Tháng 4/2026, một lô dứa đóng hộp 13,5 tấn của Việt Nam bị cơ quan chức năng Ba Lan thu giữ và cấm lưu hành. Đáng chú ý, sản phẩm không vi phạm an toàn thực phẩm theo nghĩa thông thường, không nhiễm bẩn hay hư hỏng. Nguyên nhân hoàn toàn đến từ sai sót trên nhãn mác: thông tin thành phần ghi không chính xác và hạn sử dụng không đúng quy định.

Trước đó, các lô nước cốt dừa và xoài sấy của Việt Nam cũng bị cấm tại thị trường này với lý do tương tự. Ba sản phẩm khác nhau nhưng cùng chung một “lỗi chí mạng”: ghi nhãn không đạt chuẩn. Không chỉ tại châu Âu, những sai sót nhỏ cũng từng khiến nông sản Việt gặp trở ngại tại nhiều thị trường khác. Lô nhãn xuất khẩu đầu tiên sang Australia từng bị dừng thông quan chỉ vì không đáp ứng quy chuẩn đóng gói, dù các yêu cầu kỹ thuật như kích thước lỗ thông hơi, độ dày lớp lưới hay cách niêm phong đã được quy định rõ.

Trong thương mại quốc tế, nhãn mác, bao bì hay quy cách đóng gói không còn là yếu tố phụ trợ. Đây là một phần cấu thành tiêu chuẩn chất lượng và an toàn sản phẩm. Tại các thị trường khó tính, mọi thông tin trên nhãn đều mang tính pháp lý. Chỉ cần sai lệch nhỏ, sản phẩm có thể bị coi là vi phạm và bị loại bỏ ngay lập tức.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt vẫn xem nhãn mác là khâu cuối cùng, mang tính hình thức. Chính cách tiếp cận này đang trở thành điểm yếu lớn, khiến không ít lô hàng bị trả về hoặc tiêu hủy, kéo theo thiệt hại không chỉ về chi phí mà còn về uy tín thương hiệu.

Không dừng lại ở câu chuyện nhãn mác, môi trường thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng với sự gia tăng của các hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh. Các thị trường lớn ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm xã hội.

Liên minh châu Âu (EU) là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Ngoài các quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, EU đang triển khai loạt chính sách mới liên quan đến bao bì và môi trường. Theo đó, chậm nhất đến ngày 12/8/2028, toàn bộ bao bì phải in nhãn phân loại rác thải theo chuẩn thống nhất của EU; đến tháng 1/2030, phải bổ sung thông tin về các chất đáng lo ngại trong sản phẩm.

Đáng chú ý, EU cũng đang chuyển từ cách tiếp cận “đánh giá rủi ro” sang “đánh giá nguy hại” đối với dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này đồng nghĩa, chỉ cần một hoạt chất bị xem là có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc môi trường, mức dư lượng cho phép có thể bị hạ xuống rất thấp, thậm chí gần như bằng 0. Dư địa sai sót vì thế gần như không còn.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong bối cảnh tiêu chuẩn ngày càng siết chặt, kiểm soát chất lượng phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp cần nắm rõ quy trình sản xuất, loại thuốc sử dụng, thời gian cách ly và tiêu chuẩn của từng thị trường. Nếu không kiểm soát từ đầu, rủi ro là khó tránh khỏi.

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, với nhiều mặt hàng đạt kim ngạch lớn. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là áp lực ngày càng gia tăng từ phía thị trường nhập khẩu.

Một tín hiệu tích cực là số cảnh báo của EU đối với nông sản Việt đã giảm gần 50% trong năm 2025. Tuy vậy, điều này chưa thể đảm bảo rủi ro giảm, khi các quy định liên tục được cập nhật và siết chặt.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế Quốc dân), điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp Việt hiện nay không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở hệ thống quản trị và tổ chức sản xuất. Những sai sót nhỏ, như một dòng chữ trên nhãn hay một chi tiết bao bì, có thể trở thành rào cản lớn trên hành trình hội nhập.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn ngày càng cao và thị trường ngày càng khắt khe, sự chỉn chu trong từng chi tiết không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu nông sản Việt muốn đi xa và phát triển bền vững.