11 và 7,5 triệu thùng ngay sau đó. Phó Thủ tướng phụ trách năng lượng của Nga, ông Alexander Novak, xác nhận Moscow sẵn sàng đáp ứng khối lượng trên, trong đó mốc 7,5 triệu thùng sẽ được giao vào tháng 12. Ngoài ra, tùy thuộc vào tình trạng các nhà máy lọc dầu, ông Trump tiết lộ phía Nga có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn dầu diesel (tương đương khoảng 22,5 triệu thùng) trong một thời gian ngắn kế tiếp.

Quyết định mở cửa cho dòng nhiên liệu Nga diễn ra trong bối cảnh nội bộ nước Nga vừa trải qua chuỗi ngày áp lệnh cấm xuất khẩu diesel từ tháng 7, hệ quả từ các đòn tập kích liên tiếp bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine vào hạ tầng lọc dầu. Theo hãng thông tấn Tass dẫn lời ông Novak, Nga đang tiến hành dỡ bỏ các rào cản xuất khẩu diesel ngay lập tức và trước kế hoạch ban đầu, bất chấp các cuộc không kích từ phía Ukraine vẫn diễn ra gần đây.

Quyết định của chính quyền Trump lập tức vấp phải phản ứng giận dữ từ Kiev. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cảnh báo trên mạng xã hội X rằng việc cho phép Nga bán sản phẩm dầu mỏ chẳng khác nào hành động đầu tư kéo dài chiến sự. Ông Zelenskyy cho rằng các đợt tập kích của Nga vào cơ sở hạ tầng dân sự, trường học và bệnh viện đang gây ra tình trạng mất điện diện rộng tại Kiev và khiến nhiều người thiệt mạng, do đó mọi nhượng bộ với Điện Kremlin sẽ chỉ đem lại thêm đau thương.

Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định nước này sẽ không nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga nếu Moscow ngừng tàn phá hạ tầng năng lượng Ukraine, đồng thời kêu gọi Washington vận dụng vị thế để thúc đẩy thỏa hiệp tương tự. Dẫu vậy, khi được nhắc về phản ứng từ phía Kiev, ông Trump chỉ ngắn gọn khẳng định Mỹ là một đối tác mạnh mẽ và ưu tiên hàng đầu hiện nay là giải quyết cơn khát dầu diesel của thế giới.

Tại chính trường Washington, Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer kịch liệt công kích người đứng đầu Nhà Trắng, cho rằng ông Trump đang thỏa hiệp chỉ để cứu vãn vận mệnh chính trị trước sức ép của giá nhiên liệu tăng vọt.

Về phía giới quan sát, các chuyên gia năng lượng tỏ ra hoài nghi về tính hiệu quả của thỏa thuận này. Ông Ryan McKay, chiến lược gia hàng hóa cấp cao tại TD Securities, nhận định mối lo lớn nhất nằm ở việc các nhà máy lọc dầu của Nga có đủ năng lực vận hành để đáp ứng các mốc sản lượng cam kết hay không sau các đợt tấn công từ Ukraine. Chuyên gia này lưu ý đợt bàn giao đầu tiên khoảng 2,5 triệu thùng trong tháng 10 chỉ tương đương khoảng 10% lượng xuất khẩu hàng tháng của Nga trước đây, nên tác động lên giá thực tế sẽ rất hạn chế. Bà Rebecca Babin từ CIBC Private Wealth Group cũng nhận xét thông tin này có thể tác động tâm lý giúp hạ nhiệt giá tức thì, nhưng lượng hàng thực tế đưa ra thị trường đối mặt nguy cơ quá ít và quá muộn.

Nước cờ của ông Trump được tính toán trong thời điểm nhạy cảm khi cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 đang cận kề, nơi chi phí sinh hoạt và giá năng lượng là những yếu tố định đoạt lá phiếu của cử tri. Các khảo sát cho thấy tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Mỹ đang ở mức thấp kỷ lục, phần lớn bắt nguồn từ sự bất mãn của công chúng với cách điều hành kinh tế và cuộc xung đột kéo dài tại Iran vốn đang làm nghẽn dòng chảy năng lượng qua Eo biển Hormuz. Đầu tuần này, ông Trump đã tuyên bố tạm dừng các đợt không kích vào Iran cho đến sau cuộc bầu cử sau các cuộc trao đổi với Tehran.

Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Washington đã ngừng hoàn toàn việc nhập khẩu dầu diesel từ Moscow kể từ tháng 3/2022. Hiện các lệnh trừng phạt quốc tế khác áp lên nguồn cung năng lượng Nga vẫn được duy trì, trong khi tuyến đường biển của nhiên liệu Nga thời gian qua chủ yếu hướng đến thị trường châu Á, châu Phi, Brazil và một số quốc gia châu Âu ngoài EU.

Ông Trump không đề cập liệu hai bên có thảo luận về tiến trình hòa đàm cho cuộc chiến tại Ukraine hay vụ việc một nhân viên phòng thí nghiệm tại Siberia tử vong gây xôn xao dư luận gần đây hay không. Cùng ngày, các nhà đàm phán Ukraine dự kiến có cuộc gặp với các phái viên Mỹ là Jared Kushner và Steve Witkoff để tiếp tục các thảo luận song phương.