Trong ngày đầu kỳ nghỉ lễ năm nay, bà Nguyễn Thị Hồng Mai (phường Hoàng Mai, Hà Nội) cùng gia đình có mặt từ sớm tại núi Nghĩa Lĩnh, thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng để dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng.

Chia sẻ về hành trình quen thuộc này, bà Mai nhắc lại câu ca: “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ tổ mùng 10 tháng 3”, như một lời nhắc nhở mỗi người con đất Việt luôn hướng về tổ tiên, cội nguồn. Với gia đình bà, việc trở về Đền Hùng mỗi năm không chỉ là nghi lễ, mà còn là cách để con cháu hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc và gắn kết các thế hệ trong gia đình.

Từ thực tế ấy có thể thấy, Giỗ Tổ Hùng Vương không còn là một nghi thức mang tính hình thức, mà đã trở thành một nhu cầu tinh thần tự thân của nhiều người Việt – nơi mỗi cá nhân tìm thấy sự kết nối với cội nguồn của mình.

Tín ngưỡng cội nguồn – sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại

Từ lâu, ngày Giỗ Tổ đã trở thành một tín ngưỡng dân gian in sâu trong tiềm thức người Việt, giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần cộng đồng.

Theo GS Nguyễn Chí Bền, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là bản sắc văn hóa, biểu tượng kết nối giữa quá khứ với hiện tại, đồng thời thể hiện tinh thần đại đoàn kết và truyền thống biết ơn tổ tiên.

Với những giá trị đó, ngày 6-12-2012, UNESCO đã ghi danh “Thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào, mà còn cho thấy câu chuyện về cội nguồn dân tộc Việt đã vượt ra khỏi phạm vi quốc gia, trở thành giá trị được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, tín ngưỡng này không gói gọn trong một không gian, mà là hệ thống thực hành văn hóa rộng lớn, hiện diện từ Bắc vào Nam, thậm chí trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Ở góc nhìn hiện đại, điều này cho thấy một đặc điểm đặc biệt: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không “đứng yên” trong quá khứ, mà đang sống cùng đời sống hôm nay, thích nghi và lan tỏa theo từng cộng đồng.

Giữ gìn và phát huy giá trị trong bối cảnh phát triển mới

Theo TS Nguyễn Viết Chức, giá trị cốt lõi của tín ngưỡng nằm ở khả năng tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại, trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết dân tộc khi người Việt, dù ở đâu, vẫn hướng về tổ tiên.

Trong bối cảnh phát triển mới, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cũng đứng trước những yêu cầu mới. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết, định hướng phát triển hiện nay xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực phát triển.

Không gian văn hóa Đền Hùng vì thế không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn có tiềm năng trở thành trung tâm kết nối các giá trị văn hóa – du lịch của vùng. Việc mở rộng không gian phát triển tại Phú Thọ tạo điều kiện liên kết các di sản văn hóa đa dạng, từ thời đại Hùng Vương đến các cộng đồng Mường, Dao, Tày…

Theo ông, nếu được tổ chức và khai thác hợp lý, những giá trị này có thể hình thành một hệ sinh thái văn hóa – du lịch đặc sắc, vừa tôn vinh cội nguồn, vừa mở ra cơ hội phát triển.

Năm 2026 đánh dấu một giai đoạn đặc biệt khi lễ hội được tổ chức sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp, hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Nguyễn Huy Ngọc, quy mô lễ hội năm nay được mở rộng, nội dung phong phú hơn, cách thức tổ chức linh hoạt hơn.

Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa – Du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026 diễn ra từ ngày 17 đến 26-4 (tức từ mùng 1 đến 10 tháng 3 âm lịch), với phần lễ được tổ chức trang nghiêm cùng nhiều nghi thức truyền thống như dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, giỗ Đức Quốc tổ Lạc Long Quân, dâng hương Tổ Mẫu Âu Cơ.

Đáng chú ý, theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ Nguyễn Thị Hồng Thúy, lễ hội năm nay có nhiều đổi mới khi ứng dụng công nghệ số trong công tác tổ chức, bảo đảm an toàn, an ninh và kiểm định chất lượng sản phẩm. Đồng thời, các chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh được lồng ghép, góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc.

Từ những chuyển động này, có thể thấy một hướng đi rõ ràng: gìn giữ di sản không chỉ là bảo tồn nguyên trạng, mà còn là làm cho di sản “sống” trong đời sống đương đại – nơi truyền thống và hiện đại cùng song hành.