Tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tạo ra bốn bước chuyển chiến lược nhằm xây dựng nền kinh tế phát triển bền vững. Một trong những định hướng cốt lõi là chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ sang nền kinh tế vận hành trên nền tảng tri thức, công nghệ, dữ liệu và con người.

Theo định hướng này, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải thực sự trở thành động lực tạo ra năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Đồng thời, cần phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước, thúc đẩy kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế và gắn thu hút đầu tư nước ngoài với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh.

Trao đổi với phóng viên, GS.TS Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội khóa XV, cho rằng đổi mới mô hình tăng trưởng là điều kiện tiên quyết để nâng cao tiềm lực kinh tế quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Ông nhận định, việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ giúp Việt Nam từng bước rời bỏ mô hình sản xuất dựa chủ yếu vào gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp để tiến tới làm chủ các khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, khi quá trình chuyển đổi này được triển khai hiệu quả, nền kinh tế sẽ có cơ hội tạo ra bước phát triển đột phá về năng suất và chất lượng tăng trưởng, qua đó mở ra triển vọng đạt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số trong những năm tới.

Kinh tế tư nhân giữ vai trò tiên phong

Để khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển, theo ông Hoàng Văn Cường, cần chấp nhận đầu tư dài hạn và chấp nhận rủi ro trong quá trình nghiên cứu, ứng dụng.

Ông đánh giá khu vực kinh tế tư nhân là lực lượng năng động, có khả năng thích ứng nhanh với thị trường và sẵn sàng đầu tư vào công nghệ mới. Đây sẽ là lực lượng tiên phong trong việc đưa các thành tựu khoa học, đổi mới sáng tạo vào sản xuất và kinh doanh.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý doanh nghiệp tư nhân khó có thể tự phát triển nếu thiếu sự hỗ trợ từ Nhà nước. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa khu vực công và khu vực tư trong hoạt động nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ.

Theo ông, Nhà nước cần đóng vai trò định hướng chiến lược, đầu tư cho nghiên cứu nền tảng và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong khi doanh nghiệp sẽ đảm nhận việc thương mại hóa và đưa công nghệ vào thực tiễn. Sự kết hợp này sẽ giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Thu hút FDI theo hướng chuyển giao công nghệ

Bên cạnh việc phát huy nguồn lực trong nước, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng chính sách thu hút đầu tư nước ngoài cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với giai đoạn phát triển mới.

Nếu trước đây ưu tiên hàng đầu là thu hút dòng vốn, thì hiện nay trọng tâm cần chuyển sang lựa chọn các nhà đầu tư có năng lực công nghệ, sẵn sàng chuyển giao kỹ thuật và hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam nhằm nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Theo ông, Việt Nam cần chủ động tiếp cận các nhà đầu tư phù hợp với định hướng phát triển thay vì chỉ chờ đợi dòng vốn dịch chuyển. Đồng thời, cơ chế ưu đãi cũng cần thay đổi theo hướng khuyến khích kết quả đầu ra, đặc biệt là hoạt động chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng cho doanh nghiệp nội địa.

Ông kỳ vọng, nếu thực hiện hiệu quả chiến lược này, nguồn vốn đầu tư nước ngoài sẽ không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính mà còn góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh và tạo nền tảng cho kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới.