Hiểm họa rình rập từ những chuyến đi tự phát

Phong trào chinh phục các đỉnh núi cao, săn mây xuyên rừng đặc dụng đang thu hút đông đảo người tham gia ở nhiều độ tuổi. Trên các nền tảng mạng xã hội, hàng loạt bài viết chia sẻ trải nghiệm cắm trại giữa rừng sâu hay các lời quảng bá tour trekking “hoang sơ”, “nguyên bản” xuất hiện tràn lan. Sức hút từ biển mây bồng bềnh và không gian tách biệt đô thị đã khiến nhiều du khách bất chấp cảnh báo, tự ý tổ chức những chuyến đi sâu vào lõi rừng. Chính sự chủ quan này kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về an ninh, an toàn tính mạng cũng như công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Sự nguy hiểm trước hết đến từ địa hình hiểm trở và thời tiết biến đổi thất thường tại các vùng núi cao ở Tây Nguyên. Điển hình như tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin thuộc Đắk Lắk, hành trình chinh phục ngọn núi cao 2.442 m thường kéo dài 2 ngày 1 đêm với vô vàn thử thách. Du khách phải đối mặt với những con dốc dựng đứng, suối sâu và thảm thực vật dày đặc. Vào mùa mưa, đường rừng trở nên trơn trượt, suối dâng cao chảy xiết và sương mù bao phủ dày đặc khiến tầm nhìn giảm mạnh. Việc di chuyển tự phát trong điều kiện khắc nghiệt như vậy luôn tiềm ẩn rủi ro tai nạn rất cao.

Một mối nguy lớn khác là sự cô lập hoàn toàn về thông tin liên lạc khi đi sâu vào các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Rất nhiều khu vực nằm trong lõi rừng nguyên sinh không có sóng điện thoại. Khi xảy ra sự cố như lạc đường, chấn thương hoặc kiệt sức, du khách gần như không thể phát tín hiệu cầu cứu. Thực tế, báo Công an Nhân dân từng phản ánh vụ việc đau lòng năm 2023 tại khu vực rừng Chư Yang Sin thuộc tỉnh Đắk Lắk. Một du khách trong lúc rửa tay bên bờ suối đã trượt chân rơi xuống nước và bị dòng chảy cuốn trôi, dẫn đến tử vong.

Không chỉ ở Tây Nguyên, các đỉnh núi cao phía Bắc tại khu vực Vườn quốc gia Bát Xát thuộc tỉnh Lào Cai cũng tiềm ẩn nguy cơ lớn về thiên tai, đặc biệt là nguy cơ cháy rừng. Do đặc thù khí hậu, nhiều khu vực thường xuyên đối diện nguy cơ cháy rừng cấp V, tức mức cực kỳ nguy hiểm. Khi thời tiết hanh khô kéo dài, lửa có thể bùng phát và lan nhanh trên diện rộng bất cứ lúc nào. Việc các nhóm du khách tự phát vào rừng cắm trại, nấu nướng và vô tình mang theo nguồn lửa trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với hệ sinh thái rừng và hàng nghìn loài động thực vật hoang dã.

Giải pháp đồng bộ nâng cao trách nhiệm du lịch

Trước những nguy cơ hiện hữu, Ban Quản lý Vườn quốc gia Bát Xát tại tỉnh Lào Cai đã phát thông báo nghiêm cấm toàn bộ hoạt động leo núi, trekking tự phát. Các cung đường nổi tiếng như Lảo Thẩn, Ky Quan San, Cú Nhù San, Nhìu Cồ San, Putaleng và Vân Sam đều bị siết chặt quản lý. Cơ quan chức năng khẳng định hành vi tự ý đi vào rừng khi chưa khai báo hoặc chưa được cấp phép là vi phạm pháp luật. Để răn đe, các chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã được áp dụng, với mức phạt từ 4–6 triệu đồng cho hành vi tham quan trái phép.

Đồng quan điểm siết chặt quản lý, Ban quản lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin ở tỉnh Đắk Lắk cũng đã đưa ra khuyến cáo dừng mọi hoạt động trải nghiệm tự phát. Đơn vị cho biết hệ thống du lịch sinh thái nơi đây vẫn đang trong quá trình khảo sát và chưa mở cửa chính thức. Theo quy định tại Nghị định 146/2026/NĐ-CP, hành vi tự ý tổ chức nghỉ dưỡng, giải trí trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt sẽ bị phạt từ 6–10 triệu đồng. Cơ quan quản lý kêu gọi du khách khám phá thiên nhiên một cách có trách nhiệm, tuân thủ tuyệt đối các quy định pháp luật hiện hành.

Sự vào cuộc quyết liệt từ chính quyền địa phương cũng thể hiện rõ qua các quyết định quy hoạch mang tính chiến lược. Nhằm nâng cao giá trị bảo tồn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai đã ký quyết định nâng cấp Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát thành Vườn quốc gia. Với tổng diện tích hơn 18.510 ha, đơn vị này đang quản lý một kho tàng sinh thái vô giá với hàng trăm loài động thực vật quý hiếm trong Sách Đỏ. Việc chuyển hạng này giúp thiết lập hành lang pháp lý vững chắc hơn, ngăn chặn triệt để các tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch tự phát vào vùng lõi rừng.

Về phía thị trường, đại diện các doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp cho biết họ ủng hộ việc tạm dừng các tuyến đi tự phát để đảm bảo an toàn. Nhiều đơn vị đã chủ động dừng khai thác tour tại các khu vực có cảnh báo cháy rừng cấp V nhằm rà soát lại quy trình vận hành. Giai đoạn này cũng được xem là cơ hội để doanh nghiệp và đội ngũ porter địa phương tập trung nâng cao kỹ năng sơ cấp cứu, nghiệp vụ hướng dẫn. Việc tổ chức bài bản, giới hạn số lượng khách và tuân thủ quy định bảo tồn được xem là chìa khóa cân bằng giữa phát triển du lịch và gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.