Trải qua 75 năm xây dựng và phát triển, ngành Công Thương đã ghi dấu ấn đậm nét trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, góp phần mở rộng không gian tăng trưởng, thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao vị thế nền kinh tế trên trường quốc tế.

Ngay từ giữa những năm 1990, nhiều chủ trương và chính sách lớn về hội nhập đã được ban hành, tạo nền móng cho quá trình mở cửa nền kinh tế. Một trong những dấu mốc quan trọng là Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1996 của Bộ Chính trị về mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại giai đoạn 1996-2000. Tiếp đó, Luật Thương mại năm 1997 được Quốc hội thông qua đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động thương mại trong bối cảnh Việt Nam từng bước hội nhập với khu vực và thế giới.

Năm 1998, Chính phủ thành lập Ủy ban Quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế nhằm điều phối các hoạt động hội nhập, tham gia ASEAN, APEC, ASEM cũng như đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Song song với quá trình hoàn thiện thể chế, Việt Nam liên tục mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại khi gia nhập ASEAN năm 1995, tham gia ASEM năm 1996 và trở thành thành viên chính thức của APEC vào năm 1998.

Một bước ngoặt lớn của tiến trình hội nhập là Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) ký kết năm 2000, mở ra cơ hội lớn để hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Mỹ, đồng thời thúc đẩy cải cách thể chế và phát triển xuất khẩu.

Đặc biệt, tháng 1/2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới sau hơn một thập niên đàm phán. Đây được xem là dấu mốc chiến lược trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Từ năm 2010 đến nay, tiến trình hội nhập tiếp tục được đẩy mạnh với hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực hay UKVFTA.

Khác với các FTA truyền thống, những hiệp định thế hệ mới không chỉ mở rộng thương mại hàng hóa mà còn bao phủ các lĩnh vực như đầu tư, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, lao động, môi trường và phát triển bền vững. Nhờ quá trình hội nhập sâu rộng, Việt Nam hiện nằm trong nhóm nền kinh tế có độ mở lớn nhất khu vực với mạng lưới FTA trải rộng trên hơn 60 nền kinh tế toàn cầu.

Hoạt động xuất khẩu ghi nhận bước tăng trưởng mạnh mẽ qua từng giai đoạn. Nếu giai đoạn 1996-2000, tổng kim ngạch xuất khẩu mới đạt khoảng 51,8 tỷ USD thì đến giai đoạn 2021-2025, con số này ước vượt 1.940 tỷ USD, xác lập mức kỷ lục mới về quy mô thương mại quốc tế. Đây cũng là giai đoạn Việt Nam tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới để mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, cơ cấu xuất khẩu cũng chuyển dịch tích cực khi nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo ngày càng chiếm tỷ trọng lớn. Theo số liệu thống kê, tỷ trọng công nghiệp chế biến trong giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp đã tăng từ hơn 80% năm 1995 lên khoảng 90% năm 2010. Đến năm 2025, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực chính của nền kinh tế khi chiếm trên 75% giá trị tăng thêm toàn ngành công nghiệp.

Riêng trong năm 2025, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 421,47 tỷ USD, chiếm gần 89% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước. Song song với xuất khẩu và công nghiệp, quy mô nền kinh tế Việt Nam cũng tăng trưởng mạnh trong quá trình hội nhập. Từ mức khoảng 8 tỷ USD năm 1986, GDP Việt Nam đã tăng lên khoảng 343 tỷ USD năm 2020 và ước đạt trên 500 tỷ USD vào năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm nền kinh tế lớn trong khu vực ASEAN.

Thu nhập bình quân đầu người cũng cải thiện đáng kể, từ khoảng 1.331 USD năm 2010 lên trên 5.000 USD vào năm 2025. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, những kết quả này phản ánh hiệu quả của tiến trình đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế, trong đó ngành Công Thương giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu và phát triển công nghiệp.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra với ngành Công Thương không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng và tăng sức chống chịu của nền kinh tế. Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành đầu năm 2025 tiếp tục xác định hội nhập quốc tế là một trong những trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Để triển khai định hướng này, Bộ Công Thương đã xây dựng chương trình hành động tập trung vào các nhiệm vụ như hoàn thiện thể chế thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy chuyển đổi số, thương mại điện tử và kinh tế xanh.

Trao đổi về định hướng phát triển thời gian tới, Lê Duy Bình cho rằng nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt ở lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp trọng điểm, sẽ là giải pháp then chốt để nâng cao giá trị gia tăng cho hàng hóa Việt Nam.

Theo ông, tăng trưởng xuất khẩu vẫn đóng vai trò quan trọng, nhưng điều cốt lõi là doanh nghiệp Việt cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và từng bước dịch chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn thay vì chỉ dừng ở gia công.

Bên cạnh thị trường xuất khẩu, thị trường nội địa cũng tiếp tục được xem là không gian tăng trưởng quan trọng, đòi hỏi ngành Công Thương đẩy mạnh kích cầu tiêu dùng và phát triển các sản phẩm công nghiệp có giá trị cao.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, ngành Công Thương đang đứng trước yêu cầu vừa duy trì tăng trưởng nhanh, vừa củng cố nội lực doanh nghiệp và nâng cao khả năng thích ứng để đồng hành cùng mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.