Thay đổi tư duy sản xuất để thoát khỏi lối mòn cũ

Tại vườn măng cụt của ông Nguyễn Văn Tấn (ấp Xẻo Cao, xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ), nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan phân tích, tư duy sản xuất nông nghiệp hiện nay vẫn chủ yếu xoay quanh tối ưu hóa sản lượng. Ưu điểm là có thể tăng nhanh sản lượng trong ngắn hạn, nhưng hạn chế lại nằm ở chi phí cao, chất lượng nông sản chưa đồng đều, phụ thuộc vật tư đầu vào, dễ rủi ro, đồng thời gây thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường và thu nhập thiếu bền vững.

Ngược lại, tư duy kinh tế nông nghiệp là cách nhìn nông nghiệp như một nền kinh tế thực thụ, trong đó trọng tâm là tạo giá trị gia tăng. Cách tiếp cận này đòi hỏi phải hiểu người tiêu dùng muốn gì, cần gì để bán đúng sản phẩm, đúng giá trị và đúng kênh phân phối, tức là xác định đúng phân khúc thị trường. Theo ông Hoan, nhiều năm qua bà con vẫn loay hoay với bài toán “được mùa mất giá”, một vấn đề kéo dài của ngành nông nghiệp.

Nếu xét về năng lực sản xuất, nông dân Việt Nam không hề thua kém các quốc gia khác. Tuy nhiên trong bối cảnh hội nhập, sản xuất không còn là yếu tố đủ, mà phải kết hợp thêm nhiều khâu như truy xuất nguồn gốc, xây dựng câu chuyện sản phẩm, cải tiến bao bì, cách tiếp cận thị trường, phương thức bán hàng và xây dựng thương hiệu. Khi người nông dân chuyển từ bán theo giá sang bán theo giá trị, hiệu quả kinh tế sẽ được nâng lên rõ rệt.

Ông Hoan cũng cho rằng, làm nông nghiệp không chỉ tạo thu nhập từ sản xuất thuần túy, mà còn cần mở rộng sang hệ sinh thái giá trị xung quanh. Trong đó, du lịch sinh thái là hướng đi đang được nhiều địa phương triển khai và bước đầu mang lại kết quả tích cực. Với xã Thạnh Xuân, ông mong muốn địa phương quan tâm hơn đến việc liên kết mô hình, không chỉ dừng lại ở sản xuất nông nghiệp mà có thể phát triển du lịch sinh thái ngay tại vườn.

Tối ưu giá trị nông sản qua câu chuyện thương hiệu

Để cụ thể hóa tư duy gia tăng giá trị, ông Lê Minh Hoan đã thiết kế riêng cho ông Nguyễn Văn Tấn một mẫu bao bì có hình chính chủ vườn đứng cạnh cây măng cụt, kèm câu chuyện ngắn về vùng đất và gia đình: ông Tấn là người con của xã Thạnh Xuân, lớn lên bên dòng sông Hậu, nơi có những cây măng cụt hơn 100 năm tuổi do ông ngoại trồng, và ông đã gìn giữ khu vườn bằng tình yêu quê hương và tâm huyết.

Ông Hoan ví von, để gia tăng lợi nhuận cần nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm. Ông dẫn chứng sầu riêng Thái Lan có thể tạo ra hàng trăm sản phẩm khác nhau, từ xuất khẩu trái tươi đến bánh, mứt, kem, cà phê hay sô cô la sầu riêng. Khi đó, giá trị không còn bị giới hạn bởi một kilogram sản phẩm thô, mà được mở rộng thông qua chế biến và sáng tạo sản phẩm. Ông khẳng định, khi chuyển từ bán giá sang bán giá trị, thu nhập có thể tăng nhiều lần. Với hộp măng cụt của ông Tấn, dù không phải ai cũng tiếp cận, nhưng sẽ nhắm đúng nhóm khách hàng phù hợp. Từ đó xây dựng thương hiệu, tạo dấu ấn và dần mở rộng thị trường.

“Tôi nói với bà con rất nhiều lần, bán trái măng cụt chỉ khá lên thôi chứ không giàu. Bán luôn người nông dân trồng măng cụt, bán luôn câu chuyện, bán luôn sự tử tế, bán luôn trách nhiệm khi mình trao gửi niềm tin, sức khỏe của người tiêu dùng qua bao bì có chứng nhận đàng hoàng. Khi đó, truyền thông sẽ giúp bà con tìm được thị trường cao cấp hơn. Tôi dùng từ ‘bán’ nghe có cảm xúc, nhưng thực ra là cá nhân hóa chủ vườn, chủ ruộng vào chính sản phẩm của mình”, ông Hoan chia sẻ.