Sau hơn một thập kỷ phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử Việt Nam đã trở thành một trong những lĩnh vực năng động nhất của nền kinh tế số. Với sự tham gia của hàng triệu cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp, thị trường này không chỉ mở rộng nhanh về quy mô mà còn tác động sâu rộng tới sản xuất, tiêu dùng và phân phối hàng hóa.

Tuy nhiên, sự bùng nổ cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, thất thu thuế, quảng cáo sai sự thật hay lộ lọt dữ liệu cá nhân ngày càng phức tạp. Không ít người tiêu dùng gặp khó khăn khi khiếu nại, hoàn trả sản phẩm hoặc xác minh thông tin người bán sau khi phát sinh tranh chấp.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành Luật Thương mại điện tử (sửa đổi) được xem là bước đi cần thiết nhằm thiết lập lại trật tự thị trường, hướng tới một hệ sinh thái kinh doanh trực tuyến minh bạch, công bằng và an toàn hơn.

Đáng chú ý, ông Hoàng Ninh cho biết, luật được xây dựng theo hướng vừa thúc đẩy phát triển kinh tế số, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Một trong những điểm mới quan trọng là xác lập khung pháp lý rõ ràng cho các mô hình nền tảng thương mại điện tử, bao gồm nền tảng trực tiếp, trung gian, mạng xã hội có hoạt động thương mại và các nền tảng tích hợp.

Luật cũng lần đầu bổ sung quy định đối với các hình thức kinh doanh mới như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Theo đó, nền tảng phải xác thực danh tính người livestream, lưu trữ dữ liệu và tiếp nhận khiếu nại; đồng thời người bán không được cung cấp thông tin sai lệch về sản phẩm.

Đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, các nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam sẽ phải có đại diện hoặc thực hiện ký quỹ nhằm bảo đảm trách nhiệm với người tiêu dùng cũng như nghĩa vụ tài chính. Quy định này được kỳ vọng giúp tăng cường quản lý và tạo sân chơi công bằng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Bình Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, nhận định các quy định mới mang tính bao quát, phù hợp với xu hướng toàn cầu và các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia. Theo ông, việc xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các bên sẽ nâng cao tính pháp lý cho giao dịch điện tử và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của các chủ thể.

Ở phía người tiêu dùng, bà Nguyễn Thu Hương (phường Bồ Đề, Hà Nội) cho rằng mua sắm trực tuyến đã trở thành thói quen hằng ngày, song vẫn tồn tại nhiều lo ngại về chất lượng hàng hóa và bảo mật thông tin cá nhân. Theo bà, nếu luật mới giúp xác minh rõ người bán, tăng trách nhiệm của sàn và bảo vệ dữ liệu tốt hơn, người tiêu dùng sẽ yên tâm hơn khi giao dịch online.

Siết trách nhiệm nền tảng, tăng công cụ quản lý

Song song với việc ban hành luật, Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai các văn bản hướng dẫn thi hành nhằm đưa quy định vào thực tế. Theo Quyết định 776/QĐ-TTg ngày 29-4-2026, Bộ Công Thương được giao chủ trì công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện.

Hiện Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử. Dự thảo gồm 9 chương, 54 điều, tập trung vào quản lý nền tảng, trách nhiệm các chủ thể và hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài.

Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu các nền tảng phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, các sàn cần xây dựng bộ từ khóa để lọc và ngăn chặn sản phẩm, dịch vụ vi phạm trước khi hiển thị tới người dùng.

Dự thảo cũng yêu cầu minh bạch cơ chế thuật toán hiển thị sản phẩm, cho phép người dùng kiểm soát dữ liệu cá nhân và tăng cường cảnh báo đối với các hàng hóa có nguy cơ gây mất an toàn.

Đặc biệt, nhiều trách nhiệm mới được đặt ra với các sàn thương mại điện tử như: kiểm duyệt thông tin hàng hóa trước khi đăng tải; xác thực người bán, nhất là người bán nước ngoài; công khai thông tin định danh; lưu trữ dữ liệu giao dịch và hợp đồng điện tử trong thời gian dài hơn.

Đối với các nền tảng nước ngoài, cơ chế ký quỹ tại ngân hàng ở Việt Nam được đề xuất nhằm bảo đảm nghĩa vụ thuế, bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện các quyết định xử lý vi phạm khi cần thiết.